چند گویی که چو هنگام بهار آید
گل بیارید و بادام به بار آید

روی بستان را چون چهره ی دلبندان
از شکوفه رخ و از سبزه عذار آید

این چنین بیهوده ای نیز مگو با من
که مرا از سخن بیهوده عار آید

شصت بار آمد نوروز مرا مهمان
جز همان نیست اگر ششصد بار آید

هر که را شست ستمگر فلک آرایش
باغ آراسته او را به چه کار آید ؟

سوی من خواب و خیال است جمال او
گر به چشم تو همی نقش و نگار آید

” ناصرخسرو 

نوروز بزرگم بزن ای مطرب امروز
زیرا که بود نوبت نوروز به نوروز

کبکان دری غالیه در چشم کشیدند
سروان سهی عبقری سبز خریدند

بادام بنان مقنعه بر سر بدریدند
شاه اسپرمان چینی در زلف کشیدند

” منوچهری “

باز متواری روانِ عشق ، صحرائی شدند
باز سرپوشیدگانِ عقل ، سودائی شدند

باز مستوران جان و دل پدیدار آمدند
باز مهجوران آب و گِل تماشائی شدند

سنایی 

*

یقین آنجاست آن جانان ، امیر چشمه حیوان
که باغ مرده شد زنده ، و جان بخشیدن اوتاند

باد آمد و بوی عنبر آورد
بادام ، شکوفه بر سر آورد

شاخ گل از اضطراب بلبل
با آن همه خار سر درآورد

” سعدی 

******************************

هست ایام عید و فصل بهار
جشن جمشید و گردش گلزار

” منوچهری دامغانی  “

******************************

عید است و نو بهار و جهان را جوانیی
هر مرغ را به وصل گلی شادمانیی

” امیرشاهی سبزواری  “

******************************

آمد بهار و یافت جهان اعتدال او
مرغ دل از نشاط برآورد سال نو

” طالب آملی  “

******************************

طوفان گل و جوش بهار است ببینید
اکنون که جهان برسرکار است ببینید

این آینه هایی که نظر خیره نمایند
در دست کدام آینه دار است ببینید

” صائب تبریزی  “

******************************

چو گشت از روی تو دلشاد نوروز
در گنج طرب بگشاد نوروز

” کمال الدین اسماعیل  “

******************************

به جمشید برگوهر افشاندند
مرآن روز را روز تو خواندند

سرسال نو هرمز و فرو دین
برآسوده از رنج دل ، دل زکین

” فردوسی توسی  “

******************************

نوروز بزرگم ، بزن ای مطرب ، امروز
زیرا که بود نوبت نوروز به نوروز

” منوچهری دامغانی  “

******************************

نوروز که هرچمن ، دل افروز بود
نقش گل و خار عبرت آموز بود

گر جامه به جان ز معرفت نو گردد
هرروز به دل “نشاط نوروز” بود

” شکیب اصفهانی  “

******************************

تا هست چنین که طبع اطفال
در هرشب عید شادمان است

” اهلی شیرازی  “

******************************

رسید موسم نوروز و روزگار شکفت
فرخنده گلِ شادی ، بهار شکفت

” فیاض لاهیجی “

******************************
******************************

صدای پای بهار ( عید نوروز )

شعر بهار

برف و یخ آب شد
چشمه ‏ها شد روان

شد زمین رنگ‏رنگ
خنده زد آسمان

باز دنیای ما
شاد و پیروز شد

آمد ، آمد بهار
عید نوروز شد

پر شد از بوی گل
کوچه ‏ها ، خانه ‏ها

باز آغاز شد
رقص پروانه‏ ها

باز هم پهن شد
سفره هفت سین

سبز شد ، سرخ شد
هر کجای زمین

******************************

عید نوروز

عید نوروز می ‏رسد از راه
شادی از روی خانه می‏بارد

پدرم با چه دقتی دارد
بوته ‏های بنفشه می‏کارد

مادر مهربان من از صبح
شستشو کرده هر چه را بوده

پرده را شسته ، شیشه را شسته
نیست در خانه ، ذره‏ای دوده

تازه وقت غروب هم مادر
خسته ، اما برای شادی ما

می‏نشیند لباس می‏دوزد
تا بپوشیم روز عید آن را

” سپیده رحیمی “

******************************

سال نو

دوباره آمد از راه
بهار سبز و زیبا

جوانه زد درختان
در ده کوچک ما

پروانه ‏های رنگی
می‏رقصند روی گل ها

در دشت و در بیابان
در باغ های زیبا

مادربزرگ خوبم
دوباره سفره چیده

هفت سین سفره گوید
که سال نو رسیده

” ملیحه آقاجانی “

******************************

صحن چمن از شکوفه ‏ها رنگین شد
وز عطر اقاقیا هوا رنگین شد

در نغمه هر چلچله پیغامی هست
کای خفته روزگار ، فروردین شد

******************************

رعد همی زند دُهل ، زنده شده است جزء و کل
در دل شاخ و مغز گل بوی بهار می‏کشد

آن‏که ضمیر دانه را علت میوه می‏کند
راز دل درخت را بر سر دار می‏کشد

لطف بهار بشکند رنج خمار باغ را
گرچه جفای دی کنون سوی خمار می‏کشد

” مولانا “

******************************

زبان حال زمستان ، ” اِیّاک نعبد ” است
و زبان حال نوبهار ” اِیّاک نستعین ” :

” ایاک نعبد است زمستان ، دعای باغ
در نوبهار گوید ” ایاک نستعین “

” ایاک نعبد ” آن‏که به در یوزه آمدم
بگشا درِ طرب ، مگذارم دگر حزین

” اِیاک نستعین ” که ز پرّی میوه ‏ها
اشکسته می‏ شوم نگهم دار ای مُعین

******************************

بهار یعنی از این لحظه حرف تو باشد
گُلی میان دو سنگ پیاده‏رو باشد

تو از سفر برسی واکنی بساطت را
همیشه روی زمین آسمان وِلو باشد

علف درون ستون‏های نیمکت بدمد
پرنده در سخنش اهل شعر نو باشد

بهار می‏رسی ای میوه بهشتی من
اگرچه ساعت مردم عقب جلو باشد

بیا که برگ درختان عمر می‏ترسند
که فصل آمدنِ تو پس از درو باشد

” رزیتا نعمتی “

******************************

شمیم شفابخش بهار

ای دگرگون کننده دل‏ها و بینش‏ها
ای تدبیر کننده روزها و شب‏ها

ای گرداننده سال‏ها و سرگذشت‏ها
بگردان حال ما را به نیکوترین حال

******************************

آید بهار و پیرهن بیشه نو شود
نوتر برآورد گل اگر ریشه نو شود

زیباست روی کامل سبزت کلاه نو
زیباتر آنکه در سرت اندیشه نو شود

ما را غم کهن به میِ کهنه بشکنید
بر حال ما چه سود اگر شیشه نو شود

” زنده ‏یاد منوچهر آتشی “

******************************

باز گیتی از شکوه و فرّ فروردین جوان شد
با نوروز آمد و عالم بهشت جاودان شد

پیر گردد در خزان و تازه گردد در بهاران
کس ندیده غیر گیتی گاه پیر و گه جوان شد

هیچ دانی این همه پیرایه در نوروز چیست
وین‏همه خوبی که بینی از چه‏رو این‏سان عیان‏شد

هست از یُمن وجود شاه مردان شیر یزدان
ز آنکه نوروز و غدیر آن روز با هم توأمان شد

رمزِ ” الرحمن علیَ العرشِ استوی ” شد آشکارا
چون یدالله روی دست احمد مرسل عیان شد

” مرحوم اسدالله انصاری متخلص به امینی “

******************************

مه من ، عید شد مبارک باد
عیدی عاشقان چه خواهی داد؟

عیدی و عید ما مه رخ توست
عید ما بی رخ تو عید مباد

******************************

بهار آمد ، بهار من نیامد
گل آمد گُلعذار من نیامد

برآوردند سر از شاخ ، گل ‏ها
گلی بر شاخسار من نیامد

چراغ لاله روشن شد به صحرا
چراغ شام تار من نیامد

جهان در انتظار آمد به پایان
به پایان انتظار من نیامد

” مشفق کاشانی “

******************************

خوشا طلیعه نوروز

خوشا بهار که پیغام آشتی با اوست
نظر کنید که هنگام آشتی با اوست

خوشا طلیعه نوروز خانگی یاران
خوشا طلیعه که فرجام آشتی با اوست

حدیث باد به گوش درخت اگر گفتی
به هوش باش که خود نام آشتی با اوست

شکوفه بر سر پیمان خویش می‏مانَد
و جشن ساده ایام آشتی با اوست

به رسم گل نچشیدی اگر حرامت باد
شراب وصل که انجام آشتی با اوست

میان عهد تو و من اگر خلاف افتد
خوشا نسیم که اعلام آشتی با اوست

غلام‏حسین عمرانی



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۸ | ٤:٢٤ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

عید نوروز در شعر امام خمینى(ره)

باد نوروز وزیده است به کوه و صحرا
جامه عید بپوشند، چه شاه و چه گدا
بلبل باغ جنان را نبود راه به دوست
نازم آن مطرب مجلس که بود قبله نما
صوفى و عارف از این بادیه دور افتادند
جام مى گیر ز مطرب، که روى سوى صفا
همه در عید به صحرا و گلستان بروند
من سرمست زمیخانه کنم رو به خدا
عید نوروز مبارک به غنى و درویش
یار دلدار! زبتخانه درى رابگشا
گرمرا ره به در پیر خرابات دهى
به سروجان به سویش راه نوردم نه به پا
سالها در صف ارباب عمائم بودم
تا به دلدار رسیدم، نکنم باز خطا [1]

حضرت امام(ره) ضمن مبارک شمردن عید نوروز بر فقیر و غنى و پوشیدن جامه نو در این ایام، و رفتن به کوه وصحرا و باغ و بستان را ستوده و در وصف بهار قصیده ذیل را سروده است:

بهار شد در میخانه باز باید کرد
به سوى قبله عاشق نماز باید کرد
نسیم قدس به عشاق باغ مژده دهد
که دل ز هردو جهان بى نیاز باید کرد
کنون که دست به دامان سرو مى نرسد
به بید عاشق مجنون، نیاز باید کرد
غمى که در دلم از عشق گلعذاران است
دوا به جام مى چاره ساز باید کرد
کنون که دست به دامان بوستان نرسد
نظر به سرو قدى سرفراز باید کرد [2]

باز حضرت امام(ره) درباره این عید سعید گفته است:

این عید سعید عید حزب الله است
دشمن زشکست خویشتن آگاه است
چون پرچم جمهورى اسلامى ما
جاوید به اسم اعظم الله است. [3]

و در رباعى ذیل «عید» را چنین توصیف کرده است:

این عید سعید عید اسعد باشد
ملت به پناه لطف احمد باشد
برپرچم جمهورى اسلامى ما
تمثال مبارک محمد(ص) باشد. [4]

و در قصیده طولانى «بهاریه» که چند بیت آن آورده مى شود سروده است:

آمد بهار و بوستان شد اشک فردوس برین
گلها شکفته در چمن، چون روى یار نازنین
گسترده بادجان فزا، فرش زمرد بى شمر
افشانده ابرپرعطا بیرون حد، در ثمین
از ارغوان و یاسمن طرف چمن شد پرنیان
وز اقحوان و نسترن سطح دمن دیباى چین
از لادن و میمون رسد، هر لحظه بوى جان فزا
وز سورى و نعمان وزد، هردم شمیم عنبرین
از سنبل ونرگس جهان، باشد به مانند جنان
وز سوسن ونسرین زمین،چون روضه خلدبرین
از فر لاله بوستان گشته به ازباغ ارم
وز فیض ژاله گلستان، رشک نگارستان چین
از قمرى و کبک و هزار آید نواى ارغنون
و ز سیره و کوکو وسار، آواز چنگ راستین
تا باد نوروزى وزد، هرساله اندر بوستان
تا ز ابر آذارى دمد ریحان و گل اندر زمین
بر دشمنان دولتت هر فصل باشد چون خزان
بر دوستانت هر مهى بادا چو ماه فرودین. [5]

پى نوشتها:

--------------------------------------------------------------------------------

[1]. دیوان شعر امام خمینى(ره)، ص 39، چاپ ششم، دفتر نشر آثار حضرت امام(ره)، سال 1374 شمسى.

[2]. همان، ص 80.

[3]. همان، ص 196.

[4]. همان، ص 206.

[5]. همان، ص 261 و 262.

نوروز در شعر دیگر شاعران

"سعدی"

برخیز که می رود زمستان
بگشای در سرای بستان
نارنج و بنفشه بر طبق نه
منقل بگذار در شبستان
وین پرده بگوی تا به یک بار
زحمت ببرد زپیش ایوان
آواز دهل نهان نماند
در زیر گلیم عشق پنهان
بر خیز که باد صبح نوروز
در باغچه می کند گل افشان
خاموشی بلبلان مشتاق
در موسم گل ندارد امکان

__________________________

مولانای بلخی:

اندر دل من مها دل‌افروز تویی
یاران هستند و لیک دلسوز تویی
شادند جهانیان به نوروز و به عید
عید من و نوروز من امروز تویی

 
حافظ شیرازی:
 
ز کوی یار میآید نسیم باد نوروزی
از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی
به صحرا رو که از دامن غبار غم بیفشانی
به گلزار آی کز بلبل غزل گفتن بیاموزی

 
سنایی غزنوی:
 
با تابش زلف و رخت ای ماه دلفروز
از شام تو قدر آید وز صبح تو نوروز
از جنبش موی تو برآید دو گل از مشک
وز تابش روی تو برآید دو شب از روز

 
خواجوی کرمانی:
 
خیمة نوروز بر صحرا زدند
چارطاق لعل بر خضرا زدند
لاله را بنگر که گویی عرشیان
کرسی از یاقوت برمینا زدند

 
ملک الشعرا بهار:
 
رسید موکب نوروز و چشم فتنه غنود
درود باد بر این موکب خجسته، درود
به هرکه درنگری، شادیی پزد در دل
به هرچه برگذری، اندُهی کند بدرود

 
فروغی بسطامی:
 
عید آمد و مرغان رة گلزار گرفتند
وز شاخة گل داد دل زار گرفتند
نوروز همایون شد و روز می گلگون
پیمانه‌کشان ساغر سرشار گرفتند

 
منوچهری دامغانی:
 
نوروز، روزگار نشاطست و ایمنی
پوشیده ابر، دشت به دیبای ارمنی
از بامداد تا به شبانگاه می خوری
وز شامگاه تا به سحرگاه گل چینی

 
سعدی شیرازی:
 
برآمد باد صبح و بوی نوروز
به کام دوستان و بخت پیروز
مبارک بادت این سال و همه سال
همایون بادت این روز و همه روز

 
عبید زاکانی:
 
چو صبح رایت خورشید آشکار کند
ز مهر قبلة افلاک زرنگار کند
رسید موسم نوروز و گاه آن آمد
که دل هوای گلستان و لاله‌زار کند

 
نظامی گنجوی:

بهاری داری ازوی بر خور امروز
که هر فصلی نخواهد بود نوروز
گلی کو را نبوید آدمی زاد
چو هنگام خزان آید برد باد


تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۸ | ٤:٢٢ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

بر چهره گل نسیم نوروز خوش است

در صحن چمن روی دل‌افروز خوش است

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست

خوش باش و ز دی مگو که امروز خوش است



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۸ | ٤:۱۸ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()
 

معشوقه به سامان شد تا باد چنین بادا

کفرش همه ایمان شد تا باد چنین بادا

ملکی که پریشان شد از شومی شیطان شد

باز آن سلیمان شد تا باد چنین بادا

یاری که دلم خستی در بر رخ ما بستی

غمخواره یاران شد تا باد چنین بادا

هم باده جدا خوردی هم عیش جدا کردی

نک سرده مهمان شد تا باد چنین بادا

زان طلعت شاهانه زان مشعله خانه

هر گوشه چو میدان شد تا باد چنین بادا

زان خشم دروغینش زان شیوه شیرینش

عالم شکرستان شد تا باد چنین بادا

شب رفت صبوح آمد غم رفت فتوح آمد

خورشید درخشان شد تا باد چنین بادا

از دولت محزونان وز همت مجنونان

آن سلسله جنبان شد تا باد چنین بادا

عید آمد و عید آمد یاری که رمید آمد

عیدانه فراوان شد تا باد چنین بادا

ای مطرب صاحب دل در زیر مکن منزل

کان زهره به میزان شد تا باد چنین بادا

درویش فریدون شد هم کیسه قارون شد

همکاسه سلطان شد تا باد چنین بادا

آن باد هوا را بین ز افسون لب شیرین

با نای در افغان شد تا باد چنین بادا

فرعون بدان سختی با آن همه بدبختی

نک موسی عمران شد تا باد چنین بادا

آن گرگ بدان زشتی با جهل و فرامشتی

نک یوسف کنعان شد تا باد چنین بادا

شمس الحق تبریزی از بس که درآمیزی

تبریز خراسان شد تا باد چنین بادا

از اسلم شیطانی شد نفس تو ربانی

ابلیس مسلمان شد تا باد چنین بادا

آن ماه چو تابان شد کونین گلستان شد

اشخاص همه جان شد تا باد چنین بادا

بر روح برافزودی تا بود چنین بودی

فر تو فروزان شد تا باد چنین بادا

قهرش همه رحمت شد زهرش همه شربت شد

ابرش شکرافشان شد تا باد چنین بادا

از کاخ چه رنگستش وز شاخ چه تنگستش

این گاو چو قربان شد تا باد چنین بادا

ارضی چو سمایی شد مقصود سنایی شد

این بود همه آن شد تا باد چنین بادا

خاموش که سرمستم بربست کسی دستم

اندیشه پریشان شد تا باد چنین بادا



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۸ | ٤:۱٦ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

ستی،ستی نامه

  «ستی واژه ای سنسکریت به معنای پاکدامن است.زنان هندو را که پس از مرگ شوهر ودرآیین سوزانیدن پیکر او ،بنا برتعالیم هندویی برای آسایش روح شوهرشان درجهان دیگر،با او خودسوزی می کردند،ستی می نامیدند. این آیین رانیز که تا اواخر سدۀ هجدهم میلادی در شبه قاره هند برگزار می شد،ستی گفته اند.جزعقایدی که برخی زنان هندورابه این کار ترغیب می کرد،بیشتر ایشان برای گریز از شرایط دشوار اقتصادی واجتماعی که پس از مرگ شوهر برزنان تحمیل می شد،به این کار دست می زدند.زنان بیوه هندو باید همیشه سرشان را تراشیده نگه می داشتند وتنها پوشاکی از پارچه خشن و سفید به تن می کردند.آن ها مجاز نبودند خودرابه هیچ پارچۀ رنگین یا زیوری بیارایند و ازبوسیدن ودرآغوش گرفتن نوزادان و همسفره شدن بامردان خانواده و زنان شوهردار منع می شدند بیشتر آن هاجدا ازدیگران،درآلونکی درکنار رود گنگ وبا غذاهای نذری مردم روزگار می گذرانیدند.به هرروی آداب ستی شدن زنان هندو چنین بود که چون زنی تصمیم می گرفت ستی شود،نخست خویشانش باوعدۀ تأمین نیازها ورفتار در خوربااو،می کوشیدند وی رااز این کار باز دارند.امّا گر اوپای می فشرد، به حاکم یا قاضی شهریا ده که برگزاری این آیین به عهدۀ او بود، خبر می دادند ووی را بر فیل ها واسب های زرنگار،باشکوه و جلال، به در خانۀحاکم می بردند.حاکم نیز نخست زن رابه دختری می پذیرفت و می کوشید به وعدۀ پول اوراازاین کار بازداردوچون زن نمی پذیرفت،ازاودعای خیرمی خواست واوراسواره درپی پیکر شوهرش،تا کنار رودروان می کرد.هندوان،زنی راکه پس از پشت سر نهادن آن دو مرحله بر تصمیم خود می ماند، بسیار بزرگ می داشتند و جای او و شوهرش را بهشت می دانستند.مردم هم پس از آنکه اورا لباس نو پوشانده به انواع عطر خوش بومی کردند،وبا سرمه و وسمه و سرخاب  وزیورهای دیگر می آراستند.پیام هاوهدایایی برای درگذشتگانش به او می سپردند تاآن ها رادربهشت به ایشان برساند.ستی بااین هدایا برتودۀ هیزم می نشست ،سرشوهررابردامن می گذاشت یااورادرآغوش گرفته بااو می سوخت.گفتنی است برهمنان یاخویشان او، خیزران به دست اطراف آتش می ایستادند تا اگر ستی گرما راتاب نیاوردوخواست بگریزد،دوباره اورا داخل آتش برانند.گاه نیز به گمان آنکه روح ستی زودتر آزاد شده به سعادت برسد با خیزران بر سرش می کوفتند تا آتش با صدایی از سرش برخیزد».( انوشه،1357،1375/2)

درآثاربسیاری وازآن شمار در سفرنامه ابن بطوطه به این رسم اشاره شده است:«... پس ازچندگاهی من دریکی ازشهرهای هندوستان بودم که مجری نام داشت و بیشتر سکنۀ آن ازکفار بودند،اما امیر شهر یکی از مسلمانان سامری سند بود.درنزدیکی این شهر عده ای ازکفار نافرمان موضع گرفته بودند وروزی جاده راهم قطع کردند ،امیر مسلمان شهر به جنگ آنان شتافت و گروهی از رعایای مسلمانان وهندو بااو بودند. جنگی سخت درمیانه اتفاق افتاد که در نتیجۀآن هفت تن از رعایای هندو کشته شدند.سه تن از این کشتگان زن داشتند وزنان آنان متفقاًقرار گذاشتند که خودرا بسوزانند.اینکه زن بعد از مرگ شوهرخودرا بسوزاند درمذهب هندویان واجب نیست امااز مستحبات به شمار است وعملی است که مایۀ افتخار خانوادۀ زن می شود و دلیل وفاداری زن نسبت به شوهر می باشد.زنی که حاضر به سوزاندن خود نگرددجامۀخشنی برتن می کند و زندگانی خود رادرمیان خانواده با نومیدی و خواری می گذراندواوراهمسر بیوفائی می دانند.باری چون زنان مقتولین مزبور برسوزانیدن خود هم پیمان گشتند سه روزتمام با ساز و آواز شادی وخوردن و نوشیدن  به سربردند،چنانکه می خواهند دنیا را وداع گویند.دراین مدت زنان شهر ازهمه سوی به دیدار آنان می آمدند وروز چهارم بامدادان،آن سه زن خودرا زینت کرده و معطرساخته سواراسبی شدند،هریک ازآنان نارگیلی به دست راست داشت که با آن بازی می کرد و آیینه ای به دست چپ که درآن رخسار خودرا می نگریست،برهمنان گرداگرد آنان رافراگرفته بودند و نزدیکان و خویشاوندان آنان نیزحاضربودند،پیشاپیش گروه،طبل ها و بوق ها و شیپورها زده می شد و هرکس ازهندویان به یکی ازآنان می رسید سفارش می کرد که سلام مرا به پدرم یابرادرم یامادرم یا رفیقم فلانی برسان و زن می گفت چشم و می خندید!

 

منظرۀ هول انگیز زنده سوزانی

من نیزبارفقای خود سوارشده راه افتادم تا چگونگی این مراسم را از نزدیک ببینم.سه میل همراه آن گروه حرکت کردیم تا به جای تاریک پرآبی که درختان انبوه برسرتاسر آن سایه افکنده بود رسیدیم.دروسط درختان چهارقبه زده بودند ودر هریک ازقبه ها بتی سنگی قرار داشت.درمیان قبه ها آبدانی بود که زیرسایۀ متراکم انبوه درختان واقع شده چنانکه آفتاب ازلابلای شاخه ها عبور نمی توانست کرد.منظرۀ این جایگاه به یکی از بقعه های دوزخ شباهت داشت و چون بدانجا رسیدیم زن ها برکنار آبدان پیاده شدند ودرآب رفتند و هرچه لباس داشتند ازتن درآورده با زیور آلاتی  که همراه آنان بود تصدق دادند.سپس برای هرکدام از آن ها جامه ای نبریده ازپارچۀ پنبه ای زبروساده آوردند که پاره ای ازآن  رابرکمرخود بستند و پارۀ دیگر رابر سرودوش خود انداختند،درنزدیکی این آبدان درمیان گودالی آتش برافروخته بودندوروغن کنجد درآن می ریختند که بر شدت اشتعال آن می افزود.درآنجا درحدود پانزده تن مرد بودند که بسته های هیزم ازچوب های نازک دردست داشتند ودرحدود ده تن دیگرهم بودند که کنده های بزرگتر هیزم باخودداشتند وعده ای طبال و بوق زن هم بودند وهمه منتظر تا زن ها برسند.منظرۀ آتش به وسیلۀ پرده ای که مردان گوشه های آن رابه دست داشتند نهفته بود تا دیدارآن موجب وحشت نگردد.امایکی از زنان چون به کنار پرده رسیدآن را به خشونت از دست مردان درکشید و گفت:«مارامی ترسانی ازآتش؟من می دانم اوآتش است رهاکن مارا».وی درحین گفتن این سخنان خنده می زد وآنگاه دست ها را به علامت سلام واحترام به آتش برسرخود فراز آوردوخویشتن رادرآتش افکند که خروش طبل ها و بوق هاوشیپورهابرخاست ومردانی که بسته های هیزم راکه باخودداشتندروی نعش زن می انداختند تاحرکت نکند،فریادوغوغائی برخاست  وولوله ای درپیچید ومن ازمشاهدۀ این احوال نزدیک بود از اسب برزمین افتم که رفقا ملتفت شدند وفوراًآبی آورده برسروروی من ریختند وازآن جای مراجعت کردیم.(ابن بطوطه، 1376 ، 38-36)

ویل دورانت در کتاب تاریخ تمدن گاهوارۀمشرق زمین براین عقیده است که رسم ستی یا ساتی از بیرون از هند به این کشور وارد شده است:«رسم به آتش افکندن زنان شوی مرده برتل آتش شوهران (ساتی) نیز از بیرون به هند آمد.هرودوت آن رارسم سکاهای باستانی وتراکیاییها می داند؛اگر قولش را باور کنیم ،همسران مرد تراکیایی برای آن که افتخار کشته شدن بر گور شوهر نصیبشان شودبا یکدیگر نزاع می کردند.شاید این آیین از رسم اولیۀدیگری که درسراسرجهان رواج داشت گرفته شده باشد ،وآن اینکه یک یا چند تن از همسران یا صیغه های امیری یا مرد توانگری را،همراه با بردگان و سایرمال ومنالش،با او قربانی می کردند،تا درآن سو(جهان دیگر)ازاونگهداری کنند.اثروه- ودا آن را رسم کهن می داند،ولی درریگ- ودا اشاره شده است که در روزگار ودایی این رسم ملایمتر شده وبه آنجا رسیده بود که زن بیوه می بایست قبل از سوزاندن جسد شوهر لحظه ای بر پشتۀهیزمی که برای سوزاندن شوهر گرد آمده دراز بکشد.ازمهابهاراتا پیداست که این نهاد رابه شکل اولش باز گردانده اند،ودر این نیز هیچ ندامتی نمی بینند؛چندین نمونه از ساتی می آورد واین قانون رابنا می نهد که بیوۀپاکدامن نمی خواهد که بعدازمرگ شوهرش زنده بماند،بلکه با غرور پا به آتش می گذارد.قربانی با سوزاندن همسردرگودالی انجام می گرفت یا،چنان که در میان تلوگوهای جنوب مرسوم بود،اورا زنده زنده در گور می کردند.

استرابون گزارش می دهد که در زمان اسکندر رسم ساتی درهند رواج داشته است،ویک قبیلۀپنجابی ،به نام کتایی،ساتی رابه شکل قانون در آورده بود تا همسران رااز مسموم کردن شوهران باز دارد. در مانو ذکری ازاین رسم نمی شود.درآغاز برهمنان با آن مخالف بودند ،بعد آن راپذیرفتند؛وسرانجام هم برایش یک ضمانت اجرایی دینی تراشیدند،به این معنا که آن رابه پیوند ابدی زناشویی تعبیر کردند،زنی که یک بار با مردی وصلت کردتا ابد از آن اوست؛ودر زندگانی های بعدی هم به او خواهد پیوست.درراجستان تملک مطلق زن شکل جوهر به خود گرفت،وآن چنان بود که چون راجپوتی با شکست روبه رو می شد،پیش از آن که درنبرد به سوی مرگ رود ،همسرانش را قربانی می کرد.این رسم در دورۀسلسلۀتیموریان هند،به رغم تنفر مسلمانان ،رواج یافت ؛وحتی اکبر شاه قدرتمند هم نتوانست آن را بر اندازد.یک بار خود اکبر کوشید که نوعروس هندویی راکه می خواست خود رابر تودۀآتش نامزد مرده اش بسوزاند از این کار باز دارد؛اگر چه برهمنان هم مانند شاه از آن زن خواستند که این کار رانکند ،باز او برآن اصرار ورزید ؛چون شعله های آتش به اورسید،دانیال پسر اکبر،به گفتگوی بااو ادامه داد،اما او پاسخ دادکه«آزارم مکنید آزارم مکنید»بیوۀدیگری که درخواستهای مشابهی رارد می کرد ،انگشتش را روی شعلۀچراغ گرفت تا تمام انگشتش کاملا سوخت؛وهیچ نشانی ازدرد از خود آشکار نساخت؛و،به این طریق؛تحقیر خود رابه کسانی که او رابه ترک این رسم اندرزمی دادند نشان داد،گاهی در ویجیه نگر رسم ساتی شکل عمومی به خود می گرفت؛نه یکی یا چند تن از همسران ،بلکه تمام همسران بسیار امیری یا سرداری با او به کام مرگ می شتافتند .کونتی گزارش می دهد که رایه یا شاه سه هزار تن از دوازده هزار همسرش راسوگلی خود کرده بود«به این شرط که، به هنگام مرگ او،آنها هم داوطلبانه خود رابا او بسوزانند،واین را برای آنان سرفرازی بزرگی می دانستند».توضیح این نکته که چگونه بیوۀهندوی قرون وسطایی را،باتلقین واعتقاد وامید به وصل مجدد با شوهردرزندگانی دیگر ،به ساتی راضی می کردند،امری دشوار است.به تدریج که هند با اروپا تماسهای بیشتری پیدا کرد،رسم ساتی هم کم کم از رواج افتاد،امابیوۀهندوهمچنان از ناتوانیهای بسیار رنج می برد .چون ازدواج،زن را به طور جاوید با شوهرش پیوند می داد،از این رو ازدواج مجدد از پس از مرگ شوهر ،گناه کبیره به شمارمی آمد،ودروجودهای بعدی شوهرآشفتگی  پدید می آورد.ازاین رو،قوانین برهمن ها از زن بیوه می خواست که شوهر نکند؛سرش را بتراشد ؛و(اگرترجیح نداد)زندگی را در نگهداری بچه ها ودرکارهای خیر فردی بگذراند.اورا تنگدست نمی گذاشتند؛بلکه،برعکس،برای نگاهداری خودازنظر تصرف دراموال شوهرش حق تقدم داشت.ازاین قوانین فقط زنان هندوی متدین و متعصب طبقات متوسط و بالا – یعنی در حدود سی درصد جمعیت- پیروی می کردند؛مسلمانان،سیخها،وطبقات پایین این قوانین را نادیده  می انگاشتند. معتقدات هندو این بکارت و بی شوهری زن را به تجرد راهبه ها در جهان مسیحی تشبیه می کردند ؛ درهر دو مورد، تعدادی اززنان دست ازازدواج می کشیدند،وبرای خدمات خیریه آماده می شدند.(ویل دورانت،565،1381)

مخلص لاهوری (1111-1164ق)نیز در سفرنامه اش که به تصحیح و تحشیۀ سیداظهر علی به چاپ رسیده است (رامپور1964م)ازآیین ستی زنی یاد کرده است که هنگامی که اورا در 1158 ق، با محمدشاه (1131-1161ق) در سفرش به گرمکتشیر همراه بود،خود غرق شدن شوهر اورا به چشم دیده بود.بسیاری از نویسندگان آثار تاریخی دیگر هم روایات هایی ازاین مراسم نقل کرده وازآن به زشتی یاد کرده اند.

اما شاعران فارسی گوی ستی شدن را نشانه عشق به شوهر دانسته وبه سبب آن ،وفاداری زنان هندو را در اشعارش ستوده اند.امیرخسرودهلوی(651-725ق) یکی از این شاعران بود.«برخی از پیروان سبک هندی می کوشیدند درون مایه اشعارش راز زندگی روزمره برگیرند و امیرخسرو هم که بیشتر اشعارش رابه این سبک سروده، در تشبیه های شاعرانه اش ازبرخی آداب هندوان،مانند ستی یادکرده است:

خسروادر عشق بازی کم زهندوان مباش

 

کز برای مرده  سوزد جان خویـش را

صائب تبریزی  شاعر ایرانی که هفت سال در شبه قاره هند زیسته نیز غزل و ابیاتی دارد که در آنها به این درون مایه پرداخته است:

اشک گرمم جگـروادی  محشر سـوزد

آستین دست ندارد  به چراغ گـل داغ

آتش  عشـق ز خاکستر هندست بلنـد

 

داغ  تبخاله  به  کنج  لب  کـوثر سـوزد

این چراغیست که تا دامن محشرسـوزد

زین درین شعله ستان برسرشوهرسـوزد

بیتی که در بهارعجم ازصائب تبریزی نقل شده است نیزازاین دست اشعار است:

همچو هندو زن کسی در عاشـقی مردانه نیست

 

سوختن برشمع مرده کارهر پروانه نیست

اظهرعلی درحاشیه ای که برسفرنامۀ مخلص نوشتةهمین بیت راازصائب ،این گونه نقل کرده است:

«چون زن هندو کسی درعاشقی دیوانه نیست

 

سوختن برشمع مرده کار هر پروانه نیست»

گفتنی است این اشعار درهیچ یک از اشعار صائب درتهران به چاپ رسیده است نقل نشده است».                                                        ( انوشه،1358،1375)

   جزاین گروه که به این رسم اشاره هایی کوتاه کرده اند چندتن از شاعران نیز آثاری مستقل دربارۀ رویداد واقعی این رسم سروده اند و آن هاراستی نامه نامیده اند.این منظومه ها ،داستان هایی هستند که در روزگار تیموریان،به تقلیدازدولرانی وخضرخان،اثر امیرخسرو،به نظم درآمده اند وبیشتررویدادهای تاریخی دربارۀ رویدادهایی از روزگار خود شاعر هستند. یکی ازموضوعاتی که دربارۀ آن چند منظومه مستقل فراهم شد ماجرای خود سوزی زنان هندی درسوگ شوهرانشان یا بالعکس است.بسیاری از شاعران این موضوع راستوده و نسبت به وفاداری زن هندو به همسرش ابیاتی گفته اند .درمنظومه های غنایی هندی معمولاً شاهد هستیم که پس از مرگ ناگهانی برای یکی از دوطرف عاشق یا معشوق  پیش آید نفردوم «ستی»می کند.ازمیان شاعرانی که ستی سرنوشت یکی از عاشق یامعشوق منظومه های آنهاست می توان ازحسن دهلوی در«عشق نامه»،اهلی شیرازی در«سحر حلال»وبزمی در«پدومات» نام برد.«برخی ازمنظومه ها گزارش  یک حادثه واقعی است وبرخی ساخته و پرداخته ذهن شاعر است.درمجموعه منظومه های فارسی سه منظومه می شناسیم که به طورمستقل به گزارش«ستی»پرداخته اند بدین ترتیب:

1- نوعی خبوشانی(1019)منظومه«سوزوگداز»خودرادربیان یک ماجرای واقعی خودسوزی درزمان اکبرپادشاه سرود.مثنوی نوعی درشرح ستی کردن نوعروسی زیباست که همسرش رادر روزعروسی،پس از ده سال انتظار برای چنان روزی، ازدست داد. خلاصه داستان ازاین قرار است که درزمان اکبرشاه درلاهور دوعاشق و معشوق هندو زندگی می کردندکه پس از دوسال وپس ازموانع دیگر به وصال هم وعده داده می شوند ودرشب عروسی درگذرازبازارمسقف براثرخرابی سقف داماددرمی گذرد.عروس پس از شنیدن این خبر خودرابرای ستی آماده می کند خبربه شاهنشاه اکبرمی رسد لیکن تلاش اوبرای مانع شدن به جایی نمی رسد وزن حتی مقام رانی (ملکه)راهم نمی پذیرد.ناچاراکبرشاه ستی باشکوهی برایش اجرا می کند.وقتی معشوق به جسدعاشق خود می رسدابتدااورابوسیده سپس درآغوش می گیردوهردودرمیان آتش می گذراندوخاکستر می شوند.

2- وارسته ازشاعران قرن دوازدهم منظومه ای به نام ستی نامه دارد.

3- مجرم کشمیری (1273)یک حادثه واقعی خودسوزی راگزارش داد.ونام اورا ستی نامه گذاشت.گزارش  مجرم مشتمل بر263بیت به بحر هزج مسدس مقصور یا محذوف است».(خزانه دارلو،97،1375)

هندویانی که خودرا درآتش می سوزانند

... پس ازچندگاهی من دریکی ازشهرهای هندوستان بودم که مجری نام داشت و بیشتر سکنۀ آن ازکفار بودند،اما امیر شهر یکی از مسلمانان سامری سند بود.درنزدیکی این شهر عده ای ازکفار نافرمان موضع گرفته بودند وروزی جاده راهم قطع کردند ،امیر مسلمان شهر به جنگ آنان شتافت و گروهی از رعایای مسلمانان وهندو بااو بودند. جنگی سخت ورمیانه اتفاق افتاد که در نتیجۀآن هفت تن از رعایای هندو کشته شدند.سه تن از این کشتگان زن داشتند وزنان آنان متفقاًقرار گذاشتند که خودرا بسوزانند.اینکه زن بعد از مرگ شوهر خودرا بسوزان درمذهب هندویان واجب نیست امااز مستحبات به شمار است و عملی است که مایۀ افتخار خانوادۀ زن می شود و دلیل وفاداری زن نسبت به شوهر می باشد.زنی که حاضر به سوزاندن خود نگردد جامۀخشنی برتن می کند و زندگانی خود رادرمیان خانواده با نومیدی و خواری می گذراندواوراهمسر بیوفائی می دانند.باری چون زنان مقتولین مزبور برسوزانیدن خود هم پیمان گشتند سه روز تمام با ساز و آواز شادی و خوردن و نوشیدن  به سربردند،چنانکه می خواهند دنیا را وداع گویند.دراین مدت زنان شهر ازهمه سوی به دیدار آنان می آمدند وروز چهارم بامدادان،آن سه زن خودرا زینت کرده و معطرساخته سواراسبی شدند،هریک ازآنان نارگیلی به دست راست داشت که با آن بازی می کرد و آیینه ای به دست چپ که درآن رخسار خودرا می نگریست،برهمنان گرداگرد آنان رافراگرفته بودند و نزدیکان و خویشاوندان آنان نیزحاضربودند، پیشاپیش گروه،طبل ها و بوق ها و شیپورها زده می شد و هرکس ازهندویان به یکی ازآنان می رسید سفارش می کرد که سلام مرا به پدرم یابرادرم یامادرم یا رفیقم فلانی ئبرسان و زن می گفت چشم و می خندید!

منظرۀ هول انگیز زنده سوزانی

من نیزبارفقای خود سوارشده ره افتادم تا چگونگی این مراسم راز نزدیک ببینم.سه میل همراه آن گروه حرکت کردیم تا به جای تاریک پرآبی که درختان انبوه برستاسر آن سایه افکنده بود رسیدیم.دروسط درختان چهارقبه زده بودند ودر هریک ازقبه ها بتی سنگی قرار داشت.درمیان قبه ها آبدانی بود که زیرسایۀ متراکم انبوه درختان واقع شده چنانکه آفتاب ازلابلای شاخه ها عبور نمی توانست کرد.منظرۀ این جایگاه به یکی از بقعه های دوزخ شباهت داشت و چون بدانجا رسیدیم زن ها برکنار آبدان پیاده شدند ودرآب رفتند و هرچه لباس داشتند ازتن درآوزده با زیور آلاتی  که همراه آنان بود تصدق دادند.سپس برای هرکدام از آن ها جامه ای نبریده ازپارچۀ پنبه ای زبروساده آوردند که پاره ای ازآن  رابرکمرخود بستند و پارۀ دیگر رابر سرودوش خود انداختند،درنزدیکی این آبدان درمیان گودالی آتش برافروخته بودندوروغن کنجد درآن می ریختند که بر شدت اشتعال آن می افزود.درآنجا درحدود پانزده تن مرد بودند که بسته های هیزم ازچوب های نازک دردست داشتند ودرحدود ده تن دیگرهم بودند که کنده های بزرگتر هیزم باخودداشتند وعده ای طبال و بوق زن هم بودند وهمه منتظر تا زن ها برسند.منظرۀ آتش به وسیلۀ پرده ای که مردان گوشه های آن رابه دست داشتند نهفته بود تا دیدارآن موجب وحشت نگردد.امایکی از زنان چون به کنار پرده رسیدآن را به خشونت از دست مردان درکشید و گفت:«مارامی ترسانی ازآتش؟من می دانم اوآتش است رهاکن مارا».وی درحین گفتن این سخنان خنده می زد وآنگاه دست ها را به علامت سلام و احترام به آتش برسرخود فراز آوردوخویشتن رادرآتش افکند که خروش طبل ها و بوق هاوشیپورها برخاست ومردانی که بسته های هیزم راکه باخودداشتند روی نعش زن می انداختند تا حرکت نکند،فریاد و غوغائی برخاست  وولوله ای درپیچید ومن ازمشاهدۀ این احوال نزدیک بود از اسب برزمین افتم که رفقا ملتفت شدند وفوراًآبی آورده برسروروی من ریختند وازآن جای مراجعت کردیم.

 منابع:

1-      خزانه دار لو،محمد علی،1375، منظومه های ادب فارسی،سازمان وزارت فرهنگ و ارشاد تهران

2-  ابن بطوطه،1376،سفرنامه ابن بطوطه،ترجمه محمدعلی موحد،چاپ سپهرنقش،چاپ ششم ، 2جلد،تهران

3-      انوشه،حسن، 1381،چاپ دوم، فرهنگ نامه ادب فارسی، انتشارات سخن تهران



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٤ | ٤:۳۸ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

زندگی نامه  امیرخسرودهلوی

   خوش بختانه راه و روش وشیوۀزندگی امیرخسرو ،ازسال های آغازین تاپایان عمر کاملاً روشن است ،به طوری که صاحبان تراجم اورااز شاعران وعارفان نام آورپارسی گوی هند شمرده اند.(صفا،771،1371/3) جالب است که روی آوردن به عرفان و هدایت و دستگیری امیر خسرو رابه دست نظام الدین اولیا عارف بزرگ قرن هفتم و هشتم ،به سال های کودکی او نسبت داده اند.

«بنابرمآخذی که مستند برغره الکمال ،اثرامیرخسرواست،پدرش سیف الدین محمود ،دوبرادر او عزالدین علی شاه ونصیرالدین محمود و وخودامیرخسرو را(که هنوزخردسال بود)به شرف دست بوس سلطان المشایخ ،شیخ نظام الدین محمربن احمددهلوی،معروف به نظام اولیا(متوفی725)از کبار مشایخ چشتیه برد وازآن پس خسروتا پایان حیات،ارادت خودرا نسبت به آن پیرحفظ کرد و خودرا در شمار بزرگان سلسله عرفانی چشتیه درآمد.(صفا،774،1371/3)

     این عهدی که گویا درکودکی امیرخسرو با نظام اولیا بست،تاپایان عمر امیرخسرو ادامه داشت،او آن چنان ازخود خلوص ارادت نشان داد که نظام اولیا اورا از همه کس و همه چیز دوست تر داشت و گویی رابطۀمرید و مرادی به عاشق و معشوقی تغییریافت. امیرخسرو گفته است :«یک بار سلطان المشایخ این بنده را فرمود که من از همه به تنگ آیم ،تاحدی که از خودم هم به تنگ آیم و از توبه تنگ نیایم ....»(صفا،777،1371/3)

 امیرخسروبه مرتبۀمحرمیت اسرار سلطان المشایخ نایل شد ،ازدست او خرقه پوشید و از سوی او لقب«ترک الله»دریافت کرده است و شیخ چنان شیفتۀخلوص و پاکی او بود که خداوند را به حق سوز سینۀاوسوگندمی داد.«سلطان المشایخ رادر امیرخسرو عنایت مفرط بود و بارها می گفت که در قیامت هرکس به چیزی فخرکند سوز سینۀاین ترک است،یعنی خسرو قدس سرّه وی را ترک الله می گفت ، چنان که امیرخسرو گوید:

بر زبانت  چون خطاب بنده ترک الله رفـت      

 

دست ترک الله گیر و هم به اللهش رسان»

                    (صفا780،1371/3)

پاکی و سوز درون امیرخسرو تاحدّی بود که عارف بزرگی چون نظام الدین اولیا درباره اش گفته است :«اگرقیامت سؤال شود،نظام الدین چه آورده ای؟خسرورا تقدیم خواهم نمود،وقتی که دعا می کرد به طرف خسرو اشاره کرده و می گفت :الهی به سوز سینه این ترک مرا ببخش!»(شبلی نعمان ،93،1363/2)

خواجه نظام الدین اولیا وصیت کرده بود که خسرو را پهلوی قبر او دفن کنندواین راهم می گفت که اگردریک قبرروابوددوجسددفن کنند،هرآینه می گفتم که جسداوراهم درقبرمن بگذارید.(همان،94)  ازارادت امیرخسرو به نظام الدین اولیا همین بس که وقتی خبرمرگ را شنید،تمام کارشغل دیوانی رارها کرد،هرچه داشت به فقرا بخشید وبرسر قبرش مقیم شد چند ماهی بیش طول نکشید که فراق به پایان رسیدودرکنار قبرنظام به خاک سپرده شد. امّا شیوۀزندگی امیرخسرو دراین خصوص یک استثناءویک پارادوکس است ،به طوری که شاید درمیان تمامی شاعران،هیچ کس به اندازۀاو عمرش رادر دربارها و با عهده داری شغل های درباری سپری نکرده باشد.هنوز نوجوان بود که به خدمت غیاث الدین بَلبَن درآمد وپس از او نیز در دربارهشت شاه و امیر دیگر با نام های زیر حضور داشت انواع مسؤولیت راعهده دار بود :

ملک محمد قاآن،معزالدین کیقباد ،جلال الدین فیروز شاه خلجی، رکن الدین ابراهیم علاءالدین محمد،شهاب الدین عمر،قطب الدین مبارکشاه و غیاث الدین تُغلق شاه.

او از جلال الدین فیروز شاه خلجی (695-689)لقب «امیر» گرفت تا آخرسال هم چنان درخدمت غیاث الدین تُغلُق شاه بود که خبرمرگ مراد خویش،نظام الدین اولیا را شنید.وپس از آن ترک خدمت کرد .او درتمام این دوران طولانی به مبانی اعتقادی و اخلاقی خویش پای بند باقی ماند وهیچ گاه خدمت به خلق باعث فراموشی خدا و وظایف انسانی اش نشد به هرحال این شیوۀزندگی ،تقریباًتوجه تمام تذکره نویسان را برانگیخته است .شبلی نعمان نوشته است :«امیرخسرو گرچه ازاثرخاندان ،دلبستگی به دربار شاهی داشته، سروکارش همیشه با سلاطین وقت بوده ودر ظاهر سازی های درباروخوشامدوشخص پرستی ،طبعاًنفرت داشت واین خیالات اززبانش جابه جابی اختیار خارج گردیده است.اومجنون ولیلی  رادر سال 698هجری نوشته که دردربار سلطان علاءالدین خلجی مشغول خدمت بود.وباین حال در خاتمۀ آن چنین می گوید:

شب تـا سحـر و ز صبح  تا شام

بـاشم ز  برای  نفس خـود  رای

 

در گوشـۀ  غـم  نگیـرم  آرام

پیش چـوخودی ستاده برپای»

  (شبلی نعمانی 98،1363/2)

دکترصفا نوشته است :«اودر آخرعمرش (725)هم چنان درخدمت غیاث الدین تغلق شاه بود ،امّا همچنان به مبانی اعتقادی و اخلاقی خویش پای بند ماند...»(صفا،776،1371/3)

امیرخسروخود در هشت بهشت باتوجه لقب خسروی خویش از خداوند خواسته که غرورخسروی رااز او دور کند ودر عین حال نیازمند کسی نباشد.

دورکن بـادخسروی زسرم

بی نیازم کن ازدرهمه کس

 

پرکن ازخاک بندگی  بصرم

جـزدرگاه  بی نیازی و بس

  (دهلوی،15،1363)

شبلی نعمانی همچنین نوشته است:«اوباداشتن همۀمشاغل گوناگون،وقتی که به فقر و تصوف می رسد به قدری وابسته است که گویی ازتمام مادی و مادیات قطع علاقه نموده به کلی مستغرق در عالم قدس می باشد». (شبلی نعمانی 97،1363/2)

وی علاوه براطلاعات وسیع از زبان های فارسی و ترکی و عربی و ادبیات هرسه زبان ،به زبان هندی و ادب آن آشنایی داشته ،درنظم و نثر هردو استاد ودر موسیقی هندی و ایرانی ماهر و توانا بود.به او آوازی خوش نسبت داده و گفته اند که پرده ها و نغماتی که شمارۀآن ها به سیزده بالغ می شده است ابداع کرد.

 

قدر شناسی امیرخسرو

    یکی ازویژگی های مثبت امیر خسرو،قدرشناسی ازکسانی است که ازدانستن آنها برخوردارشده است .اگرشهاب الدین نامی آثارش رامی خوانده واصلاح می کرده ،ازاو به نیکی یاد می کند.واز یاری اش سپاسگزاری نموده است.از سعدی وخاقانی وانوری در غزل وقصیده شعرشان را پیش چشم داشته یاد کرده وپیروی از شعر آنها را خاطر نشان ساخته است واز همه مهم تر،حکیم نظامی که خمسه اش را پاسخ گفته در هر پنج اثر خویش از او یاد کرده وهنر او را ستوده است.اودر شیرین وخسرو به این افتخار کرده که شاگرد شایستۀنظامی باشد:

فرو گویم  به  شیرین  تـر بیانی 

که  تـا گوید مـرا عقل  گرامـی

 

بـه عرض داستـانی داستانی

زهی  شیرین شاگرد نظامـی

  (دهلوی 402،1363)

در هشت بهشت تصریح کرده است که سخنان دقیق نظامی را خوانده است آن ها را در دستور کار خویش قرار داده واز آنها شکر چینی وچاشنی گیری کرده است.

ز طـریق سخن سـرای کهن
دل  پاک  منـش  بـه  دستوری

حقـه بگشـادم و شکـر چیـدم

 

هر چـه دیدم دقیقه های  سخن

ساخت دستور خود به  دستوری

چاشنـی  را  نمـونه  بـر چیـدم

      (دهلوی ،588،1363)

امیرخسرو درمجنون و لیلی که عالی ترین اثر اوست ،دربارۀ هنر سخن سرایی نظامی گفته است:

زنـده است  به معنـی اوستـادم

مـی داد چـونظـم نـامه راپیـچ

بحری که برآب اوخسی نیست

 

و رنیست منـش  حیـات  دادم

باقـی نگذاشت بهـر مـا  هیـچ

محتـاج سـتایش کسی  نیست          

    (دهلوی،440،1363)

گویا گروهی از شاعران هم عصر امیرخسروبراوعیب می گرفته اند که چرا از نظامی تقلید کردوچرا شعراودر حد اشعار نظامی نیست؟امیرخسرو درمجنون ولیلی تصریح کرده است که نظامی از میان فنون شاعری فقط به مثنوی پرداخته وازاین مهم تر هیچ شغل و مسئولیتی نداشته مگرسرودن این اشعار،درحالی که در انواع قالب ها شعر سروده و از صبح تا شب مشغول خدمت گزاری دردربار است :

نـو کـرد بـه یکی  فنی  نشانـه

وانـگه ز جهـان  فـراغ   جسته

باری نه  به دل مگر همیـن بـار

...مسکین من مستمند بـی توش

شب تـا  سحر وز صبح تـا شام

تـا  خون  نرود ز پای  تـا  سـر

 

 

چـون یک فنـه بود شـدیگـانه

وز شغـل زمـانه  دست شستـه

کـاری نـه دگر مگر همین  کار

ازسوختگی چودیگ در جوش

در  گـوشـۀ  غـم   نگیرم  آرام

دستـم نشـود ز آب کس تـر...

     (دهلوی،241،1363)

درذکرواقعۀفوت امیرخسرودرتاریخ ادبیات صفا به نقل از «سیراولیاء» چنین آمده است:«آخرالامر امیرخسرو برابر سلطان غیاث الدین تغلق در لکهنوتی رفت،درغیبت او سلطان المشایخ بصدر جنّت خرامید،چون ازآن سفر باز آمد روی خودرا سیاه کرد و پیراهن پاره در میان خاک غلطان پیش دَرِحظیرۀسلطان المشایخ آمد...بعدَه شش ماه بزیست وبرحمت حق پیوست ودر پایان روضۀسلطان المشایخ مدفن یافت».(صفا،778،1371/3)

 

آثار دهلوی

امیرخسرو یکی از پرکارترین  شاعران پارسی گوی ودر این باب حقّاً کم نظیراست.درباب اشعاراوتا چهارصدهزار نوشته اند که البته مبالغه ای است که دربارة کثرت اشعاررودکی شده است.مجموعۀ آثار امیرخسرو ازنظم و نثر به شرح زیر تقسیم می گردند:

 

دیوان امیرخسرو

شامل انواع مختلف شعر غیر از مثنوی های اواست که شاعرخود آن را در پنج دفتر(پنج گنج)مرتب ساخته وبرهریک از آن ها نامی نهاده است.اقسام پنجگانۀ مذکورچنین است:

الف :تحفة الصغر،شامل اشعار امیرخسرو از ازشانزده سالگی تا نوزده سالگی.

ب :وسط الحیات،متضمن آثار شاعرازحدود بیست سالگی تا سی و چهار سالگی.

ج : غرّه الکمال ،دیوان ایام کمال و شامل اشعاری است تا چهل وسه سالگی.

د: بقیّه نقیّه، در مورد دوران پیری شاعر است .

ه: نهایه الکمال: از سال های اخیر حیات امیرخسرو است.

 

 

مثنوی های هشت گانه که معروف به «ثمانیّه خسرویّه»است. وسایر آثار او به شرح زیراست :

الف :منظومۀدُوَل رانی و خضرخان،به بحر هزج مسدس مقصور  یا محذوف که موضوع آن داستان عشق خضرخان پسر علاءالدین محمّد شاه خلجی با «دیول دی»دختر راجۀگجرات که مشتمل بر 4519 بیت است.

ب : تاج الفتوح ،منظومه ای است مربوط به سال اول جلوس سلطان جلال الدین فیروز شاه ،این منظومه  به بحر هزج مثمن مقصور یا محذوف است.

ج :نه سپهر،منظومه ای است مشتمل بر نه باب وهرباب بحری است مستقل به سال 718 آن را به نام قطب الدین مبارکشاه خلجی سروده است .

د:تغلق نامه،در ذکر احوال غیاث الدین تغلق شاه (720-725 ه)سردودمان پادشاهان تغلقیۀدهلی.

ه :مطلع الانوار،منظومه ای است  به بحر سریع در جواب مخزن الاسرار نظامی در3310بیت که در سال 698 به مدت دو هفته سروده شد.

و:شیرین و خسرو،به بحر هزج مسدس مقصور یا محذوف که امیر خسروآن را به تقلید از خسرو و شیرین نظامی ودر موضوع همان منظومه و مشتمل بر 4124 بیت درسال 698 به اتمام رسانید.

ز: مجنون و لیلی،به تقلید از لیلی و مجنون نظامی ومشتمل بر 2660 بیت که آن را نیز در سال 698سرود.

ح : آیینه اسکندری،منظومه ای است به بحر متقارب مثمن مقصور یا محذوف که در4450 بیت ودر سال 699 به پایان رسانیده است.

ط: هشت بهشت،درجواب هفت پیکر نظامی در موضوع عشق بهرام گوربا دلارام و سپس خشم گرفتن براووساختن هفت گنبد به هفت رنگ و رفتن در هریک از ایام هفته به یکی از آن ها که محل یکی از معشوقه های بهرام بود و شنیدن قصه ای ازاو ، و سرانجام به گورافتادن بهرام در طلب گور.این منظومه را امیرخسرو در 3352 بیت به سال 701 سرود.

ی:قران السعدین،مثنوی است به بحر سریع در موضوع مناسبات و مراسلات معزالدین کیقباد پسر بغراخان با پدر خود که امیرخسرو آن رادرسی و شش سالگی خود ودر مدتی کوتاه به نظم در آورد ولی مهارت و قدرت اودر شاعری دراین منظومه مشهود است .

امیرخسروگذشته از دیوان و مثنوی های یادشده مجموعۀشعری به نام «جواهرخسروی»دارد مشتمل برموضوع های مختلف که بیشتر تفننی است و شرح آن چنین است :

نصاب بدایع العجایب؛گهریال امیرخسرو که منظومۀکوتاهیست در حساب انگشتان ؛مثنوی شهرآشوب مرکّب ازشصت و هفت رباعی؛خالق باری که نصابی است برای زبان هندی و چون اولین بیت آن به «خالق باری» شروع می شود به این نام مشهوراست واین منظومه به چندین بحراست ؛چیستان مرکب از قطعاتی به هندی.

کتاب های نثرامیرخسرو عبارت است :

«خزاین الفتوح»معروف به تاریخ علائی درتاریخ سلطان علاءالدّین محمّد خلجی.

«افضل الفواید»متضمّن ملفوظات نظام الدین اولیاءمرادِامیرخسرو دهلوی.

«رسائل الاعجاز»یا اعجاز خسروی در ذکر قواعد انشا فارسی.این کتاب را در سه مجلد ودر سال 719 ه به پایان رسانده است .

1-        دهلوی امیرخسرو،مسکو1964،مجنون و لیلی(اوغلو محرم اف ،طاهر احمد)، انتشارات دانش تهران

2-        صفا،ذبیح الله،1371،تاریخ و ادبیات ایران،تهران ،جلد3،بخش دوم

3-        صفا،ذبیح الله،1352،چاپ سوم،حماسه سرایی درایران،انتشارات امیرکبیر،تهران

4-      نعمانی،شبلی،1363،شعرالعجم،ترجمه محمدتقی فخرداعی،دنیای کتاب،تهران

 



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٤ | ٤:۳٧ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

شعرو ادبیات غنایی

یکی از انواع چهارگانه ادب فارسی،شعر غنایی است.درزبان های فرنگی به اشعار غنایی،لیریک (Lyric) می گویند.«غِنا،درلغت به معنی سرود و آواز خوش طرب انگیز است و شعرغنایی به شعری گفته می شود که گزارشگرِعواطف واحساسات شخصی شاعرباشد».(فرهنگ فارسی معین،ذیل واژه غنا) «شعرغنایی درتعریف اُدبای غرب،شعری کوتاه وغیرروایی است واگربلندباشدبه آن شعرغنایی نمایشی(dramatic)می گویند؛زیرامعمولاًشعروقتی طولانی می شودکه متضمن داستانی باشد.ازآن جا که درایران هنرنمایش رواج نداشته است،مابه شعرهای بلند غنایی ادبیات فارسی،شعرغنایی می گوییم.درادبیات فارسی،چندین منظومۀعالی غنایی داستانی وجوددارد مثل،ویس ورامین،لیلی ومجنون وخسرووشیرین که بلند وروایی هستند وداستانی عاشقانه راروایت می کنند.دراین داستان ها موضوع اصلی بیان حالات و احساسات مربوط به وصال وفراق است.دربخش هایی هم شاعربه مناسبت به وصف پدیده های زیبای طبیعت می پردازدودرهمۀآن ها بدون استثنا شاعربه ستایش قهرمان زن پرداخته واززیبایی وعلّو وعظمت او داد سخن داده است.»(شمیسا،139،1383)

این نوع شعردرواقع آیینه عواطف و احساسات وآلام یا لذات شاعر است ،یعنی شاعراز پنجرۀ ذهن و با زبان و احساس درونی خود به وقایع وحوادث می نگرد .غرض ومقصود نهایی شعرغنایی،توصیف عواطف و نفسانیات نوع بشراست وبه همین جهت از وی‍ژگی های خاص،برخوردار است .

«شعرغنایی انواع این احوال و احساسات است که اغراض شعر را چنان که نزد قدما معمول بوده است بیان می دارد- وصف،مدح،رثا،فخر،وغزل... انواعی که همه را تحت عنوان کلی شعر غنائی – به معنی وسیع کلمه – می توان درج کرد».(زرین کوب،144،1379)

«البته این جبّلی و فطری آدمی است که در هنگام شادمانی و غم،یادرآن زمان که نمودهای جهانِ آفرینش مسرورمی شود،برای خود زمزمه ای داشته باشد.این ترنم ها گاه گاه قالب لفظ می گیرد وازآن ها شعرغنایی به وجود می آید که ویژۀ یک دوره یا زمان معیّن یا چند تن سخن سرای بزرگ نیست،پرتوِ مهر جهانتاب زر اندود می گردد،روز خجسته را همه با نغماتی جان بخش پذیرا می شوندوشادی و اندوه خویش را با نغماتی دل انگیز یا سوزناک به گوشِ مشتاقان ویاران خویش می رساند و اگرشادمان است دیگران رادرمسرتِ خویش شریک می سازد واگرغمزده و گرفته است و عشق و آرزو و فراقِ عزیزان روحش را شکنجه می دهد بابازگو کردن آن ها ،ازاین تألمات می کاهد و بار اندوه خویش را سبکتر می سازد».(صورتگر67،1348)

شعرغنایی درسه شکل کوتاه(رباعی ودوبیتی)متوسط(غزل و قطعه)و بلند(مثنوی) جلوه می کند.شکل اخیربیشتر برای سرودن داستان به کار می رود وبیشترین داستان های سروده شده ازنوع عاشقانه است .شاعر در لباس قهرمانان داستان یا معشوقه ساخته خویش ضمیردرون خود را آشکار می سازد  وازاین رو نمایانگر شخصیت و افکار و عقاید و حالات شاعر است .«این گونه شعر، البته صورت های گوناگون داشت:سرودهای دینی،ترانه هایی برای رقص و آواز،ستایش نامه هایی برای برندگان مسابقات عمومی وجزآن ها چون بر عکس اشعار معروف به مراثی (Elegias) که معمولاً همراه با نوعی سرنا یا قره نی (Oboe-Aubos)خوانده می شداین گونه اشعار با نوعی ساز به نام لور یا لیر(Lyre)نواخته می شد عنوان اشعار لیریک به آن اطلاق شد.بدین گونه اشعار لیریک غیراز از احوال شخصی شاعر،زندگی عمومی و شوروهیجان آن را نیز منعکس می کرد بازی های عمومی،جشن های ملی و وجود قهرمانان شهرها و قبایل در طی آن ها در موجی از موسیقی جاودانه می شد چرا که در آن ایام هنوز شعر و موسیقی ازهم جدا نبود و شاعر لیریک در عین حال آهنگ ساز هم محسوب می شد».(زرین کوب،90،1382)شعر غنایی علاوه بر داستان های غنایی مدح ،هجو،مرثیه،شکوائیه فراق نامه،حبسیه،مفاخره،سوگند نامه،ساقی نامه،مناجات نامه،شادی نامه،معراج نامه،مغنی نامه ،مناظره ،شهر آشوب،واسوخت،وقوع،تغزل،و موضوعات و محتویات دیگر را نیز در بر می گیرد.

 یکی از شایع ترین گونه های شعر غنایی ،داستان های عاشقانه است که بقیه موضوعات و محتویات شعر غنایی رادر خود جای می دهد یعنی در یک داستان عاشقانه چون لیلی ومجنون ویاخسـرو وشیـرین می توان توحید، معراج، تغزل، توصیف،سوگند نامه،ساقی نامه ودیگر موضوعات را دید.حتی انواع ادبی دیگرگاه نیز سخت با انواع عاشقانه گره می خورند چنانکه هیچ منظومۀعاشقانه ازبعد تعلیمی و حماسی خالی نیست.

درمورد منظومه های غنایی:«ماهمواره با عواطف شخصی و تأثرات وآلام ویالذات و مسرّات یک فرد ویک روح کارداریم.دراین گونه اشعار،سخن از وصف آنچه درجهان واقعی و طبیعی است نمی رود،بلکه شاعر آنچه را مطلوب اوست به چشم ِ دل می بیند وبه زبان عواطف بیان می کند... میزان و ملاک ِ حقیقت دراین نوع شعر،عواطف روح شاعراست.غرض وغایت شعرغنایی توصیف عواطف ونفسانیات فرد است».(صفا،15،1352)

آن دسته از آثار ادبی که حاوی احساس ها ،هیجان ها،اندیشه ها وعواطف فردی شاعریا نویسنده وتجربه های فردی اوست ادبیات غنایی نام گرفته است.اشعارعاشقانه،عارفانه که بیشترین حجم ادبیات جهان را تشکیل می دهند از این نوع ادبی هستند.

استادمحمدرضاشفیعی کدکنی اعتقاد دارد که برخلاف معتقدین شعرغرب که شعرغنایی را تبلور«خویشتن خویش» شاعر می دانند،ادبیات غنایی مصنوعی است کاملاً اجتماعی به طوری که اگر تعریف این گروه را بپذیریم بخش عمده ای از شعر غنایی را باید از حوزۀتعریف غنایی بیرون کنیم لذا ایشان تعریف دقیق شعر غنایی را چنین می دانند:«شعرغنایی سخن گفتن از احساسات شخصی است به شرطی که از دو کلمۀ«احساس»و«شخصی» وسیع ترین مفاهیم آن ها را درنظربگیریم؛یعنی تمام انواع احساسات از نرم ترین احساسات تا درشت ترین آن ها با همه واقعیاتی که وجود دارد.احساس شخصی بدان معنی که خواه از روح شاعر مایه گرفته باشد و خواه از احساس او، به اعتبار این که شاعر فردی است اجتماعی،روح او نیز در برابر بسیاری از مسائل با تمام جامعه اشتراک موضع دارد».(شفیعی کدکنی،26،1386)

در شعر فارسی وسیع ترین افق معنوی ،افق شعر غنایی است. مطالعه در تطور انواع غنایی در ادب فارسی، گسترده ترین زمینۀبحث است. موضوعاتی که در ادب فارسی ،حوزه شعر غنایی را تشکیل می دهد. تقریباً تمام موضوعات رایج است به جز(حماسه وشعرتعلیمی)دریک نگاه اجمالی:شعرهای عاشقانه، فلسفی، عرفانی، مذهبی، هجو، مدح ووصف طبیعت همگی مصادیق شعرغنایی هستند.نکته قابل ملاحظه این که در ادبیات فارسی این مفاهیم اغلب با یکدیگر آمیخته اند و یک قطعه شعر می تواند ترکیبی از همۀاین مفاهیم باشد. غزل فارسی که یکی از سرشارترین حوزه های شعر است نمونه خوبی است که در آن می توان آمیزش انواع غنایی را به خوبی ملاحظه کرد.

لازم است اشاره کنیم در آغاز ادب فارسی ، این انواع از یکدیگر بیشتر تمایز دارند. هر قدر شعر فارسی به کمال نزدیک تر می شود این مفاهیم بیشتر به هم می آمیزند.ناگفته پیداست که یکی از علل اصلی این آمیختگی انواع غنایی در ادب فارسی تأثیر قالب های شعری و سنت های ادبی است. ادبیات غنایی گونه ای از ادبیات است که با زبانی نرم و لطیف ، با استفاده از معانی عمیق و باریک ، به بیان احساسات شخصی انسان می پردازد و بیانگر عواطف و ارزوهای انسانی و غم و شادی های اوست . 

باید به این نکته توجه کرد که درادب حماسی شاعر جریان داستان رابیان می کند ودرآن دخل و تصرف نمی کندامادرادبیات غنایی شاعر احساسات و عواطف وامیال و آرزوهای خودرا درموقعیت های مناسب در داستان دخالت می دهد.چنان که معروف است ،که نظامی در پرداختن به شخصیت شیرین،سیمای همسر متوفای خود«آفاق»رادرنظر داشته است:

دراین افسانه شرط است اشک راندن

به حکـم  آن  که  کـم  زنـدگــانـی

سبک رو چون  بتِ قپچـاق ِ من بود

همایـون پیکـری نغـز  و خـرد منـد

چـوترکان گشته سوی کـوچ محتـاج

 

 

گـلابی تلـخ بـر شیریـن فشانـدن

چـو گل بـر باد شـد روزجـوانـی

گمـان افتـاد خود کافـاق من بـود

فرستـاده  بـه  مـن دارای  در بنـد

به ترکی داده رختـم رابه تـاراج ...

               (خسرووشیرین،430)

خاستگاه شعروادبیات غنایی

شعرغنایی در دو معنی به کار می رود:1 – اشعاراحساسی و عاطفی 2- اشعار عاشقانه.

درادبیات ما بیشتر به معنی دوّم معروف است .«دوران اوج ورواج ادب غنایی مربوط به ایام گسترش تمدن و شهرنشینی است وازاین رو غنا نسبت به حماسه،متأخّراست.»(شمیسا،134،1383)درادبیات قدیم عرب در زمان چادرنشینی و زندگی شبانی ،بیشتر جنبۀحماسی دارد وبعداز ظهوراسلام و گسترش شهرها وشهرنشینی ،غنا و تغزل رواج پیدا می کند.«ادب حماسی مربوط به دورانی است که بشرزندگی گروهی و قبیله ای داشته است ودرآن ازتضاد فرد و اجتماع و تنهایی او ولاجرم بیان احساسات منبعث ازتنهایی و تعارض، خبری نیست.اما ادب غنایی مربوط به دوره ای است که بعد از شکل گرفتن اجتماعات و پیدا شدن شهرها وبه وجود آمدن قوانین و نظام ورسیدن انسان به خودشناسی وحرکت به سوی فردیت(Individuality)، بشر خودرادر تضاد وتعارض بااجتماع و قوانین یافته است و احیاناً احساس انزوا و تنهایی و ناامیدی کرده است.نظامات به وجود آمده،امیال و آرزوهای اورا سرکوب کرده و شهرنشینی اورا از طبیعت آزاد دورساخته است. پس شاعر درشعر خودبه دنیای آرمانی گذشته بازگشته است». (شمیسا،1383، 138)

لذت ها و شادی های شاعر و بدبینی های برخاسته از دست نیافتن به آرزوها و رنج حاصل از اندیشۀ بودن و دست نیافتن به آزادی و دنیای آرمانی ومطلوب،ازجملۀموضوعات شعر غنایی است.«در شعرِ فارسی،وسیعترین افق معنوی و عاطفی،افقِ شعرهای غنایی است.موضوعاتی که درادب فارسی حوزۀ شعرغنایی را تشکیل می دهد تقریباً تمام موضوعات رایج است بجز حماسه و شعر تعلیمی.ودریک نگاه اجمالی،شعرهای عاشقانه،عرفانی،مذهبی،هجو،مدح ووصف طبیعت همگی مصادیقی از شعر غنایی به شمار می رود».(رزمجو،85،1382)

 

منابع:

1-        رزمجو،حسین،1382،انواع ادبی وآثارآن درزبان فارسی،انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد،چاپ اول،مشهد

2-        ذوالفقاری ،حسن،1382،منظومه های عاشقانه ادب فارسی،انتشارات نیما

3-        زرین کوب،عبدالحسین،1379،شعربی دروغ،شعربی نقاب،انتشارات محمدعلی علمی،تهران

4-        شفیعی کدکنی،محمدرضا،1386،زمینه اجتماعی شعر فارسی،انتشارات اختران، تهران

5-        نظامی گنجوی،1378،کلیات نظامی گنجوی،مطابق نسخه وحید دستگردی ،به اهتمام پرویز بابایی،انتشارات آگاه ،تهران

 

 

 



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٤ | ٤:۳٤ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

آشنایی با اصطلاحات ادبی

  آثار روزی رسان

آثار روزی رسان به آثاری می گویند که تنها برای کسب معاش و روزی نوشته می شود. قدمت آن دست کم به سده ی ١٨ میلادی می رسد. نمونه ی کلاسیک "اثر روزی رسان" رمان فلسفی راسلاس اثر جانسون است که نویسنده آن را برای تأمین هزینه کفن و دفن مادرش و ادای وام های خود در یک هفته شب ها نوشت.

آرایه بیرونی

آرایه های بیرونی آن ها هستند که بیش تر پیکره سخن را زیبا می کنند. مثل سجع، ترصیع، جناس، عکس، اشتقاق، رد المطلع، ذوقافیتین، در العجز علی الصدر، اعنات و ...
آرایه درونی

آرایه های درونی همان صناعات معنوی و آرایه هایی هستند که اگر ظاهر واژه دگرگون شود، باز آن آرایه از میان نمی رود. مثل پرسش بلاغی التفات، قلب و جمع.

آرکائیسم

آرکائیسم (باستان گرایی) آن است که شاعر یا نویسنده در اثر خود از کلمات مهجور و ساختارهای دستوری قدیم استفاده کند. باستان گرایی بر دو نوع است: باستان گرایی واژگانی و باستان گرایی نحوی.
باستان گرایی اگر در خدمت زیبایی شعر باشد از محاسن شعر است، اما اگر سدّ و مخل زیبایی شعر باشد در زمره معایب شعر قرار می گیرد.

اعنات

Leonine Rhyme   برابر انگلیسی برای اَعنات است. اَعنات را لزوم‌مالایلزم هم می‌گویند. در لغت به معنی به رنج افکندن، رنجانیدن، آزردن و در کاری دشوار انداختن است. و اما در علم بدیع به صنعتی می‌گویند که گوینده ملزم به چیزی شود که لازم نیست. مانند غزل سعدی که شاعر حرف "یا" را قبل از حرف رَوی "لام" (خرف آخر قافیه)  تا به آخر غزل تکرار می‌کند:
چشم بدت دور ای بدیع شمایل / ماه من و شمع جمع و میر قبایل
جلوه‌کنان می‌روی و باز نیایی / سرو ندیدم بدین صفت متمایل
نام تو می‌رفت و عارفان بشنیدند / هر دو به رقص آمدند سامع و قایل
در مجموع لزوم‌مالایلزم چنان است که شاعر یا نویسنده برای آرامش کلام یا هنرنمایی، خودش را به آوردن حرفی پیش از رَوی مجبور کند یا در اثنای سخن، آوردن کلامی را بر خودش لازم کند که در اصل لازم نباشد. به عنوان مثال، شاعر خودش را مقید کند که کلمه‌ی "روشن" را با "گلشن" و "جوشن" قافیه کند، در حالی که می‌تواند از "گلخن" و "مسکن" و "وطن" و ... هم کمک بگیرد.

آواشناسی

آواشناسی شامل ۳ موضوع است:
الف) آواشناسی تولیدی، که به بررسی نحوه‌ی تولید اصوات توسط اندام‌های صوتی می‌پردازد.
ب) آواشناسی فیزیکی، که به بررسی خواص فیزیکی اصوات سخن در گذر از دهان تا رسیدن به گوش شنونده می‌پردازد.
ج) آواشناسی شنیداری، که به بررسی واکنش‌های خنثی نسبت به اصوات سخن در گوش، اعصاب شنیداری و مغز می‌پردازد.
اصطلاح آواشناسی آزمایشگاهی نیز برای اندازه‌گیری جریان هوا یا تجزیه امواج صوتی به کار می‌رود.

آوانگارد

در زبان فرانسوی Avant به معنی پیش و garde در اصطلاح نظامی به معنی نگه‌بان و محافظ است و اصطلاح ( Avant gardeطلایه‌دار) به معنی جلودار و پیش‌لشکر است.
معادل انگلیسی آن ریشه‌ی فرانسوی دارد و در اصل از واژگان نظامی‌گری به وام گرفته شده است.
در اصطلاح ادبیات، طلایه‌دار یا پیش‌تاز به آغاز کننده‌ی شیوه‌های نو‌ در شعر و نویسندگی گفته می‌شود. این شیوه‌ها اغلب بدعت‌هایی را در زمینه‌ی قالب و صناعات ادبی دربر دارد.
امروزه شعرای سمبولیست، مانند ورلن، رمبو و مالارمه را شعرای آوانگارد بدعت‌ها ادبی اواخر قرن نوزدهم می‌نامند.

آیرونی نمایشی

آیرونی نمایشی وضعیتی است در نمایش‌نامه یا داستان که در آن، بین آگاهی تماشاگران یا خوانندگان نسبت به موضوعی در آن اثر و ناآگاهی شخصیت داستان فاصله ایجاد می‌شود. در نتیجه‌ی این وضعیت، شخصیت مزبور به دلیل ناآگاهی سخنانی می‌گوید و کارهایی می‌کند که تماشاگر یا خواننده از نامربوط بودن آن‌ها با وضعیت واقعی آگاه است. یکی از اقسام این نوع آیرونی، آیرونی تراژیک است و بهترین نمونه‌ی آن را می‌توان در نمایش‌نامه‌ی اودیپ ِ سوفوکل یافت.

ابطا

اصطلاحی در مبحث عروض است و عیبی است که در قافیه شدن کلمات مرکب پیش می‌آید. یعنی وقتی که قافیه تنها بر اساس تکرار جزء دوم کلمه‌ی مرکب پدید آمده باشد، مثل قافیه ساختن بَتَر (بدتر) با خوش‌تر. ایطا بر دو نوع جلی و خفی است. در ایطای جلی تکرار جزء دوم کلمه‌ی قافیه آشکار است. مثل قافیه کردن بتر و خوش‌تر. اما در ایطای خفی تکرار جزء دوم آشکار نیست. یعنی کلمه‌ی مرکب بر اثر استعمال، حکم کلمه‌ی بسیط را پیدا کرده باشد. مثل قافیه شدن کلمات "گلاب" و "غراب" یا "رنجور" و "مزدور".

اُپرتا

اپرتا Operetta نوعی درام سبک است که شامل بخش های موزیکال و گفت و گو  و اغلب طنز آمیز و هجایی است.

اتساع

اتساع در علم بدیع به سخنی گویند که آن را بتوان به چند گونه معنی و تفسیر کرد. مانند:
لبان لعل تو با هر که در حدیث آمد / براستی که ز چشمش بیوفتد مرجان

براستی: به حقیقت یا سوگند به راستی
از چشم افتادن: فروریختن یا خوار شدن
مرجان: اشک خونین یا جان
اتفاق

اتفاق در علم بدیع به معنی آوردن اسم ممدوح یا تخلص شاعر به نحوی جالب و ماهرانه است که تصادفی و اتفاقی جلوه کند. مانند:
سِرّ غم عشق بوالهوس را ندهند / نور دل پروانه مگس را ندهند
عمری باید که یار آید به کنار / این دولت سرمد همه کس را ندهند   (سرمد کاشی)

اثلم

در علم عروض هر گاه در بحر متقارب، از پایه‌ی فعولن، تنها دو هجای بلند، یعنی "فع‌ لن"، بر جای بماند، آن را اثلم می‌گویند. مانند پایه‌ی نخستین و سومین مصراع‌های بیت زیر:
چندان‌ که گفتم غم با طبیبان / درمان نکردند مسکین غریبان    (حافظ)

ادبیات تفکری

ادبیات تفکری شامل آن دسته از آثار ادبی می شود که پدیدآورندگان آن ها به طرح جنبه های اساسی در هستی انسان می پردازند و برای نیل به این مقصود، انگیزش عاطفی و احساسی مخاطبان خود را در جهت ایجاد تحول در باورها و نگرش آنان به کار می گیرند. شیوه طرح این گونه مسائل می تواند طنزآلود، درون گرایانه، برون گرایانه، جدی، غم انگیز، شاد و ... باشد. یکی از مشخصه های عمده ی ادبیات تفکری، ماندگاری و جاودانگی آن هاست. این ماندگاری، مدیون فضائی است که ادبیات تفکری برای تعبیر و تفسیر در ذهن مخاطبان خود فراهم می آورد.
ادبیات تفننی

ادبیات تفننی شامل آن دسته از آثاری می‌شود که اغلب جنبه‌ی سرگرمی دارند. پدیدآورندگان این گونه آثار، تحریک شدید احساسات و عواطف خواننده را دست‌مایه‌ی کار خود قرار می‌دهند. از این‌رو، خواننده پس از اتمام اثر تنها نوعی تهییج را بدون کسب باور یا جهان‌بینی ویژه ای تجربه می‌کند. یکی از مشخصه‌های عمده‌ی ادبیات تفننی آن است که به ندرت موقعیتی برای تعبیر، تفسیر یا مکاشفه در ذهن خواننده فراهم می‌آورد.

استتباع

در علم بدیع، استتباع به سخنی در مدح یا ذم کسی گفته می شود که در آن سخن، شاعر صفتی از ممدوح یا مذموم را به گونه ای بیان کند که در ضمن توضیح آن، صفت دیگری هم از او گفته شود، مانند:
از آن به طلعت زیباش روی اهل دل است / که نیست روی دل الا به سوی یزدانش  (ربّانی)
استثنا

استثناء به صنعتی می‌گویند که با آوردن یکی از الفاظ استثناء (مانند مگر، به جز، الا و غیره) و سخنی که در پی آن می‌آید، بر لطف سخن پیشین و تمامی آن افزوده گردد. مانند:
کس از فتنه در پارس دیگر نشان / نبیند مگر قامت مهوشان  (سعدی)

استعاره

استعاره به معنی عاریه خواستن ِ لغتی است به جای لغتی دیگر. زیرا شاعر در استعاره، واژه‌ای را به دلیل مشابهت به جای واژه‌ی دیگری به کار می‌برد. اگر از جمله‌ی تشبیهی، "مشبه" و "وجه شبه" و "ادات تشبیه" ( به علم بیان نگاه کنید) را حذف کنیم به گونه ای که تنها "مشبه به" باقی بماند، به این مشبهٌ‌به استعاره می‌گویند.

استعاره در حقیقت تشبیه فشرده است. یعنی تشبیه را آن‌قدر خلاصه و فشرده می‌کنیم تا فقط مشبه‌ٌبه از آن باقی بماند. هنگامی که می‌گوییم "خورشید همانند گلی زرد بر باغ آسمان جلوه‌گر است". خورشید را به گل زرد تشبیه کرده‌ایم. در تشبیه، دست‌کم مشبه و مشبهٌ‌به باید حضور داشته باشند و در این جا هم خورشید که مشبه‌ است وجود دارد و هم گل زرد که مشبه‌ٌ‌به است. اما وقتی می‌گوییم:
هزاران نرگس از چرخ جهان‌گرد
فرو شد تا برآمد یک گل زرد
مشبه (خورشید) را نیز حذف کرده‌ایم و تنها مشبهٌ‌به (گل زرد) را باقی گذاشته‌ایم، لذا در این بیت، گل‌زرد استعاره از خورشید است. به واسطه‌ی همین حذف مشبه. درک استعاره اغلب دشوارتر از درک تشبیه است.

استعاره مرده

استعاره‌ی مرده به استعاره‌ای گفته می‌شود که به سبب کاربرد مدام، رسانگی و برجستگی خود را از دست داده است. مانند "کمان" که در وصف ابروی یار گفته‌اند و یا "سرو" که در وصف قد و بالای بلند گفته‌اند. یعنی از این قسم استعاره آن‌قدر استفاده شده است که شنونده یا خواننده، دیگر کم‌تر توجهی به مستعار و مستعارمنه آن می‌کند. در عین حال، در بسیاری موارد وقتی زمینه‌ی زبانی این گونه استعاره‌ تغییر می‌کند، استعاره‌ی مرده بار دیگر تشخص و تازگی می‌یابد. برای نمونه عبارت "grey cat in the night" گربه‌ی خاکستری در شب) که در انگلیسی استعاره‌ای مرده به شمار می آید) هنگام ترجمه به فارسی، تازگی و حیات دوباره می‌یابد.

اسم صوت

اسم صوت لفظی است مرکب که اغلب از طبیعت گرفته شده و خود بیانگر صداهایی از قبیل صوت خاص انسان یا حیوان، صوت راندن و یا خواندن حیوانات و صوت به هم خوردن چیزی به چیز دیگر است، مانند:
هنّ و هنّ، مِنّ و مِنّ، میو میو، شالاپ شولوپ، خش و خش و  ...

اضراب

اضراب (epanorthosis) در لغت به معنی روی گردانیدن و رخ تافتن است و در علم بدیع آن است که گوینده کلام خود را که در مدح یا هجو یا غیر آن است به حرف اضراب (بل، بلکه) عطف کند. حرف اضراب یا اعتراض سبب ابطال یا تصحیح یا تشریح جمله ی قبل از خود می شود. برای مثال:
ای میوه دل من لا، بل دل
وی آرزوی جانم لا، بل جان
در مصراع اول و دوم حرف عطف "بل" عبارت های قبل از خود را تصحیح کرده اند.
همچنین در:

 "نبود دندان لا، بل چراغ تابان بود"
شاعر با استفاده از حرف عطف بل، جمله ی اول را تصحیح و باطل کرده است.

افسانه ی تمثیلی

افسانه ی تمثیلی نوعی افسانه و قصه است که می تواند منظوم یا منثور باشد و شخصیت های اصلی آن ممکن است از بین خدایان، موجودات انسانی، حیوانات و حتا اشیاء بی جان برگزیده شود. در این گونه افسانه، موجودات مطابق با خصلت طبیعی خود رفتار می کنند و تنها تفاوتی که با وضعیت واقعی خود دارند آن است که به زبان انسان سخن می گویند و در نهایت نکته ای اخلاقی را بیان می کنند. از این رو افسانه ی تمثیلی را حکایت اخلاقی هم نامیده اند.
در ادبیات فارسی، نخستین افسانه تمثیلی شعر "درخت آسوریک" به زبان پهلوی است که شرح مناظره ی یک درخت و یک بز است.
حکایات کلیله و دمنه که اصل آن هندی است  نیز مجموعه قصه هایی به زبان حیوانات است و از جمله نمونه های افسانه های تمثیلی در ادبیات فارسی به شمار می آید. از دیگر نمونه های معاصر شعر "گوهر و اشک" (پروین اعتصامی) و شعر "روباه و کلاغ" (ایرج میرزا) را می توان نام برد که شعر اخیر با بیت زیر آغاز می شود:
کلاغی به شاخی شده جای‌گیر / به منقار بگرفته قدری پنیر
در این قصه، روباه حیله گر به انگیزه ی صاحب شدن قالب پنیری که کلاغ به دست آورده است، شروع به تعریف و تمجید از زیبایی قد و بالا و پر و بال او می کند و در آخر، آرزو می کند صدای کلاغ هم به زیبایی ظاهرش باشد. کلاغ ساده لوح و زود باور دهان باز می کند تا آواز بخواند که قالب پنیر از منقارش فرو می افتد و  ... 
در ادبیات غرب، نخستین مجموعه ی افسانه های تمثیلی را به "ازوپ" یونانی نسبت داده اند. بعدها "فدروس" و "بایروس" افسانه های تمثیلی دیگری خلق کردند.
یکی دیگر از مشهورترین نمونه های افسانه های تمثیلی "قلعه حیوانات" نوشته‌ی "جورج اورول" است که طنزی است سیاسی در قالب افسانه ی تمثیلی.

اقوا

اقوا یکی از عیب های قافیه است. هر گاه در هجای قافیه‌ی صامت + مصوت + صامت، هم‌سانی ِ مصوت‌ها رعایت نشود، مثل قافیه شدن tar با ver در کلمات معطر و مجاور.

انگارش

انگارش در اصطلاح نقد ادبی، واقعی پنداشتن جریان داستان از سوی خواننده و تماشاگر است. در این حالت، خواننده یا تماشاگر چنان تحت تأثیر دنیای داستان قرار می‌گیرد که با وجود علم به فرضی بودن رویدادها، خود را در تجربیات حسی و عاطفی داستان سهیم می‌یابد و بر این توهم که گویی همه چیز برای خودش رخ می‌دهد، گردن می‌نهد.

بافت شعر

بافت شعر به بافت لفظی شعر (verbal texture) یعنی به اجزا و عناصر زبانی شعر از قبیل حروف و کلمات و وزن و قافیه و امثال این و ارتباط آن‌ها با هم گفته می‌شود که در مجموع زبان شعر را به وجود می‌آورند. مفهوم بافت شبیه به ساختار است، اما در بحث ساختار معنی هم مراد می‌شود و در بافت محتوا را در نظر نمی‌گیرند. تغییر در بافت بر معنی تأثیر می‌گذارد:
خدا کشتی آ‌ن‌جا که خواهد برد / و گر ناخدا جامه بر تن درد
برد کشتی آن‌جا که خواهد خدای / و گر جامه بر تن درد ناخدای

بلاغت

به معنی چیره زبانی، زبان آوری و شیواسخنی و دراصطلاح ادبی آوردن کلام به مقتضای سخن است.  مثلن اگر مقتضای حال درازگویی و تفصیل است، کلام را مفصل آورند و اگر به وارونه ی آن، مقتضای حال شنونده، ایجاز و اختصار باشد، کلام را مختصر و کوتاه ادا کنند.

بیت

به معنی خانه و در اصطلاح ادبی یک واحد شعری است که از دو مصراع تشکیل شده است.

اگر شاعر مراد خود را تنها در یک بیت بیان کند، به آن بیت " فرد" می گویند که "تک بیت " و یا "مفرد" از نام های دیگر آن است.
از" تک بیت " بیش تردر سخن رانی ها و نامه ها بهره گرفته می شود.

تک بیت های صائب مشهوراست .
مردی نه به قوت است و شمشیرزنی / آن است که جوری که توانی نکنی

بیت تخلص

بیت یا ابیات تخلص (یا گریزگاه): یک یا دو بیت است که در پایان نسیب (مقدمه ی قصیده) و برای ورود به موضوع اصلی قصیده ( در مدح یا هجو یا غیره) می آید.
بیت مقطع

آخرین بیت غزل و قصیده است.
پیوت

پیوت نوعی شعر مناجاتی عبری است که در بزرگ‌داشت عیدها نوشته می‌شود. گاهی شکل موَشَح دارد و در سده های سوم تا هفتم متدوال بود. هفت فقره‌ی آن را یوشع بن یوشع شاعر مذهبی عبری نوشته است

پست مدرنیسم

 اصطلاحی بحث انگیز است که مناقشات زیادی درباره فرهنگ معاصر از اوایل دهه ١٩٨٠م  برانگیخته است. در معنی ساده تر و کم تر راضی کننده اش به طور کلی اشاره به مرحله سده ی بیستم فرهنگ غرب دارد که دوران اوج مدرنیسم را پشت سر گذاشته و بنابراین ناظر بر محصولات عصر فضا پس از زمانی در دهه ١٩۵٠م  است. با این حال اغلب در اشاره به وضعیتی فرهنگی به کار می رود که بر جوامع پیشرفته ی سرمایه داری از دهه ١٩۶٠م  حاکم بوده است و مشخصه اش وفور تصاویر و استیل های پراکنده و بی ربط (به ویژه در تلویزیون، آگهی ها، طراحی تجاری و ویدئوی پاپ )  است. در این معنی هوادارانی چون ژان بردریار و سایر مفسران داشته است که پست مدرنیته را فرهنگ حس ها و هیجان های پراکنده و متشتت، نوستالژی التقاطی، تمثال های یکبار مصرف و سطحیت آشفته دانسته اند که در آن کیفیت هایی که ارزش سنتی دارند مثل عمق، انسجام، معنا، اصالت، اعتبار و صحت، در درون گرداب ناگهانی نشانه های تهی، تخلیه یا منهدم می شوند.

هم مدرنیست‌ها و هم پست‌مدرنیست‌ها بر این باورند که زندگی و هستی در رمان‌های سنتی به صورت کلیشه‌ای و قالبی نموده شده است. اما پسامدرنیست‌ها می‌گویند که مدرنیست‌ها بر خلاف ادعایشان و ظاهر پیچیده‌ و مبهم آثارشان، در نهایت با زندگی و هستی برخورد سطحی و ساده‌ای داشته‌اند و لذا این امید دروغین را ایجاد کرده‌اند که بشر می‌تواند سر از اسرار هستی و زندگی در آورد و معماها را حل کند. پسامدرنیست‌ها برای نشان دادن مفهوم بی‌هودگی و عبث بودن حرف و سخنان فلسفی و بیان این نکته که "این حرف معما نه تو خوانی و نه من" خود تمهیداتی اندیشیده‌اند یا از سر تصادف و بی‌قیدی بدان رسیده‌اند. از قبیل این که یک داستان می‌تواند چند نوع پایان داشته باشد (چنان که زندگی چون این است) و خواننده هر کدام را که می‌خواهد انتخاب کند و اساسن داستان نباید حتمن نتیجه و پایانی داشته باشد، انسجام متن بی‌معنی است. هیچ چیز قطعی نیست و بدین ترتیب داستان پست‌مدرنیستی، به زعم ایشان نزدیک‌ترین روایت به زندگی واقعی و هستی است. در این داستان‌ها زاویه‌ی دید معمولن اول شخص است تا داستان در عین ناباوری، واقعی تلقی شود.

پیوستار گویشی

هنگام رفتن از یک ناحیه به ناحیه ی دیگر اندک اندک در گویش آن ناحیه نیز تفاوت ایجاد می شود که این تغییر از یک گویش به گویش دیگر، تدریجی و رفته رفته صورت می گیرد. برای مثال وقتی در خطه ی شمال ایران از سمت مازندران به سمت خراسان حرکت کنیم گویش مازندرانی در یک محل مشخص ناگهان به گویش خراسانی تبدیل نمی شود، بلکه این تغییر به موازات حرکت از منطقه جغرافیایی مازندران، گلستان، و خراسان با رنگ باختن تدریجی گویش مازندرانی به گویش خراسانی انجام می شود. در این حالت می توان از نوعی "پیوستار گویشی" (dialect continum)  سخن گفت.

تئاتر ابسورد

تئاتر ابسورد یا تئاتر پوچ‌نما بیش تر به آثار نمایشی نویسندگانی چون آرتور آدامف، ساموئل بکت، ژان ژنه، اوژن یونسکو، هارولد پینتر و ادوارد آلبی گفته می‌شود و شاخه‌ی مهمی از ادبیات پوچی به شمار می‌رود. مبانی فکری و تلقی فلسفی نویسندگان تئاتر پوچی از مکاتب ادبی سوررئالیسم، اکسپرسیونیسم، اگزیستانسیالیسم و آثار سارتر، کافکا و جیمز جویس ریشه می‌گیرد. سرآغاز گرایش به نگرش پوچ‌گرا، در تئاتر بوده است. بنا بر تفکر این گونه نمایش‌نامه‌نویسان، انسان بریده شده از اعتقادات مذهبی و معنوی، و آگاه به پوچی اعتقاداتی که آن‌ها را فریب می‌داند، در جهانی خالی از معنا و هدف، فقط دل‌خوش به امیدهایی در فراسوی زندگی ملالت‌بار و بی‌معنی، دست و پا می‌زند. به ترین نمونه‌ی این انسان های سرگشته و خودفریب، ول‌گردهای نمایش‌نامه‌ی "در انتظار گودو" ساموئل بکت هستند.

تئاتر کلاسیک

تئاتر کلاسیک به اثری گفته می‌شود که از هر نظر سرمشق باشد و الهامی از داستان‌های اساتیری ملل، افسانه‌های یونانی و غیره باشد.
در حقیقت تئاتر کلاسیک به آثاری می گویند که از یونان قدیم برای جهان معاصر به ارث رسیده باشد.
نمایش‌نامه‌هایی نظیر "زن فنیقی" و "ایرانیان" اثر "آشلیوس" و "هلن" اثر "اوری پید"، "الکترا" و "زنان تراخیس" و "آنتیگن" اثر سوفوکل را باید جزو نمایش‌نامه‌های کلاسیک شمرد.

تجاهل العارف

در علم بدیع، از چیزی آشکار و شناخته‌شده چنان سخن گفتن و پرسیدن که گویی آن را ندانسته و نشناخته‌اند. قصد از تجاهل العارف مبالغه در تشبیه، شگفتی، سرزنش، خوار شمردن و جز این‌هاست. مانند:
یا رب آن روی است یا برگ سمن؟ / یا رب آن موی است یا مشک ختن؟  "سعدی"

تخلص

تخلص به معنی آوردن نام واقعی یا مستعار شاعر در بیت آخر غزل (و به ندرت بیت یکی مانده به آخر) است

فراق یارکه پیش تو کاه برگی نیست / بیا و بر دل من بین که کوه الوند است
ز ضعف طاقت آهم نماند و ترسم خلق /  گمان برندکه "سعدی" ز دوست خرسند است


"حافظ" به زیر خرقه قدح تا به کی کشی /  در بزم خواجه پرده ز کارت برافکنم
تو را نشد خجسته که در من یزید فضل / شد منت مواهب او طوق گردنم

تداعی معانی

تداعی معانی به معنای پی بردن از معنایی به معنای دیگر و از مفهومی به مفهوم دیگر است. تداعی معانی و مفاهیم، نزد اشخاص مختلف به دلیل تجربیات، خاطرات و ادراکات ناهمگون، متفاوت است. دیدن قرص ماه برای کسی می‌تواند یادآور تجربه‌ی خاصی بشود که او در یک شب مهتابی مثلن وقتی کوره ‌راهی کوهستانی را برای رفتن به بالین مادر در حال مرگش در ده‌کده طی می‌کرده است، باشد. چنان‌چه او در آن حال صدای جیرجیرک‌ها، عوعوی سگی از آبادی دوردست یا صدای حرکت خزنده‌ای را هم به روی زمین شنیده باشد، بعدها به محض دیدن قرص ماه، تمامی آن خاطرات و حوادث به صورت زنجیره‌ای یا هم‌زمان در خاطرش جان می‌گیرند. بدین ترتیب قرص ماه تمامی معانی و مفاهیم پیوسته با تجربه‌ی آن شب ِ به‌خصوص را به ذهن شخص تداعی می‌کند.

تراژدی

تراژدی قالبی کهن در نمایش است که سقوط انسانی سعادت‌مند را از شوکت و بزرگی به ذلت و نگون‌بختی نشان می‌دهد. عمل داستانی در تراژدی دارای کیفیتی است که دو عاطفه‌ی رقت و ترس را در تماشاگر بر‌می‌انگیزد. ارسطو معتقد است تراژدی با فراهم ساختن شرایط تخلیه‌ و پالایش روانی برای تماشاگر، به جای نومیدی تأثیری مثبت بر او می‌نهد. وی این تأثیر خاص را وجه تمایز میان تراژدی، کمدی و سایر انواع شعر می‌داند.

تراژدی خونبار

تراژدی خونبار یا "تراژدی انتقامی" گونه ای تراژدی است که در انگلستان به دلیل آشنایی نمایشنامه نویسان دوران الیزابت با تراژدی سِنِکا شاعر روم باستان، و با اقتباس از عناصر این تراژدی ها پدید آمد.
تراژدی انتقام بر محور موضوعات مورد استفاده در تراژدی های سِنِکا مثل انتقام، جنایت، ظاهر شدن روح، قطع عضو، و موارد خشونت آمیز دیگران جریان دارد. تنها تفاوت این نوع تراژدی با تراژدی سنکا در این است که سنکا وقوع این گونه اعمال خشونت آمیز و خونبار را از زبان اشخاص نقل می کرده است حال آن که در تراژدی انتقامی انگلیسی، این قبیل کارها بر روی صحنه نمایش و در برابر دیدگان تماشاگران رخ می دهد.

ترجیح بند، ترکیب بند

ترجیع‌بند به شعری ‌می گویند که مشتمل بر چند بند (اغلب چند غزل) است. این چند بند، همگی بر یک وزن بوده اما قافیه‌های متفاوت دارند. بین هر یک از این دو بند، یک بیت ثابت آورده می‌شود. این بیت نیز بر وزن سایر ابیات است، اما قافیه‌اش با هر دو بند قبلی و بعدی‌اش متفاوت است. میان این بیت ِ ترجیع، و آخرین بیت از هر بند، ارتباط معنایی وجود دارد.

در صورتی که بیت ِ ترجیع ثابت نباشد و هر بار تغییر کند، به شعر، "ترکیب‌بند" می‌گویند.

یعنی ترجیع بند به چند بخش یا بند تقسیم می شود که هر کدام از  آن ها در وزن با بندهای دیگر مشترک است اما از لحاظ قافیه با آن ها یکی نیست. درپایان هر بند بیتی تکرار می شود که با آن بندها در  وزن مساوی ولی در قافیه متفاوت است که به آن "بیت برگردان " یا "واسطةالعقد" گویند.

ترجیع بند معمولن دارای وحدت موضوعی است، یعنی یک مطلب واحد درآن طرح و توصیف می شود.
اگردر پایان هربند، آن تک بیت (بیت برگردان) تکرار نشود و تغییرکند، آن گاه این  قالب شعری را ترکیب بند می خوانند.
ترجیع بند هاتف اصفهانی (اقلیم عشق )مشهورترین شعر این قالب شعری است .

محتشم کاشانی نیز از مشهورترین گویندگان ترکیب بند است .

 سعدی در ترجیع بند خود می گوید:
ای زلف تو، هرخمی کمندی / چشمت به کرشمه ،چشم بندی
مخرام بدین صفت مبادا / کزچشم بدت رسد گزندی
ای آینه ایمنی که ناگاه / در تو رسد آه درد مندی
یاچهره بپوش یا بسوزان / بر روی چو آتشت سپندی
دیوانه عشقت ای پری روی / عاقل نشود به هیچ پندی
تلخ است دهان عیش ازصبر / ای تنگ شکر ، بیار قندی ...
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله ی کار خویش گیرم
دردا که به لب رسیده جانم / آوخ که ز دست شد عنانم
کس دید چو من ضعیف هرگز / کز هستی خویش درگمانم
پروانه ام اوفتان و خیزان / یکباره بسوز و وارهانم
گرلطف کنی بجای اینم / ور جورکنی سزای آنم
جز نقش تو نیست درضمیرم / جز نام تو نیست بر زبانم
گرتلخ کنی به دوری ام عیش / یادت چو شکرکند دهانم ...
بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله ی کار خویش گیرم

 ترخیم

ترخیم در اصطلاح بلاغت نوعی حذف است که به موجب آن حرفی یا حروفی از انتهای کلمه بیافتد. برای نمونه حذف همزه از آخر کلمه‌ی "بیضاء" یا حذف حرف "ت" از کلمه‌ی "طریقت" در این بیت:
صوفی ابن‌‌الوقت باشد ای رفیق / نیست فردا گفتن از شرط طریق    (مولوی)
این صناعت در شعر به طور وسیعی به کار می‌رود.
در انگلیسی در این زمینه می‌توان به عنوان مثال  کاربرد curio به جای curiosity، cinema  به جای  cinematograph، و runni'  به جای running  را ذکر کرد.

تریلوژی

تریلوژی (trilogy) به اثر سه‌گانه‌ای می گویند که روی هم داستان دنباله‌داری را تشکیل می‌دهد و افسانه یا اسطوره‌ی کاملی را در بر دارد. تراژدی سه‌تایی در جشن‌های مذهبی اجرا می‌شده است. "اُورست" اثر اشیل (سده پنجم ق.م) به ترین نمونه‌ی تراژدی سه‌تایی است که سرگذشت آگامنون و اُورست را به طور کامل در بر می‌گیرد.

تشبیه عکس

دل من چون دهن تنگ بتان / دهن تنگ بتان چون دل من
این بیت "تشبیه عکس" دارد. تشبیه عکس آن است که دو طرف تشبیه را به یک‌دیگر مانند کنند. نمونه‌ی دیگر این صنعت را در بیت زیر می‌بینیم:
ز سم سواران و گرد سپاه / زمین ماه روی و زمین روی ماه    (عنصری)
بلاغیون ایرانی و اسلامی اغلب متفق‌القولند که هر چه اختلاف میان دو طرف تشبیه بیش‌تر باشد، آن تشبیه زیباتر است، زیرا نشان می‌دهد که شاعر نسبت به دقایق طبیعت پیرامون خود حساس‌تر بوده است

تشبیه مشزوط

تشبیه مشروط آن است که در تشبیه شرطی قرار دهند و چیزی را با شرط به چیزی مانند کنند، برای نمونه:
اگر موری سخن گوید و گر موئی میان دارد / من آن مور سخن گویم، من آن مویم که جان دارد

تشبیه مطلق

تشبیه مطلق آن است که چیزی را به چیزی بدون قید وشرط تشبیه کنند (مشبه و مشبه به و ادات تشبیه و وجه شبه را بیاورند)، مانند:
پیچیدن افعی به کمندت ماند / آتش به سنان دیو بندت ماند
اندیشه به رفتن سمندت ماند / خورشید به همت بلندت ماند
تشخیص

تشخیص (personification)، که به آن انسان‌وارگی و جاندار‌انگاری و آدم‌گونگی نیز گفته ‌می‌شود، آن است که گوینده عناصر بی‌جان یا امور ذهنی را به رفتاری آدمی‌وار بیاراید. برای نمونه‌ در این بیت:
بر لشگر زمستان، نوروز نامدار / کرده‌ست رای تاختن و قصد کارزار
شاعر در این بیت با نسبت دادن حالاتی چون "رای تاختن" و "قصد کارزار" به نوروز، آن را هم‌چون انسان تصویر کرده‌ است. تشخیص، تقریبن یکی از گونه‌های استعاره‌ است. این که می‌گوییم تقریبن به این علت است که تشخیص نیز مانند استعاره تنها یکی از چهار جزء مشبه، مشبهٌ‌به، ادات تشبیه، وجه شبه را دارد. با این تفاوت که در استعاره ۳ جزء حذف می‌شوند و تنها مشبهٌ‌به باقی می‌ماند، در حالی که در تشخیص تنها مشبه باقی می‌ماند. ضمن این‌که در تشخیص الزامن باید از مشبه رفتاری انسانی سر بزند.

 تشیب

تشبیب (یا همان نسیب و یا تغزل): تشبیب در لغت به معنای یاد ایام جوانی کردن است در اصطلاح، تشبیب مقدمه ای در مدح معشوق و توصیف زیبایی های طبیعت و وصف مجلس بزم و از این قبیل است. گفته می شود این بخش همانست که بعدها به صورت مستقل به غزل تبدیل می گردد.
تعریض

تعریض در اصطلاح علم بیان از اقسام کنایه است که موصوف آن ذکر شده باشد. این گونه کنایه بیتی است شناخته و زبانزد که به هنگام سخن گفتن با کسی بر زبان آورند و آن چه را که نمی خواهند آشکارا و پوست کنده با او در میان نهند، بدین شیوه، در پرده با او بگویند. برای نمونه اگر ابیات زیر را برای کسی که دچار خودپسندی و لاف زنی است بخوانند، تعریض به کار برده اند:
نه هر که چهره برافروخت دلبری داند / نه هر که آینه سازد سکندری داند
نه هر که طرف کله کژ نهاد و تند نشست / کلاهداری و آیین سروری داند
هزار نکته باریکتر ز مو اینجاست / نه هر که سر بتراشد قلندری داند

 تغزل

تفاوت تغزل با غزل عبارت است از:

الف) تغزل وحدت موضوعی دارد و در آن اغلب یک امر توصیفی یا عشقی به صورتی پیوسته بیان می شود. حال آن که در غزل بیش تر ابیات، دست کم به ظاهر، َ ربطی به هم ندارند.
ب) عشق مطرح در تغزل همیشه مادی و زمینی است و معشوق دارای حقیقت اجتماعی است. اما در غزل، عشق اغلب معنوی و آسمانی است.
ج) در تغزل اغلب وصال و شادی و شادکامی مطرح است. اما در غزل بیش تر از هجران و فراق و اندوه سخن می رود.
د) قهرمان تغزل عاشق و قهرمان غزل معشوق است.
ه) تغزل نوعی رئالیسم سطحی است. غزل به ظاهر ضد رئالیستی است، اما در باطن رئالیستی به شمار می آید.
و) تغزل دارای سطح لفظی است اما غزل علاوه بر آن دارای سطح معنایی نیز هست. بدین معنی که با دانستن لغات، ابیات تغزل قابل فهم است. لیکن در غزل علاوه بر معنای ظاهری یک معنای باطنی نیز وجود دارد که اغلب مقصود شاعر نیز آن است.
ز) تغزل عقل گرا و غزل عشق گراست.
ح) زبان تغزل به سبک خراسانی و زبان غزل به سبک عراقی است.
تنسیق الصفات

تنسیق در لغت به معنی منظم و دارای نظم و ترتیب است و تنسیق الصفات درعلم  بدیع آن است که شاعر صفات کسی را به توالی ذکر کند. تنسیق الصفات در صورتی آرایه محسوب می شود که شمار صفت ها بیش از دو باشد.
برای نمونه:
لعبتان داری به طبع اندر ز معنی های بکر / ماه وش، بر جیش رخ، ناهید دل، خورشید سان
و:
کینه توز و دیده دوز و خصم سوز و رزم ساز / شیر جوش و درع پوش و سخت کوش و کاردان
و:
دست حاجت چو بری پیش خداوندی بر / که کریم است و رحیم است و غفور است و ودود
و:
چیست این سقف بلند ساده بسیار نقش / زین معما، هیچ دانا در جهان آگاه نیست
و:
نورت از مهر، لطفت از ناهید / برت از ابر، جودت از کهسار

تنه اصلی قصیده

تنه اصلی قصیده آن بخش از قصیده است که شاعر در آن به مدح ممدوح می پردازد و با اغراق او را به صورت یک قهرمان حماسی و موجودی مافوق طبیعی که اعمال محیرالعقولی انجام داده است، توصیف می کند.
 ثلاثه

ثلاثه (triplet) یکی از قالب های پاره شعر در ادبیات انگلیسی است که از سه سطر هم قافیه تشکیل می شود. طول سطرها در ثلاثه می تواند ثابت یا متغیر باشد.

جبریت زمانی

ویلیام فن هومبولت (١۷۶۷-١٨۳۵) فیلسوف و زبان شناس آلمانی معتقد به جبریت زبانی بود. او عقیده داشت که "آدمی در دنیایی زندگی که می کند که در اصل و در واقع منحصرن ساخته و پرداخته زبان اوست". بر طبق نظریه ی  جبریت زبانی، بین فکر و زبان ارتباط مستقیمی وجود دارد و هر کس مطابق ساخت زبان خود می اندیشد و خارج از آن مقوله نمی تواند بینشی داشته باشد.

جامعه شناسی ادبیات
زمینه های مورد مطالعه جامعه شناسی ادبیات به قرار زیرند:
١-  بررسی و تبیین محتوای آثار ادبی و ژرفکاوی در زمینه های روانی، اجتماعی و فرهنگی پیدایی آن ها.
٢-  پژوهش انواع شیوه های نگارش، روش های تحقیق ادبی، ادبیات عامیانه یا فولکلور و ارزیابی اثرات اجتماعی آن ها
۳-  تحلیل و ژرف نگری در آثار ادبی، جهت شناخت شخصیت اجتماعی پدید آورندگان آن ها
۴-  بررسی و ژرفکاوی تازه های ادبی، جهت شناسایی وضعیت اجتماعی که موجب پدید آمدن آن ها شده و به منظور بازشناسی "فرایند تکاملی" جامعه.

جناس

به کار بردن واژه هایی را گویند که تلفظی یکسان و نزدیک به هم دارند. این آرایه بر تأثیر موسیقی و آهنگ سخن می افزاید

جناس خطی:
هنگامی که دو لفظ در خط و نوشتن نظیر هم باشند اما در تلفظ مختلف. مانند:

عِلم و عَلَم، سِحر و سَحَر و گـُل و گِل.
جناس زائی:
هنگامی که دو کلمه در همه اجزاء با یکدیگر شبیه باشند، جز آن که یکی حرفی افزود بر دیگری یا متفاوت از دیگری داشته باشد، مانند:
دور از تو، مرا، عشق تو کرده‌ست به حالی
کز مویه چو موئی شدم از ناله چو نالی

جناس صامت:

جناس صامت یکی از جلوه های موسیقی در شعر است و به هم جنس بودن حروف صامت (بی صدا) که قبل یا بعد از مصوت های مختلف تکرار شود. گویند. برای نمونه تکرار صامت های "ص" یا "ف" در بیت زیر از حافظ:
نقد صوفی نه همه صافی بی غش باشد / ای بسا خرقه که مستوجب آتش باشد

جناس محرف:

جناس محرف یا جناس آوایی نوعی از جناس است که در آن صامت‌ها در ابتدای کلمات نزدیک به هم (با فاصله‌ی اندک) تکرار شوند. برای نمونه تکرار صدای "س" در بیت زیر:
این سو کشان سوی خوشان، وان سو کشان با ناخوشان / یا بگذرد یا بشکند، کشتی در این گرداب‌ها  (مولوی)
جناس مفروق:
نوعی جناس مرکب است که دو کلمه در لفظ مشابه و در خط مختلف باشند مانند:
تا زنده ام در راه مهر تو تازنده ام

من مرده نیم و لکن مردنیم

جنبش ادبی پیشا رافائلی  

"انجمن اخوت هنرمندان جوان لندن" در اواسط سده ی ١٩ که به منظور ایستادگی در برابر قرارداهای هنری رایج و آفرینش یا بازآفرینی اشکال هنری ای که پیش از عصر رافائل به کار می رفت متحد شدند و نظریه های خود را در نشریه "جوانه" بیان کردند. اعضای گروه عبارت بودند از: اورت میله، ویلیام هولمن هانت، دانته گابریل روزتی، ویلیام مایکل روزتی، تامس وولز، فردریک جورج استفنس و جیمز کالینسن. این جنبش بعدها بر ویلیام موریس، کریستینا روزتی و سوئنبرن هم اثر گذاشت. شعر پیشارافائلی شباهت زیادی به سبک قرون وسطا دارد. اینان سخت تحت تأثیر "اسپنسر" بودند.

جوانان خشمگین

این عبارت در اصل عنوان زندگی نامه ی لسلی پال بود که به قلم خودش نوشته شد و در سال ١٩۵١ به چاپ رسید. بعدها این اصطلاح به عده‌ای از نویسندگان انگلیسی دهه ١٩۵٠گفته شد. این نویسندگان در آثارشان خصومت خویش را با معیارها، سنت ها و نیز عملکرد نهادهای قانونی انگلستان منعکس می کردند. شخصیت اصلی در این گونه آثار اغلب به جای قهرمان، یک ضد قهرمان خشمگین و ستیزه جو است. نمایش نامه ی "با خشم به گذشته بنگر" اثر جان اسبورن نمونه ای از آثار این نویسندگان است.

چارگانه
چارگانه یا tetralogy چهار نمایش نامه (سه تراژدی و یک نمایش ساتیر) است که در مسابقات تئاتری آتن در سده ی پنجم ق.م برای دریافت جایزه تراژدی عرضه می شد. امروزه ممکن است این اصطلاح در مورد هر گونه آثار به هم مربوط به کار رود. هشت اثر از ده نمایش نامه تاریخی شکسپیر گاهی به دو چارگانه تقسیم می شود:
الف) هنری ششم (بخش ١ و ٢و۳) و ریچارد سوم
ب) ریچارد دوم، هنری چهارم (بخش ١ و٢) و هنری پنجم

چکامه

چکامه که در متون پهلوی به صورت چکامک ضبط شده، در لغت به معنی شعر و قصیده است و در اصطلاح ادب فارسی، به نوعی شعر روایتی در دوره ساسانی اطلاق می شده است. هرگاه شعرا و سخنوران می خواستند داستانی عاشقانه یا مشابهانی چون شرح جنگ و دلاوری پهلوانان و نظایر آن را نشان دهند، به این نوع شعر پرداخته اند و آن را چامه و چامک نیز گفته اند.

چهارپاره

نوعی شعر است که با بند های چهار مصراعی سروده می شود. همه ی بندهای چهارپاره  از نظر معنا با هم پیوند دارد. هر بند دارای دو بیت است و از نظر قافیه آزادتر از دوبیتی است، زیرا نیازی نیست که مصراع های ١ و ۲ و ۴ هم قافیه باشند، بلکه کافی است که مصراع های زوج هم قافیه شود.
فریدون تولّلی، فریدون مشیری، دکترخانلری و ملک الشعرای بهار از به ترین چارپاره سرایان به شمار می آیند.

اکنون نمونه ای ازچارپاره ی فریدون توللّی که دو بند آن رادر زیر می آوریم :


دور، آن جا که شب فسونگر و مست / خفته بر دشت های سرد و کبود
دور، آن جا که یاس های سپید / شاخه گسترده بر ترانه ی رود
دور، آن جا که می دمد مهتاب / زرد و غمگین  ز قلّه ی پر برف
دور، آن جا که بوی سوسن ها / رفته تا درّه های  خامش  و  ژرف

چهارلایه معنایی

اندیشمندان قرون وسطا معتقد به وجود چهار لایه معنایی در آثار ادبی بودند. در این زمینه دانته در نامه ای به ولی نعمت خود هدف نهایی را در تحلیل "کمدی الهی" این گونه شرح می دهد: خواننده باید هنگام خواندن کمدی الهی چهار لایه معنایی را در آن جستجو کند:
١-  معنای ظاهری یا داستان یعنی وقایع ظاهری داستان
٢-  معنای اخلاقی
۳-  معنای تمثیلی یعنی معنای نمادینی که به کل بشریت مربوط می شود.
۴-  معنای روحانی و عرفانی که متضمن حقیقتی جاوید است.

حس آمیزی
در ادبیات غرب سابقه ی استفاده از حس آمیزی به اشعار هومر می رسد. در ادبیات انگلیسی آن را گاه "استحال حواس" (sense transference) و "قیاس حسی"  (sense analogy) گفته اند و در شعرهای دوره های مختلف حضور قابل اعتنایی دارد. برای مثال در شعر "گیاه حساس" سروده س شلی شاعر رمانتیک انگلیسی گل های شیپوری، چنان غریوی از موسیقی را در فضا می پراکنند و حواس را به گونه ای متأثر می کنند که گویی عطر سنبل به مشام می زسد

حشو

حشو کلامی زاید در میان جمله است که از نظر معنا احتیاجی به آن نیست (اعتراض الکلام)

حشو قبیح

حشو قبیح : مثل کلمات کاملن زاید در عبارت "رمد چشم" (رمد = درد چشم) و "صداع سر" (صداع = سردرد در این بیت :
گر نرسم به خدمتت معذورم
زیرا رمد چشم و صداع سرم است.
حشو ملیح

حشو ملیح استفاده از کلمات زاید به شیوه ای دل پسند است مثل جمله ی  "ذکرش به خیر باد" در بیت:
دی پیر می فروش که ذکرش به خیر باد
گفتا شراب خور که غم دل برد ز یاد

حکمای سبعه

حکمای سبعه به هفت تن ازفلاسفه ی قدیم یونان گفته می شود. البته درنام این فلاسفه بین نویسندگان مختلف، اختلاف نظر وجود دارد. از آن میان چهار تن مورد اتفاق همه ی روایاتند، از این قرار:
١- تالس (thales)

 

٢- بیاس (bias)
۳- پیتاکوس (pittakos)

۴- سولون  (solon)
۳ تن دیگررا نیز از میان افراد زیر نام برده اند :
قلیوبولس (kleobulos) موسون (myson) فریاندرس (periandros) خیلون (chilon) اناخارسیس (anacharsis) افمندیس (epimenides) و غیره

حماسه

حماسه در لغت به معنای دلیری، دلاوری و شجاعت است و در اصطلاح، شعری بلند و روایتی را گویند که بر محور موضوعی جدی و رزمی، به سبکی با ارزش سروده شده باشد. برخی از ویژگی‌های حماسه به طور خلاصه از این قرارند:
-  قهرمان اصلی حماسه اغلب پهلوان یا نیم‌خدائی است که با اَعمال بزرگ و شگفت‌انگیز خود، سرنوشت قبیله، قوم یا نژادی را رقم می‌زند.
-  عمل حماسه بر محور جنگ‌های مافوق قدرت بشر استوار است.
-  حوادث حماسه اغلب در زمانی دور اتفاق می‌افتد، به طوری که به ترین حماسه‌ها معمولن به  نخستین اعصار حیات هر ملت یا نژادی تعلق دارند.
-  منشأ حماسه یا داستان‌های کهن تاریخی، دینی و پهلوانی است و یا داستان‌های تخیلی.
خمریات

در ادبیات فارسی خمریات به اشعاری گفته می‌شود که شاعر در آن از موضوعاتی مانند ساقی و ساغر و مینا و جام و خُم و سبو و می‌کده و پیر ِ مِی‌فروش و ... و به طور کلی از مِی و مِی‌گساری گفت‌وگو کند.
موضوع خمر از اوایل دوره‌ی عباسی در اشعار عرب وارد شد و سپس ایرانیان آن را در اشعار خود به کار بردند.
تا اوایل قرن پنجم هجری، هر جا در شعر از مِی و مِی‌گساری سخن به میان آمده مقصود همان شراب واقعی است. شیواترین خمریات را در زبان فارسی رودکی و منوچهری سروده‌اند.

داستان تو در تو

بعضی از نمونه های مشهورتر این نوع داستان عبارتند از: "هزار و یک شب"،  "دگرگونگی" اثر اووید، "دکامبرون" اثر بوکاچو و "داستان های کنتربری" اثر چاسر.. گوته و هوفمان نیز به این نوع داستان پرداخته اند.
نویسندگان سوییسی سی.اف.مایر و گوتفرید کلر از دست اندر کاران ورزیده در این زمینه اند. از آثار عمده ی آنان Der Heilige  (١٨٨٠) اثر مایر و Das Sinnge dicht (١٨٨١) اثر کلر را باید نام برد.

دلالت ذاتی

دلالت ذاتی از خاصیت آوایی کلماتی سرچشمه می گیرد که ادای اصوات آن ها بیان کننده معنای آن هاست مثل چک چک، شُرشُر، هیس، تـَرَق، ...
دلالت ذاتی از جمله ویژگی های موسیقایی شعر است که در انتقال احساس و اندیشه شاعر با بهره گیری از هماهنگی بین صوت و معنی نقش با اهمیت ایفا می نماید. استفاده از دلالت ذاتی کلمات با در آمیختن و تجمع و تناسب بین اصوات به لحاظ اندازه، حرکت، نیرو، و ادا موجب تبلور و انتقال احساس خاصی می شود. مثلا در بیت:
ستون کرد چپ را و خم کرد راست
خروش از خم چرخ چاچی بخاست
ترکیب صداهای چ و خ به گونه ایست که صدایی شبیه به شکستن چوب و رها شدن تیر از کمان از آن شنیده می شود.
دوبیتی

دوبیتی یا ترانه، از جهت قافیه همانند رباعی است و تفاوت آن با رباعی در وزن آن ها است . دوبیتی معمولن  بر وزن مفاعیلن  مفاعیلن  مفاعیل  سروده می شود.

موضوع دوبیتی ها بیان حال و روز شاعر و مشکلات روزانه، آرزوهای نخستین انسان وگاهی باورهای فلسفی و مطالب عرفانی است. مشهورترین گویندگان دوبیتی باباطاهر و فایز دشتستانی هستند.

دوبیتی های باباطاهر به فهلویات یا پهلویات نیز معروف است.

 

بابا طاهر می گوید:

 ز دست دیده و دل هردو فریاد / که هرچه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش  ز فولاد / زنم  بر دیده تا دل گردد آزاد

 

فایز دشتستانی می گوید:
سحرگاه ز آرزوی شوق دیدار /  کشاندم خویش بر بالین دلدار
ادب نگذاشت (فایز)بوسدش لب / همی سودم  به  زلفش چشم خونبار

دو تلفظی

"دو تلفظی" به کلماتی می گویند که در فارسی رایج و معیار، به دو شکل تلفظ می شوند. ما امروز هم مهرْبان (مهر + بان = دو هجایی) می گوییم و هم مهرَبان (مه + رَ + بان = سه هجایی، هم چنین است روزْگار (دو هجایی) و روزِگار (سه هجایی).

ذم شبیه به مدح

الحق این مطرب ما گر چه زند سازی بد / لیکن این خاصیتش است که ناخوش خواند
این بیت صنعت ذم شبیه به مدح دارد. در علم بدیع، نکوهشی را به نکوهشی دیگر که در آغاز به ستایش شبیه باشد استوار کردن را ذم شبیه به مدح گویند.

راوی خودآگاه

راوی خودآگاه، نویسنده ای است که در ضمن روایت داستان، با خواننده از خصوصی‌ترین مشکلات خود برای نوشتن داستانی که هم اکنون می‌خواند، سخن می‌گوید؛ مثل راوی "تام جونز" (هنری فیلدینگ) و راوی "آتش پریده رنگ" (نابوکوف).

رباعی

که آغازگر آن رودکی بوده است، عبارت است  از چهارمصراع که مصراع های اول، دوم و چهارم آن هم قافیه است و گاه مصراع سوم نیز با دیگرمصراع ها هم قافیه است . رباعی بر وزن لا حول و لا قوة الّا بالله بنا می شود.

موضوع رباعی عبارت است از مسایل حکمی، فلسفی، شکوه از کوتاهی عمر و گشوده نشدن  راز آفرینش  و گاه شکایت از دوست و تنهایی و جدایی.
عطار، مولانا، بیدل و شیخ ابوسعید از مشهورترین رباعی سرایان تاریخ ادبیات ایران هستند و نام آورترین آنان عمرخیام است.
از گویندگان رباعی در دوران معاصر باید از سیدحسن حسینی ، نصرالله مردانی ، وحیدامیری و مصطفی علی پور نام برد.

 

خیام می گوید:
هرذرّه که درخاک زمینی بوده ست / پیش  از من و تو تاج و نگینی  بوده ست
گرد از  رخ  نازنین  به  آزرم فشان / کان  هم  رخ خوب نازنینی  بوده است 

 عطار می گوید:
گر مرد رهی میان خون باید رفت / از پای فتاده سرنگون  باید رفت
تو پای به راه در نه و هیچ مپرس / خود راه بگویدت که چون  باید رفت 

 مولوی می فرماید:
من درد تو را ز دست آسان ندهم / دل بر نکنم  ز دوست، تا جان ندهم
از دوست به یادگار دردی دارم / کان  درد به صد هزار درمان  ندهم

ردالقافیه

صنعت رد القافیه در علم بدیع، دوباره آوردن قافیه ی مصراع اول قصیده یا غزلی در آخر بیت دوم است، مانند:
بر لشکر زمستان نوروز نامدار / کرده است رأی تاختن و عزم کارزار
و اینک بیامده است به پنجاه روز پیش / جشن سده طلایه نوروز نامدار  (منوچهری دامغانی)

ردیف

ردیف از ویژگی های شعرهای سنتی است و آن واژه ای است که درپایان هر بیت تکرارمی شود. این تکرار برتأثیر موسیقی شعر می افزاید و در انسجام شعر موثر است. تکرار، مانند قافیه، تداعی معانی را ممکن می سازد و موجب تأکید می شود. سعدی می گوید:

ای ساربان آهسته ران که آرام جانم می رود / وان دل که با خود داشتم با دلستانم می رود
من مانده ام مهجور از او بیچاره و رنجور از او / گویی که نیشی دور از او دراستخوانم می رود

ردیف می تواندیک یا چند واژه و یا یک جمله باشد.

گوهرخود را هویداکن کمال این است و بس / خویش را درخویش پیدا کن کمال این است و بس  (حاج میرزاحبیب خراسانی)

رمان گوشه دار

رمان گوشه دار نوعی رمان است شامل یک رشته حوادث که از لحاظ مضمون، پیوستگی خیلی روشنی با هم ندارند. نمونه ی قابل ذکر این نوع رمان " ژیل بلاس دوسانتیان " اثر لوساژ رمانسی پیکارسک است.

رمانتیک اجتماعی

رمانتیک اجتماعی در آثار کسانی چون ویکتور هوگو و ویلیام بلیک و در دیدگاه های خاص آنان نسبت به خوبی فطری بشر و نقش مخرب شرایط ناعادلانه اجتماع و نهادهای اجتماعی در فساد اخلاقی بشر منعکس می کند.

رمانتیک عرفانی

رمانتیک عرفانی اعتقاد به وجود جان جهان و منشأ ربوبی روح بشر است که نزد پاره ای از شعرای رمانتیک نظیر وردزورث منجر به میل شدید به بازگشت به این مرحله از زندگی روحانی گردید.

رَوی

آخرین حرف قافیه را گویند، مانند حرف را در "در" و "زر"

زبان شناسی

زبان‌شناسی مطالعه‌ی قانون‌مند زبان است. زبان‌شناسی به شیوه‌ی علمی عمل می‌کند زیرا رویکردی بی‌طرفانه دارد و نیز شیوه‌ی آن تجربی است. یعنی آن‌گونه که نوآم چامسکی عنوان می‌کند مطالعه‌ی زبان‌شناسی بر ۳ اصل مشاهده، توصیف و تشریح استوار است.
موضوعات عمده‌ی زبان‌شناسی به شرح زیر می‎باشد:
واج شناسی  (phonology)
آوا شناسی  (phonetics)
نحو  (syntax)
معناشناسی  (semantics)
تحول زبان (ethimology)

به طور کلی زبان‌شناسی به جای اداره کردن زبان، به فهم زبان می‌پردازد و دغدغه‌ی عمده‌ی آن به هر گرایشی که باشد پاسخ به پرسش‌های اساسی زیر است: زبان چیست؟ چه گونه عمل می‌کند؟ وجه اشتراک زبان‌ها چیست؟ چرا زبان تغییر می‌کند؟ چه گونه یاد بگیریم حرف بزنیم؟  ...

زشت و زیبا

زشت و زیبا همان "مدح شبیه به ذم" است که به آن "تحویل" هم می‌گویند. این صنعت به گونه‌ای‌ست که در اثنای مدح با استفاده از کلماتی چون وَ اِلّا، اما، جز، لیکن، ولی، مگر، ... سخن را در مدح چنان بیاورند که شنونده در آغاز آن را مذمّت بپندارد و هنگامی که بیت یا کلام پایان می‌پذیرد، معلوم شود که مدح و ستایش است. مانند:
همی به فرّ تو نازند دوستان، لیکن
به بی‌نظیری تو دشمنان کنند اقرار

زنگی گری
این اصطلاح در یکی ازسال های دهه ی ١٩۳٠م  به وسیله ی امه سزر (شاعر و درام نویس فرانسوی اهل مارتینیک) و شاعر و سیاستمدارسنگالی لئوپولد سدارسنگور باب شد و به بینش و رویکرد نویسندگان آفریقایی و به ویژه آفریقایی های فرانسوی زبان درسال های اخیر باز می گردد.

درادبیات نماینده ی نوعی زیبایی شناسی در بازیافت و نگهداشت فرهنگ و حساسیت های سنتی آفریقایی است. اندیشه ی زنگی گری پس از انتشار "بازگشت به زاد بوم" (١٩۳٩م) و به دنبال آثار سنگور رواج عام یافت.

ژانر

ژانر اصطلاحی فرانسوی است برای نوع اثر، زمره و گونه ی ادبی.

سجع متوازی

سجع متوازی آن است که در آخر دو جمله، کلماتی قرار گیرند که در وزن، عدد و حرف رَوی (قافیه) یکسان باشند. مثل: انیس و جلیس.
مثال‌هایی از گلستان سعدی:
سلاح از تن بگشادند و رخت و غنیمت بنهادند.
هر که دست از جان بشوید، هر چه در دل دارد بگوید.
باران رحمت بی‌حسابش همه را رسیده و خوان نعمت بی‌دریغش همه جا کشیده.

سکته عروضی

دکتر سیروس شمیسا در کتاب "فرهنگ عروضی" آمدن یک هجای بلند به جای دو کوتاه و افزودن یک مصوت کوتاه را به صامت، برای آن که تبدیل به هجای کوتاه شود، سکته خوانده است (سکته ی حرکتی). به گفته ی وی ادبای پارسی‌گوی هند نیز� هر چند از بحث هجا استفاده نمی‌کردند� همین عقیده را داشته اند. آنان به دو اصطلاح سکته‌ی حرفی و سکته‌ی حرکتی اعتقاد داشتند. منظور از سکته‌ی حرکتی همین دو موردی است که در بالا  اشاره شد و منظور از سکته‌ی حرفی این است که شاعر در مواردی (مثلن در پایان افاعیل پنج‌ هجایی) حرفی زاید بر تقطیع بیاورد. مانند حرف "ل" در کلمه‌ی "سال" در بیت زیر:
اگر چه صد سال ز بی‌خودی‌ها به خاک راهت فتاده باشم
چو باز پرسی حدیث منزل ز شوق گویم لَبثتُ یوما
سلامه الاختراع

سلامة‌الاختراع همان ابداع است. ابداع در لغت به معنی طرز نونهادن و نوپدید آوردن و ایجاد و اختراع و خلقت و آفرینش آمده و در علم بدیع آن است که شاعر و نویسنده، مضمون تازه و نو و معنی لطیف و متین و نیکو در نظم و نثر خود بیاورد. و  دارای برخی محسّنات لفظی و معنوی شود. ابداع، شامل هر دو نوع صنایع لفظی و معنوی می‌شود.

سلخ

سلخ یکی از انواع سرقت های ادبی است و آن است که شاعری شعری را از شاعری دیگر بردارد و با تغییر دادن ترکیب الفاظ، آن منتشر کند. رودکی می گوید :
هر که نامخت از گذشت روزگار /  نیز ناموزد ز هیچ آموزگار
و ابو شکور بلخی  می گوید:
مگر پیش بنشاندت روزگار /  که به زو نیابی تو آموزگار
سلسله ی غزل واره

در ادبیات انگلیسی sonnet sequence یا سلسله‌ی غزل‌واره، مجموعه‌ ی چند شعر عاشقانه‌ی متوالی است که در قالب "سانه" یا غزل‌واره سروده شده است و از حیث درون‌مایه با یک‌دیگر پیوند دارند. شاعر در این سلسله غزل‌واره‌ها به شرح و بیان یک به یک مراحل و مراتب شیفتگی خود به معشوقه می‌پردازد به طوری که شعرهای هر سلسله رابطه‌ای متوالی با یک‌دیگر پیدا می‌کنند. غزل‌واره‌های (سانه‌های) شکسپیر کیفیتی زنجیره‌ای دارند. پیش از او، سِر فیلیپ سیدنی منظومه‌ی "آستروفل و استلا" را به صورت ‌غزل‌واره سروده بود.

سهل و ممتنع

برگردان لاتینی این عبارت (ars celar artem) به این معنی است که هنر، خود را پنهان می‌کند. یعنی اثر هنری، هنرهای خود را به رخ نمی‌کشد و بروز نمی‌دهد. در بسیاری از آثار عالی هنری هیچ نشانه‌ی آشکاری از هنرورزی‌های آفریننده ی آن دیده نمی‌شود �البته برای اهل فن فرق می‌کند� مثل اشعار سعدی (در مقابل حافظ). نظر شکلوفسکی از فرمالیست‌های روسی بر عکس است و می‌گوید اثر ادبی باید هنر خود را افشا کند و بروز دهد.

در فارسی این اصطلاح به سخنی گفته می شودکه در ظاهر ساده و آسان جلوه کند، به گونه ای که تصور شود مانند آن را به آسانی می توان گفت ، اما درعمل معلوم شود که دشوار و ممتنع است . اشعارسعدی از این  ویژگی برخوردار است

سیاق الاعداد

درعلم بدیع، چند چیز را دنبال یکدیگر ذکر کردن، و سپس، درباره ی هریک جداگانه یا درباره ی مجموع، وصفی یا حکمی آوردن را سیاقة الاعداد گویند. مانند :
دارم ز اشتیاق تو ای ماه سنگدل /  دارم ز اشتیاق تو ای سرو سیمبر
دل گرم و آه سرد و غم افزون و صبرکم /  رخ زرد و اشک سرخ و لب خشک و دیده تر

شاعر تراژدی

شاعر تراژدی لقب شاعری ایتالیایی‌ به نام ویتوریو آلفیری است که در سال ١۷٩۴متولد شد. وی جوانی خود را در هوس‌بازی و ماجراجویی گذراند و بدون هدف خاص قسمت اعظم اروپا را سیاحت کرد و در ١۶ سالگی شروع به نوشتن کرد و با روح پرهیجان و پرحرارتی که داشت پیاپی ٢٠ تراژدی نوشت که لحن همه‌ی آن ها به خلاف تراژدی نویسان ایتالیایی قبل از او، جدی و محکم بود. تراژدی های او مورد پسند فراوان مردم ایتالیا قرار گرفت و آن ها را "طلیعه‌ی تئاتر ملی" ایتالیا شمردند. در ١۷٨٨ وی با یک کنتس بیوه ازدواج کرد و این زن به نام آلفیری بنایی در کلیسای سانتاکروچه فلورانس ساخت که از شاهکارهای بزرگ حجاری ایتالیا به شمار می رود. مهم ترین آثار وی بدین قرارند:
پادشاه و ادبیات، فیلیپ دوم، آنتیگون، آگاممنون، ویرجینیا، اوکتاویا و تاریخ زندگانی من.

شبه خبر

شبه خبر اصطلاحی در نقد ادبی است. این اصطلاح را آی.ا.ریچاردز، منتقد معاصر برای تمایز میان خبر علمی از خبر شعری وضع کرد. منظور ریچاردز از "خبر"، بیان علمی واقعیتی است که قابل اثبات باشد. ولی در شعر، نمودهای شبیه به خبر یا شبه خبر، واقعیتی است که در شعر یافت می شود اما قابل اثبات و منطبق با منطق نیست.

شریطه

شریطه ابیات پایانی قصیده است و در آن شاعر به صورت جملات شرطی ممدوح را دعا می گوید

شطحیات

در ادب فارسی و در اصطلاح عرفا و صوفیه، نوعی کلام متناقض را که صوفیان به هنگام وجد و حال، بیرون از شرع گویند، شطح می نامند. شطح در لغت بیان امور و رموز و عباراتی است که حال و شدت وجد را وصف  کند ولی از آن بوی خودپسندی و ادعا و خلاف شرع استشمام شود. از این گونه است عباراتی چون "اناالحق" که به حسین بن منصور حلاج منسوب است و "سبحان الله ما اعظم شأنی" که بایزید بسطامی گفته و نیز:
در در میکده رندان قلندر باشند / که ستانند و دهند افسر شاهنشاهی
خشت زیر سر و بر تارک هفت اختر پای / دست ِ قدرت نگر و منصب صاحب جاهی (حافظ)

شعر انگاره وار

در اصطلاح ادبیات، شعری داریم با عنوان "شعر طرح وار" یا "شعر انگاره دار". شعر طرح وار آن است که ابیات و سطور شعر به ترتیبی قرار گیرند تا در مجموع شکل و طرح خاصی بر صفحه کاغذ تشکیل دهند. طرح به دست آمده اغلب شکل هندسی است اما تصویر اشکال دیگری همچون بال، تخم مرغ، و نیزه هم در این قسم شعر معمول است. به عنوان نمونه به شعر "قهوه خانه سر راه" اثر کیومرث منشی زاده دقت کنید که ترتیب نوشته کلمه "پرتاب" در آن، تداعی کننده فعل پرتاب کردن است:
و دستی ماهی قرمز را که دیگر نه ماهی است و نه قرمز
از پنجره
به باغ
پر
تا
ب
خواهد کرد.

شعر پژواکی

شعر پژواکی (echo verse) شعری‌ است که در آن برخی از سطرها بنا بر خصوصیت پژواک صوت در کوه، تکرار می‌شود و آخرین هجاهای سطر پیشین را کامل می‌کند و به آن معنی می‌دهد. شعر "قصه‌ی شهر سنگستان" اثر مهدی اخوان ثالث نمونه‌ی جالبی از این نوع شعر است:
سخن می‌گفت �سر در غار کرد� شهریار شهر سنگستان
سخن می‌گفت با تاریکی و خلوت
حزین‌ آوای او در غار می‌گشت و صدا می‌کرد
غم دل با تو ‌گویم غار
بگو آیا مرا دیگر امید رستگاری نیست؟
صدا نالنده پاسخ داد: "آری نیست"

شعر ذوبحرین

شعر ملوّن یا ذوبحرین در اصطلاح عروض شعری است که به دو بحر از بحور عروض خوانده شود. مانند:
این مه شکر لب شیرین دهن!
این بت سنگین دل سیمین زقن!
که می توان آن را به دو بحر مفتعلن مفتعلن فاعلن و نیز فاعلاتن فاعلاتن فاعلن خواند.
ذوبحرین در اوزانی ظاهر می شود که تعداد هجاهای آنها مساوی باشد، اما در هجاهای بخصوصی کوتاهی و بلندی وجود داشته باشد.

شنل و شمشیر

این اصطلاح اشاره به کمدی های مربوط به عشق و دسیسه ی کمابیش ملودرام در بین اشراف سده های ١۶ و ١۷ میلادی دارد. دو  نمایش نامه نویس عمده در این زمینه لوپ دوگا و کالدرون هستند.

 



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢٤ | ٤:٢۸ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

قصه ی شهر  سنگستان

 دو تا کفتر

نشسته اند  روی  شاخه‌ی  سدر کهنسالی

که روییده  غریب  از همگنان  در دامن  کوه قوی  پیکر.

 دو دلجو  مهربان  با هم

دو  غمگین قصه گوی  غصه های  هر دوان  با هم

خوشا  دیگر  خوشا عهد دو جان  همزبان  با هم.

 دو  تنها  رهگذر  کفتر

نوازشهای  این آن را تسلی  بخش ،

تسلیهای  آن  این نوازشگر.

 خطاب  ار هست : « خواهر جان !»

جوابش : « جان خواهر جان

بگو با مهربان  خویش  درد  و داستان  خویش .»

 ـ « نگفتی ، جان خواهر !   اینکه  خوابیده ست اینجا کیست .

ستان  خفته ست  و با دستان  فروپوشانده  چشمان  را

تو پنداری  نمی خواهد  ببیند  روی ما را   نیز کورا  دوست  می داریم .

نگفتی کیست ، باری  سرگذشتش  چیست ؟»

 پریشانی  غریب  و خسته ،  ره گم کرده  را ماند

شبانی  گله اش  را گرگها  خورده

و گرنه تاجری  کالاش  را دریا  فروبرده

و  شاید  عاشقی  سرگشته ی  کوه و بیابانها

سپرده با خیالی  دل

نه ش  از آسودگی  آرامشی  حاصل

نه اش  از پیمودن  دریا و کوه و دشت و دامانها

اگر گم  کرده راهی  بی سرانجامست

مرا  به ش  پند و پیغام  است

در این آفاق  من گردیده ام بسیار

نماندستم  نپیموده  به دستی  هیچ سویی را

نمایم  تا کدامین  راه گیرد پیش

ازینسو ، سوی  خفتنگاه  مهر و ماه ، راهی  نیست

بیابانهای  بی فریاد  و کهساران خار  و  خشک  و  بی رحم ست

وز آنسو ،  سوی  رستنگاه  ماه و مهر   هم ،  کس  را  پناهی  نیست

یکی  دریای   هول  هایل  است و خشم توفانها

سدیگر  سوی  تفته  دوزخی  پرتاب

و ان  دیگر بسی  زمهریر  است و زمستانها

رهایی  را اگر  راهی ست

جز از راهی  که روید زان   گلی  ،   خاری ،  گیاهی  نیست

نه ، خواهر جان !  چه جای شوخی  و شنگی ست ؟

غریبی،  بی نصیبی ،  مانده در راهی

پناه  آورده سوی  سایه ی  سدری

ببنیش ،  پای  تا سر درد  و دلتنگی ست

نشانیها  که در او هست

نشانیها  که می بینم در او  بهرام  را ماند

همان بهرام ورجاوند

که پیش  از روز  رستاخیز  خواهد خاست

هزاران کار  خواهد  کرد  نام آور

هزاران  طرفه  خواهد  زاد  ازو  بشکوه

پس  از او گیو  بن  گودرز

و با وی  توس  بن نوذر

و گرشاسپ دلیر  شیر گندآور

و آن دیگر

و آن دیگر

انیران  فرو کوبند  وین اهریمنی  رایات  را بر خاک  اندازند

بسوزند  آنچه ناپاکی ست ،  ناخوبی ست

پریشان  شهر  ویرام  را دگر سازند

درفش  کاویان  را فره  و در سایه ش

غبار سالین  از جهره  بزدایند

برافرازند

نه  ،  جانا !  این نه جای  طعنه و سردی ست

گرش  نتوان  گرفتن  دست ، بیدادست این تیپای  بیغاره

ببنیش ،  روز کور شوربخت ،  این ناجوانمردی ست

نشانیها که دیدم  دادمش ، باری

بگو  تا کیست  این گمنام  گرد آلود

ستان  افتاده  ،  چشمان  را فروپوشیده با دستان

تواند  بود  کو  باماست  گوشش  وز خلال  پنجه   بیندمان

نشانیها  که گفتی  هر کدامش  برگی  از باغی ست

و از بسیارها تایی

به رخسارش  عرق  هر  قطره ای  از مرده دریایی

نه خال است و نگار آنها  که بینی  ، هر یکی  داغی ست

که گوید  داستان  از سوختنهایی

یکی  آواره مرد است  این پریشانگرد

همان شهزاده ی  از شهر  خود   رانده

نهاده  سر  به صحراها

گذشته  از جزیره ها  و دریاها

نبرده ره  به جایی  ،  خسته در کوه و کمر مانده

اگر نفرین  اگر افسون   اگر تقدیر  اگر  شیطان

بجای  آوردم  او را ، هان

همان شهزاده ی  بیچاره  است  او  که شبی  دزدان  دریایی

به شهرش   حمله آوردند

بلی ،  دزدان  دریایی   و قوم  جاودان  و خیل غوغایی

به شهرش  حمله آوردند

و  او مانند  سردار  دلیری  نعره زد  بر شهر

دلیران من !  ای شیران

زنان ! مردان !  جوانان !  کودکان !  پیران

وبسیاری  دلیرانه  سخنها  گفت  اما  پاسخی  نشنفت

اگر تقدیر نفرین  کرد  یا  شیطان  فسون ،  هر دست  یا دستان

صدایی بر نیامد  از سری  زیرا همه  ناگاه  سنگ و سرد  گردیدند

از اینجا نام  او  شد  شهریار  شهر سنگستان

پریشانروز  مسکین تیغ  در دستش  میان  سنگها   می گشت

و چون دیوانگان  فریاد می زد : آی

و می افتاد  و  بر می خاست ،  گیران نعره  می زد  باز

دلیران من !  اما  سنگها  خاموش

همان  شهزاده  است  آری که  دیگر سالهای سال

ز بس  دریا و کوه و دشت  پیموده ست

دلش  سیر آمده  از جان و جانش  پیر و فرسوده ست

و پندارد  که دیگر  جست و جوها  پوچ  و بیهوده ست

نه جوید  زال  زر  را تا بسوزاند  پر سیمرغ  و پرسد  چاره و ترفند

نه  دارد  انتظار  هفت  تن جاوید  ورجاوند

دگر بیزار  حتی  از دریغا  گویی  و نوحه

چو روح  جغد گردان در مزار  آجین  این شبهای  بی ساحل

ز سنگستان  شومش  بر گرفته دل

پناه  آورده  سوی سایه ی  سدری

که رسته  در کنار  کوه  بی حاصل

و  سنگستان  گمنامش

که  روزی روزگاری  شبچراغ  روزگاران  بود

نشید  همگنانش  ، آغرین  را و نیایش  را

سرود  آتش و خورشید و باران  بود

اگر تیر  و اگر دی  ،  هر کدام و کی

به فر سور  و آذینها  بهاران  در بهاران  بود

کنون  ننگ  آشیانی  نفرت  آبادست  ،  سوگش سور

چنان  چون  آبخوستی  روسپی .  آغوش  زی  آفاق  بگشوده

در او  جای هزاران  جوی  پر آب  گل آلوده

و صیادان  دریابارهای  دور

و  بردنها و بردنها  و بردنها

و کشتی ها    و کشتی ها و کشتی ها

و گزمه ها و گشتی ها

سخن بسیار یا کم ،  وقت بیگاه ست

نگه کن ، روز کوتاه ست

هنوز  از آشیان  دوریم و شب نزدیک

شنیدم  قصه ی  اینپیر مسکین  را

بگو آیا  تواند  بود کو را رستگاری  روی بنماید ؟

کلیدی  هست  آیا  که ش  طلسم  بسته بگشاید ؟

تواند بود

پس  از این  کوه تشنه دره ای  ژرف است

در او نزدیک  غاری  تار و تنها ، چشمه ای  روشن

از اینجا تا کنار چشمه  راهی  نیست

چنین باید  که شهزاده  در آن چشمه بشوید  تن

غبار قرنها  دلمردگی   از خویش  بزداید

اهورا   وایزدان  وامشاسپندان  را

سزاشان  با سرود  سالخورد  نغز بستاید

پس از آن  هفت ریگ  از یگهای چشمه بردارد

در آن نزدیکها  چاهی ست

کنارش  آذری  افزود  و او را نمازی  گرم بگزارد

پس آنگه هفت  ریگش  را

به نام   و یاد  هفت امشاسپندان  در دهان  چاه اندازد

ازو جوشید  خواهد آب

و خواهد گشت  شیرین  چشمه ای جوشان

نشان آنکه دیگر خاستش  بخت جوان از خواب

تواند باز بیند روزگار  وصل

تواند  بود و باید بود

ز اسب افتاده  او نز  اصل

غریبم ،  قصه ام  چون  غصه ام  بسیار

سخن پوشیده بشنو ،  من  مرده ست  و اصلم پیر و پژمرده ست

غم دل با تو گویم غار

کبوترهای  جادوی  بشارتگوی

نشستند  و تواند بود  و باید بودها گفتند

بشارتها  به من دادند و سوی آشیان رفتند

من آن کالام  را دریا فرو برده

گله ام  را گرگها  خورده

من آن آواره ی  این دشت  بی فرسنگ

من آن شهر اسیرم  ، ساکنانش  سنگ

ولی گویا  دگر این  بینوا شهزاده  بایددخمه ای  جوید

دریغا  دخمه ای  در خورد این تنهای  بدفرجام  نتوان یافت

کجایی ای حریق ؟  ای سیل ؟  ای آوار ؟

اشارتها  درست  و راست  بود اما بشارتها

ببخشا گر  غبار آلود  راه  و شوخگینم  ، غار

درخشان  چشمه  پیش  چشم  من خوشید

فروزان  آتشم  را باد خاموشید

فکندم  ریگها  را  یک به یک  در چاه

همه امشاسپندان  را به نام  آواز  دادم  لیک

به جای  آب  دود  از چاه  سر بر کرد ، گفتی  دیو  می گفت :  آه

مگر دیگر فروغ ایزدی  آذر مقدس  نیست ؟

مگر آن هفت  انوشه  خوابشان بس نیست ؟

زمین  گندید ،  آیا بر فراز  آسمان  کس  نیست ؟

گسسته است زنجیر  هزار اهریمنی تر  ز آنکه در بند دماوندست

پشوتن  مرده است  آیا ؟

و برف  جاودان بارنده  سام گرد  را  سنگ  سیاهی  کرده است آیا ؟

سخن می گفت ، سر در غار کرده ، شهریار شهر سنگستان

سخن می گفت  با تاریکی خلوت

تو  پنداری  مغی  دلمرده  در آتشگهی  خاموش

ز بیداد  انیران  شکوه ها  می کرد

ستم های  فرنگ  و ترک و تازی  را

شکایت با شکسته بازوان  میترا  می کرد

غمان  قرنها را زار می نالید

حزین  آوای  او در غار می گشت  و صدا  می کرد

غم  دل  با تو  گویم ، غار

بگو  آیا  مرا دیگر امید رستگاری نیست ؟

صدا نالنده  پاسخ داد

آری نیست ؟



تاريخ : ۱۳٩٠/۱٢/٢۳ | ٧:۳٧ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()

فهرست پایان نامه های ادبیات فارسی

 

آب و جلوه های آن در شعر فارسی تا آغاز قرن هفتم: هادی شاندیز، فاطمه- دکترمحمد جعفر یاحقی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

ابزار و اصطلاحات موسیقی در شعر فارسی(شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی و دیوان حافظ): گنجعلی، بهجت الملوک- دکترعلی احمدپور- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

ابعاد عرفانی اسلام، تالیف آنه ماری شیمل: اسکندری، بها الدین- دکترمحمود  شکیب- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

ابلیس در مثنوی و غزلیات شمس: کاظمی، شهرزاد- دکتر مهدی محقق-دانشگاه آزاد رودهن- 1381-ارشد

ابن حسام و شعر مذهبی: طالبی، جواددکتر  محمد بهنام فر- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

ابن یمین ،شرح احوال، روزگار و شعر او: شنوایی زارع، حسین- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

ابوطالب کلیم کاشانی شرح حال و آثار و سبک اشعار او: عابدی، امیرحسن- دکترخطیبی- دانشگاه تهران- 1335- دکتری

ابوعلی سینا و افکار و عقاید و تحقیق در آثار و سبک نگارش و بررسی لغات و اصطلاحات فارسی در نوشته های ابوعلی سینا: رضوانی، اکبر- دکتر ذبیح الله صفا- دانشگاه تهران- 1356- دکتری

ابیات عربی در متون ادبی فارسی تا نیمه دوم قرن ششم: فقیهی، حسین- دکترفیروز حریرچی- دانشگاه تربیت مدرس- 1373- دکتری

آثار عرفانی منظوم فارسی از سنایی تا جامی: صدربزاز، مرضیه- دکترمحمد جعفر یاحقی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

آثار و احوال شعرای برتر مازندران تا سال 1357 ه. ق: قلی پور، اکبر- دکتر دکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1380- ارشد

اجتماعات در کلیات شمس تبریزی: مباشری، محبوبه- دکترماهیار نوابی- دانشگاه تهران- 1378- دکتری

احادیث قدسی در مرصادالعباد و کشف المحجوب: منصوری فرد، یعقوبعلی- دکتر سلماسی زاده- دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

احوال و آثار جناب راز دانشگاه شیرازی: فخراحمد، آمنه- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1373- ارشد

احوال و آثار شیخ جمالی دهلوی: ناراین ماتور، مهتاب- دکتر ذبیح الله صفا- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

احوال و آثار علامه ؟ موکریانی: کرمانج، رشید- دکتردکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1377- ارشد

احوال و آثار منشی چندر بهان برهمن: اهلووالیا، جگدیش رای- دکتر لطفعلی صورتگر- دانشگاه تهران- 1347- دکتری

احوال و آثار و افکار شاه نعمت الله ولی کرمانی: فرزام(معمارپور)، حمید-بدیع الزمان فروزانفر- دانشگاه تهران- 1338- دکتری

احوال و آثار و سبک اشعار حاجی محمدخان قدسی مشهدی: شاه، احمد- دکترخطیبی- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

احوال و اقوال جنید بغدادی: ایاضی، حسین- دکترمحمود عابدی-  دانشگاه تربیت معلم-؟- ارشد

احیا و تحشیه تذکره مآثر الباقیه به همراه بررسی شعر اصفهان در سده سیزدهم هجری: مسجدی، حسین- دکتر مهدی نوریان- دانشگاه اصفهان- 1380- دکتری

اختر شناسی در پنج گنج نظامی: سعیدی، نورالدین- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1375- ارشد

اختران فلکی و شعر فارسی: مصفی، ابوالفضل- دکتر لطفعلی  صورتگر- دانشگاه تهران- ؟- دکتری

اختصاصات غزل بیدل دهلوی:  کاریزی، اسماعیل- دکتر جوکار-دانشگاه آزاد فسا- 1379-ارشد

اخلاق از دیدگاه مولوی در جلد سوم و چهارم مثنوی: نکوئیان، محمد ابراهیم- دکتر نیری-دانشگاه آزاد فسا-1376-ارشد

اخلاق در ادبیات و شرح اخلاق جلالی: پورنعمت، منیژه- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

اخلاق در اندیشه حافظ: باقریان، زیبا- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

اخلاق در دیوان پروین اعتصامی: خوب بخت، مریم-دکتراحمد رنجبر حسینی- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

اخلاق در شاهنامه: نعمتی، سکینه- دکتر سمیع زاده- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1381- ارشد

اخلاق متصوفه از خلال متون عرفانی(از آغاز تا قرن هشتم): پناهی داشلاق، مهین- دکتر تقی پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- دکتری

اخلاق و اجتماع در خمسه حکیم نظامی: ثروت، منصور- دکتر سادات ناصری- دانشگاه تهران- 1368- دکتری

اخلاق و تربیت در مثنویهای عطار(منطق الطیر، مصیبت نامه، الهی نامه): محرمی تمرداشی، حمایت- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1378- ارشد

اخلاق و حکمت در مرزبان نامه: زاهدیان، مهدی- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

اخلاق و منش پهلوانان ایران باستان در شاهنامه فردوسی: نوذری، علی-دکترطاووسی-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

اخلاقیات در دیوان حافظ: محسنی هنجی، فریده-دکتر احمد رنجبر حسینی- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

اخوانیات(مهر سروده ها) در شعر فارسی: شایگان، مریم- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1372- ارشد

آداب معاشرت در آثار منثور قرن چهارم تا پایان قرن ششم هجری: شاه حسینی، رودابه- دکتر دکتر حسن زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

آداب و آئین‌های عیاران در کتاب سمک عیار: چابوک، مریم- دکتر ریاحی-دانشگاه آزاد فسا- 1382-ارشد

آداب و رسوم اخلاقی و اجتماعی در مثنوی معنوی: اصغری، حسین- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1374- ارشد

آداب و رسوم باستانی در شاهنامه فردوسی: محمدی پور، آلب ارسلان - دکتر سید احمد حسینی کازرونی-آزاد بوشهر- 1381- ارشد

آداب و رسوم در متون نثر قرن 4و5: شهریاری، آذر- دکتر کرمی-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

آداب و رسوم زبان بیرجند: کریمپورفرد، بتول- دکتر محمدرضا راشدمحصل- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

آداب و رسوم و سنن در شاهنامه فردوسی(نیمه دوم): جعفری، پروین- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

ادبیات انتقادی دوره مغول و ایلخانی: تاجی، حسن- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

ادبیات انقلاب: چهرگانی انزابی، احمدحسین- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1372- ارشد

ادبیات ایران در آمریکا: آذر انداز، عباس-د کتر نادری- دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

ادبیات پایداری: عسکری، روح الله- دکتر علی اصغر میرباقری فرد- دانشگاه اصفهان- 1381- ارشد

ادبیات تطبیقی و سیر آن در ایران: پیرانی، منصور- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- دکتری

ادبیات تعلیمی در ادب فارسی(از آغاز تا نظامی): زلفی، حمیدرضا- دکتر رستگار- دانشگاه شیراز- 1375- ارشد

ادبیات داستانی در ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی: نجف زاده بارفروش، دکترمحمدباقرستوده- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

ادبیات داستانی در قرآن: نجف زاده بارفروش، محمدباقر- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

ادبیات عامه شهرستان ایرانشهر: سجادی راد، کریم بخش- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

ادبیات عامه شهرستان درگز: تکلیفی چاپشلو، احمد- دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه آزاد بیرجند- 1376- ارشد

ادبیات عامه مردم خواف: صالحی، دین محمد- دکتر محمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1380- ارشد

ادبیات عامیانه مردم سیستان: وفادارکیخاژاله، احمد- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

ادبیات فارسی در دوره مشروطیت: ضرغام فر، مرتضی-دکترلطفعلی  صورتگر- دانشگاه تهران- 1332- دکتری

ادبیات فارسی در کتابهای درسی: شهیدی، شکوفه- دکتر  امیربانو کریمی- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

ادبیات فارسی در نیمه اول قرن یازدهم: شجیعی، پوران- دکتر حکمت- دانشگاه تهران- 1334- دکتری

ادبیات کودکان: شجری، رضا- دکترعلی اکبر شعاری نژاد- دانشگاه تربیت مدرس- 1372- ارشد

ادبیات متعهد فارسی: قائمی، علیرضا- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1369- ارشد

ادبیات مذهبی در دوره صفویه: ضرابی، مرتضی- دکتر لطفعلی  صورتگر- دانشگاه تهران- 1346- دکتری

ادبیات مردم بلوچ در شهرستان خاش: ریگی، حسین- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1374- ارشد

ادبیات مردم سرایان: سلطانی مقدم، حسین- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1373- ارشد

آدم در مثنوی: نفیسی، غلامعباس- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1368- ارشد

ادیان و اساطیر در مثنوی معنوی: سیف، عبدالرضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

آذر کیوانیان و دساتیر: امینی، محمدرضا- دکتر رستگار- دانشگاه شیراز- 1378- دکتری

آرا عرفانی در گلشن راز شیخ محمود شبستری: دوستی محمدحسن- دکتر احمد حسینی رنجبر هرمزآبادی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

آراء کلامی در آثار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری: سنگری، محمدرضا- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1368- ارشد

آرای روانشناختی سعدی در گلستان: یاوری، فرامرز- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1380- ارشد

آرایشهای لفظی و معنوی عروض در غزلیات سعدی: مشهدی، محمدامیر- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1371- ارشد

آرایه مجمع در نثر عربی و فارسی: حیدری، مهین- دکتر عبدالرحیم حقدادی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

آرایه های ادبی در پنج دیباچه منثور ادب فارسی: امینی مفرد، تقی- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

آرایه های ادبی در مخزن الاسرار نظامی: فخرآوری، طاهره- دکترسلماسی زاده- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

ارتباط ابر مردان حماسه با پروردگار: ماندگار، علی- دکتر محمدرضا راشدمحصل- دانشگاه آزاد بیرجند- 1376- ارشد

ارداویرفنامه(متن پهلوی با ترجمه فارسی و واژه نامه و متن منظوم و زرتشت و پژدو): عفیفی، رحیم- دکتر صادق کیا- دانشگاه تهران- 1339- دکتری

ارزشها و ضد ارزشهای اخلاقی در دیوان سنایی: حصاری، مهدی- دکتر صفاری- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

ارزشهای اخلاقی (اخلاقی و علمی) در شاهنامه فردوسی: مجدی، غلامرضا-دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

ارزشهای سیاسی و اجتماعی دیوان صائب: مهریزی، سعید- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

ارکائیسم در غزل معاصر جوان: عبدالهی، محمد- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1381- ارشد

آرمان دادخواهی و ظلم ستیزی در شاهنامه حکیم فردوسی: خلیلی، حسین- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

آرمان شهر جلال آل احمد: کمالی بانیانی،؟- دکتر وطن دوست-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

آرمان شهریا مدینه فاضله از دیدگاه سهراب سپهری: منوچهری، وجه الله- دکتر اکبر صیادکوه-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1381- ارشد

آرمان گرایی در ادبیات قرن هفتم: مافی، توران- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

آرمان گرایی در شعر سعدی: نظری، علی حسین- دکتر غلامحسین شریفی- دانشگاه اصفهان- 1380- ارشد

آرمان گرایی در شعر معاصر: قادی مقدم، محمد- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

آرمانشهر در ادب فارسی (از آغاز تا پایان قرن نهم هجری): فخرائیان، رجب- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

آرمانشهر در ادب فارسی(در شعر سعدی، حافظ، نظامی و سنائی): دولتشاه، ناصر- دکتر حائری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

آرمانشهر در دیوان ناصر خسرو: حیدری، محمد – دکترابوالقاسم رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1377- ارشد

آرمانشهر در شعر شاعران معاصر(اخوان، نیما، سپهری) با مقایسه آرمانشهر(مدینه فاضله) فارابی: قیامتی، علیرضا- دکتر حسینعلی یوسفی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1379- ارشد

از پلک خیس شب تا لحظه های ترد سحری(جلوه های طبیعت در شعر بزرگان معاصر، تصویر شب و روز):  دستبندی، تهمینه- دکتر مهدوی- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

آز در شاهنامه: بازرگان، محمدنوید-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

از دولت خاموش: قدیریان، اندیشه- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1381- ارشد

ازدواج در شاهنامه: بیرجندی، صدیقه- دکتر برومند- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

ازهار گلشن از ابراهیم بردعی تبریزی: صفاری، محمدشفیع- دکتر دادبه- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- دکتری

اساطیر اقوام کهن(ایران، هندویان) و دیدگاههای آنان: معین مقدس، نوشین- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1379- ارشد

اساطیر و اشارات داستانی در قصاید انوری: همایونفر، بابا- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1371- ارشد

اساطیر و متون تفسیری قرنهای پنجم و ششم: دکتر امامی، صابر- دکترجعفری- دانشگاه شیراز- 1378- دکتری

استبداد ستیزی در اشعار مرحوم بهار: عامری، اسماعیل- دکتر ابوالقاسم محمودی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

استعاره در شعر چهار شاعر معاصر( نیما یوشیج، مهدی اخوان ثالث، نادر نادرپور، فریدون مشیری): سمیعی کدکنی، حبیبه- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1378- ارشد

استعاره و کنایه در جهانگشای جوینی: آریایی نسب، احمد- دکتر بصیری- دانشگاه کرمان- 1380- ارشد

استعاره و مجاز در خمسه نظامی: مزارعی، علی- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

استقبال در شعر فارسی: قافله باشی، خلیل- دکتر اکبری- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

استنتاج عقیدتی و عرفانی مولانا از رهگذر تمثیل و حکایت در دفتر اول مثنوی: کلاهی رستمی، حمیدرضا- دکتر مهدی ماحوزی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

اسطوره آغاز در ایران باستان: واشقانی، ابراهیم- سلمی- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1383- ارشد

اسطوره حماسه ضحاک و فریدون: مهین فر، سیاره- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

اسطوره شراب در شعر فارسی: امینی، اسکی- دکتر انوری- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

اسطوره فره مندی در شاهنامه حکیم فردوسی: محمدی، ابراهیم- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

اسطوره گرایی در شعر معاصر فارسی: خادمی کولایی، مهدی- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1381- دکتری

اسطوره و بن مایه های اساطیری در شعر معاصر ایران بر اساس اشعار پنج شاعر معاصر (نیما یوشیج، احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث، فروغ فرخزاد و سهراب سپهری): خمسه، شروین- دکتردکتر منوچهر اکبری- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

اسفندقه، فرهنگ و ادب و تاریخچه آن: موسی پور، محرم- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

آسیب شناسی اجتماعی در قرن 11-8: فیض آبادی، احمد- دکتر علی عشقی سردهی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1382- ارشد

آسیب شناسی شیوه های متصوفه از خلال ترجمه رساله قشیریه، شرح التعرف، کشف المحجوب، التصفیه فی احوال المتصوفه و مصباح الهدایه: ملاشاهی، احمد- دکتردکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1381-ارشد

اشارات اجتماعی در مثنوی: فلاح تفتی، مهدیه- دکتر محمدکاظم کهدویی- یزد-1381-ارشد

اشارات تاریخی در دیوان خاقانی: جباری، نجم الدین- دکتر حسینی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

اشارات طبی و دارویی در مثنوی معنوی: سامی، حمید- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1371- ارشد

اشاره های اساطیری و داستانی در آثار ناصر خسرو: خلیلی، حسن- دکتر ترابی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

اشعار اجتماعی شاعر لان پارسی گوی تاجامی: حسنی، عطا الله- دکترحسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تهران- 1369- ارشد

آشنازدایی در شعر معاصر: محمدزاده، فاطمه- دکتر بصیری- دانشگاه کرمان- 1382- ارشد

آشنایی زدایی در شعر صائب: حیاتی، عبدالرضا- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

اصالت زیبا شناختی در شعر قیصر امین پور: دستخط، شایسته- دکتر ذوالفقاری- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

اصطلاحات دارویی و پزشکی آثار سنایی: انصاری، احمدآقا- دکترظفری- دانشگاه چمران اهواز- 1369- ارشد

اصطلاحات دیوانی دوره قاجار: دکتر محمدفاضلیان، عبدالحسین- دکتر انوری- دانشگاه تربیت معلم- 1370- ارشد

اصطلاحات دیوانی و مدنی دوره قاجاریه بر مبنای تاریخ اجتماعی- اداری دوره قاجاریه: محمدگرجی، فاطمه-دکتر انوری- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

اصطلاحات عرفانی در مصیبت نامه عطار: شیبانی، معصومه- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

اصطلاحات علمی و فلسفی در دیوان انوری: نوری، مجید- دکتر ظفری- دانشگاه چمران اهواز- 1374- ارشد

اصطلاحات علوم اسلامی در مصباح الهدایه عزالدین کاشانی: کرم الهی، بهمن- دکتر احمد خاتمی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

اصطلاحات علوم و فنون در دیوان خاقانی: نادری، مسعود- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

اصطلاحات قصاید انوری ابیوردی: حلی، احمد- دکتر یحیی یثربی- دانشگاه تبریز- 1370- ارشد

اصطلاحات نجومی و صور فلکی در هفت پیکر نظامی : بلاغتی، مجتبی- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

اصطلاحات نجومی و طبی در دیوان خاقانی: قره آغاجلو، سعید- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

اصطلاحات و تعبیرات دیوان فرخی سیستانی از حرف الف تا ی: سیدیزدی، زهرا- دکترموید- دانشگاه شیراز- 1376- ارشد

اصفهان و مظاهر سبک هندی در شعر صائب تبریزی: طاهری یاورساد، محمدکاظم-دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ا رشد

اصوات در اشعار اخوان ثالث: اسفندیارپور- حسین-دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

اصول و مبانی، عرفان و تصوف در کشف المحجوب(از دیدگاه هجویری): یزدانی آذر منابادی، الهه- دکتر  بیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

اعلام انسانی دیوان ناصر خسرو: عزیزی، محمد حسین-دکتر محمد غلامرضایی-دانشگاه یزد- 1375- ارشد

اعلام جغرافیایی در دیوان اشعار و سفرنامه ناصرخسرو: اشرف گنجویی، نرگس- دکتر کهن- دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

اعلام جغرافیایی در دیوان خاقانی: دکنی، محمدامین- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1370- ارشد

اعلام جغرافیایی در دیوان خاقانی: عظیمی، امیرهوشنگ- دکتر محمد علی صادقیان-دانشگاه یزد-1375-ارشد

اعلام درکلیات سعدی: فرجی، حسن-دکتر ماهیار- دانشگاه تربیت معلم- 1379- ارشد

اعلام و اشخاص در مثنوی‌های عطار با توصیفات شاعر:آزاد خواه، شهریار- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1381- ارشد

 اغراق در حماسه شاهنامه فردوسی: کیال، حسین- دکتر محمدحسین سعادت فر- دانشگاه آزاد بیرجند- 1376- ارشد

اغراق و صور گوناگون آن در شاهنامه: ؟ ، فریبا- دکتر طالبیان- دانشگاه کرمان- 1377- ارشد

آفاق اندیشه در شعر دوره  مشروطیت: محمدی، محمدعلی- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- دکتری

آفتاب و سایه در مثنوی: قلی زاده جوریابی، هادی- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1377- ارشد

آفرینش آدم در سر سجود ملایک: شعبان‌زاده، مریم- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1373- ارشد

آفرینش در شعر شاعران برجسته ادب پارسی: رحیمی، محسن- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

آفرینش شاعرانه اشیا در شعر معاصر( نیما- فروغ- شاملو- اخوان- سپهری- آتشی): نقدی زاده، مرضیه- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

افسانه شیرین در منظومه خسرو و شیرین نظامی گنجوی: پرهیزگاری، مریم-دکتر سید احمد حسینی کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1378- ارشد

افسانه کوروش در شاهنامه (ترجمه و تعلیق): متصدی زاده، حمیدرضا- دکتر بهداد قادری-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

افسانه های قوچانی: ارجی، علی اصغر- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

افسانه های محلی گناباد: رحمانیان شهری، حمیدرضا- دکتر رضا  زمردیان- دانشگاه آزاد بیرجند- 1379- ارشد

افعال و مشتقات ریشه های بای((بایستن)) و شای((شایستن)): عطار، محمد- دکترسجادی- دانشگاه آزاد تهران- 1370- ارشد

افکار اشاعره در اشعار شاعران قرنهای 5 و 6: محمدزاده، عباسعلی- دکتر اسماعیل قافله باشی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1379- ارشد

افلاک و ستارگان در مخزن الاسرار و هفت پیکر نظامی: صافی، رفعت السادات- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

اقتدار فرهمند در شاهنامه فردوسی: عابدینی، حبیب-دکتر طاووسی-دانشگاه آزاد فسا- 1378- ارشد

اقسام سجع و جناس در کلیله و دمنه: منصوریان سرخگریه، علیرضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

امامت و ولایت از دیدگاه نهج البلاغه و تاثیر آن بر دیوان ناصرخسرو: علی منش، غلامعلی- دکترجعفری- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

امامت و ولایت در دیوان فیاض لاهیجانی: پرنعمت، مریم- دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

امثال و حکم در تاریخ بیهقی: عزیزی، سعید-دکترجلیل نظری-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

امثال و حکم در خمسه نظامی: خرم، محسن- دکتر دکترصرفی- دانشگاه کرمان- 1377- ارشد

امثال و حکم در مثنوی مولوی: دکتر نیری، عزیزه- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1379- ارشد

امثال و حکم شاهنامه: آزادی، خسر و-  دکتر برومند- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

آموزش پرورش و اخلاق و تربیت در قابوسنامه: رضایی، قاسم- دکتر علی اردلان جوان- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

آموزش در ایل قشقایی: صابری، نصرالله- دکتر ابوالقاسم محمودی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

انتظار در شعر معاصر(نیما- شاملو- اخوان ثالث- فروغ فرخزاد- سپهری): صیادی، آیت الله- دکتر جلیل نظری-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

انتظار ظهور امام زمان (ع) در شعر فارسی(از دوره قاجار تا امروز): خرم‌آبادی، صدیقه- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

انتقام در شاهنامه فردوسی: کاهیدباصیری، شهربانو- دکتر مرتضی هاشمی- دانشگاه اصفهان- 1382- ارشد

اندرز و مطایبه در هفت پیکر نظامی گنجوی: ملکی، فرهاد- دکتر کاظم دزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

اندیشه عارفانه حاکم بر کل شاهنامه فردوسی: گنجی جامه شوران، آمنه- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

اندیشه های اجتماعی شعر نو: رضایی، لیلا- دکتر معین- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- ارشد

اندیشه های اجتماعی و انتقادی در شعر سنایی غزنوی: محمدی رخ، اسدالله- دکتر محمدرضا راشدمحصل- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

اندیشه های اخلاقی و اجتماعی شعر پروین اعتصامی(بررسی یکی از مکتب های اخلاقی و اسلامی): قناتی، اعظم- دکتر محمد علوی مقدم-دانشگاه آزاد سبزوار- 1379- ارشد

اندیشه های اخلاقی و تربیتی نظامی در مخزن الاسرار: یثربی، رضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

اندیشه های اسماعیلی در اشعار ناصرخسرو: مهرکی، شهریار- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

اندیشه های سیاسی و اجتماعی حافظ: فتحی، غلامرضا- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

اندیشه های عرفانی در شعر فارسی اقبال لاهوری و تجلی آن در جامعه: همدانی، محمدجواد- دکتر موذنی- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

اندیشه های عرفانی عطار در منطق الطیر: اشیبان، الشیماء- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تهران- 1380- دکتری

اندیشه و خیال در شعر شعرای نامی معاصر: باقرزواری، الهه- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

اندیشه‌های خیام و بازتاب آن در شعر حافظ: زیارتی، احسان- دکتر حبیب تبرا-آزاد بوشهر- 1381- ارشد

اندیشه‌های روزبه فیروزآبادی (عبدالله بن مقفع): باقری، هدایت- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا- 1375-ارشد

اندیشه‌های قلندری در غزل فارسی (سنایی، عطار، عراقی،  مولوی): قوامی، بدریه- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1382- ارشد

انسان ،هستی، جامعه در دیوان حافظ: عبداللهی، پروین- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

انسان آرمانی در حدیقه سنایی: عباسی، هما- دکتر محمداسماعیل حنفی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1382- ارشد

انسان در گلستان و بوستان سعدی: نیازکار، فرح-دکتر حسنی-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

انسان شناسی در آثار جامی: دارینی، مریم- دکتر خلیل الله یزدانی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

انسان شناسی در خمسه خواجوی کرمانی: اسداللهی نژادکرمانی، معصومه- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1378- ارشد

انسان شناسی در مثنوی معنوی: تشکری، ناصره- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1382- ارشد

انسان شناسی در مثنوی: دلبری، حسین- دکتر قافله باشی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

انسان کامل از دیدگاه سعدی: قنبریان علویجه، منیر- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

انسان کامل در مثنوی مولوی: بشردوست، مجتبی- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1373- ارشد

انسان کامل در مثنوی‌های چهارگانه عطار (منطق الطیر، مصیبت نامه، الهی نامه و اسرارنامه): مظفری وانانی، اصغر- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم-1382- ارشد

انسان گرایی در شعر سنایی: فرهنگ دوست، شیرین- دکتر محسن مویدی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

انسان و اجتماع از دیدگاه مهدی اخوان ثالث و ایلیا ابوماضی: دهقانیان، جواد- دکتر میرقادری- دانشگاه شیراز- 1381- ارشد

انعکاس افکار ابوسعید ابوالخیر در ادبیات فارسی: مدرسی، ابراهیم- سعید نفیسی- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

انعکاس اوضاع اجتماعی در مثنوی: مباشری، محبوبه- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه تربیت مدرس- 1372- ارشد

انعکاس اوضاع اجتماعی قرن هفتم در شعر سیف الدین محمد فرغانی: جهانی، علی محمد- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

انعکاس اوضاع اجتماعی و سیاسی در دیوان سیف فرغانی: افشار، پروین- دکتر اسپرهم- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

انعکاس اوضاع سیاسی و اجتماعی در شعر ملک الشعرا بهار: جهانگرد، فرانک- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

انعکاس دیدگاه قرآن و عرفان از حجاب در مثنوی مولوی و دیوان حافظ: قاسمی، محمدعلی- دکتر سلماسی زاده- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

انعکاس فرهنگ عوام در مثنوی مولانا: کیوان فر، علی اکبر- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

انعکاس هنری و بلاغی آیات در مثنوی مولوی: علیزاده خیاط، ناصر- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

انگیزه‌ و عملکرد پهلوانان شاهنامه فردوسی: رحیمی، سعدالله- دکتر نژاد سلیم-دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

انوار الربیع فی انواع البدیع اثر سید علیخان مدنی(م: 120 ه.ق): حق جو، سیاوش- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- ؟- ارشد

انواع تشبیه در دیوان خاقانی: دهقانی فیروزآبادی، محمدحسین- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1369- ارشد

انواع کلمه(را) در دیوان خواجه شمس الدین محمدحافظ دانشگاه شیرازی: روح بخشان، علی- دکترسجادی- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

انواع یاس و ریشه های آن در شعر معاصر: چراغی، رضا- دکتر بشیری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

انیس الشعرا تالیف حکیم میرزا عبدالحمید افسر قزوینی: عجم، محمدجواد- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1371- ارشد

اهریمن و دیو در باورهای کهن و متون حماسی ایران: نوراحمدی، احمد- دکتر طاووسی-دانشگاه آزاد فسا- 1374-ارشد

اهل طریقت در تفسیر ابوالفتوح رازی: کشاورز، ابوالفضل- دکتر غلامرضا افراسیابی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

آواره یمگان و جاذبه های فکری و اندیشه: معدنی، ذبیح الله- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

اوضاع ادبی چهارمحال در دوره قاجار همراه با شرح احوال و معرفی آثار شعرا و نویسندگان بزرگ این دوره: رضایی، حمید- دکتر مظفر بختیار- دانشگاه تهران- 1382- ارشد

اوضاع فکری و فرهنگی ایران از نیمه قرن پنجم تا اوایل قرن دهم : شنجرفی، غلامرضا- دکتر کرمی-دانشگاه آزاد فسا- 1377- ارشد

اولین واریسیه در تصوف اسلامی و ادب پارسی: فردهر، نصرت الله- دکترزرین کوب- دانشگاه تهران- 1368- دکتری

آیات و احادیث حدیقه سنایی: چنارانی، علی- دکتر خلیل الله یزدانی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

آیات و احادیث و امثال مثنوی حدیقه الحقیقه سنایی: علوی، فاروق- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1368- ارشد

ایران و توران از دیدگاه داستانسرایی: شایگان فر، حمیدرضا-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1370- ارشد

ایرانگریی درشعر عصر بیداری: دادفر، محمد- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1377- ارشد

آینه خاموش (نگرشی بر تعابیر آینه در غزلیات صائب): تهاری، اکبر-دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1377- ارشد

آینه در شاهکارهای ادبی تا قرن هشتم: موسوی، سیده فریبا- دکتر عابدی-  دانشگاه تربیت معلم- 1374- ارشد

آینه در شعر شاعران فارسی تا قرن هشتم: جوانبخت اول، محترم- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

آینه رنگ ونوردرمثنوی مولوی: کارگریان، حسین- دکتر غلامرضا افراسیابی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

ایهام و شعر خاقانی: بیجاری، محمدعلی- دکتر مویدی - دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

آیین جنگ در شاهنامه فردوسی: موسوی، کاظم- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا-1375-ارشد

آیین دبیری در نثر فارسی از آغاز قرن 7 تا پایان قرن هشتم: شجاعی، علیرضا- دکتر کرمی- دانشگاه شیراز- 1380- ارشد

آیین زندگی در آثار منثور اخلاقی قرن هفتم: هاشمی، عبدالعلی- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1378- ارشد

آیین فتوت: روحانی، ریحانه-دکترمحمدغلامرضایی-دانشگاه یزد- 1375-ارشد

آیین مملکت داری در ادب فارسی تا قرن 8: شریف پور، عنایت الله- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1375- دکتری

آیین مهر و بازتاب آن در منظومه‌های بزرگ عرفانی : شاه  سنی ، علی محمد- دکتر طاووسی- دانشگاه آزاد فسا - 1374- ارشد

آیین مهر و نفوذ آن در جهان: ملک زاده، فاطمه- دکتر محمود طاووسی-دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

آیین های شاهنامه: رفیعی، محمد علی- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1376- ارشد

آیین، رسوم و سرگرمیها در اشعار خاقانی: مهربان قزل حصار، رضا- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

 آیین ها در سمک عیار: کلاهچیان، فاطمه- دکتر مصطفوی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1378- ارشد

آیین ها و رسوم درشعر شاعران قرن پنجم از فرخی تا مسعود سعد: تاجیک، حسین- دکتر بصیری- دانشگاه کرمان- 1381- ارشد

آیین ها و آداب و رسوم در قابوسنامه: پیکری، حسیم- دکتر مظفر بختیار- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

آیین‌ها و سنت‌ها در تاریخ بیهقی: فرجامی، علیرضا-دکتر محمد علی صادقیان-دانشگاه یزد-1381-ارشد

آیین های غنایی در شاهنامه:رضائی، ابراهیم- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا-1376-ارشد

با قافله قلندران(تحلیلی بر اشعار فخرالدین عراقی): واعظ پور، رسول- دکتر کامل احمدنژاد- دانشگاه شهید بهشتی- 1375- ارشد

باد صبا در شعر عراقی (سعدی/مولوی/حافظ): موسوی اینجدان،‌ سید حسین- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

بار امانت در نظم و نثر فارسی: دکنی، آذر میدخت- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1380- ارشد

باربد و نکیسا در شعر فارسی: سالاری، قاسم- دکتر موید- دانشگاه شیراز- 1376- ارشد

بازتاب اجتماعی شعر نیما یوشیج: خاکی، یحیی- دکترابوالقاسم رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

بازتاب اساطیر در سبک آذربایجانی(با تکیه بر خمسه نظامی گنجوی): جهانی، محمدتقی- دکتر کاظم دزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1381- ارشد

بازتاب افکار و اندیشه های عرفانی در آثار سعدی: خلخالی، هاشم- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1374- ارشد

بازتاب اندیشه اسماعیلیه و اصطلاحات اسماعیلی در دیوان ناصر خسرو: تاجبخش، پروین- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1370- ارشد

بازتاب اندیشه غربت روح در ادبیات عرفانی: چاراویماق، رحمان- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1371- ارشد

بازتاب اندیشه مشایخ صوفیان در مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی(با یزید بسطامی- ابوسعید ابوالخیر-سنایی- عطار): حسن کلهری، شهلا- دکترجلیل تجلیل- دانشگاه آزاد رودهن- 1381-ارشد

بازتاب اندیشه های رندی و ملامتی و قلندری در آثاری از عطار: صالح زاده، محمد- دکتر جلیل اکرمی- دانشگاه تبریز- 1378- ارشد

بازتاب اندیشه های مهری در شاهنامه فردوسی: داودآبادی، غلامعباس- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بازتاب انقلاب مشروطه در اشعار نسیم شمال: شاه بدیع زاده بیدختی، محمد- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1368- ارشد

بازتاب اوضاع اجتماعی در شعر دوره قاجار(بهار، ادیب الممالک، دهخدا، ایرج، لاهوتی، نسیم شمال، فرخی، عشقی): مسعودی خراسانی، نسرین- دکتر  اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1378- دکتری

بازتاب اوضاع سیاسی و اجتماعی ایران در آثار گویندگان بزرگ دوران معاصر (ایرج میرزا- اخوان ثالث- فریدون توللی- دکتر مهدی حمیدی): علوی، فخرالسادات – دکتر مهدی ماحوزی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بازتاب اوضاع سیاسی و اجتماعی در دیوان قزوینی و میرزاده عشقی: بوریازاده، نجمه السادات- دکتر مدرس زاده-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بازتاب آیین کشور داری در قرن پنجم از سیاست نامه و قابوسنامه: اسماعیل نیا گنجی، حجت الله- دکتر حبیب االله عباسی- دانشگاه آزاد رودهن- 1381-ارشد

بازتاب پیر در دیوان حافظ دانشگاه شیرازی: سوری، حبیب الله – دکتر برومند سعید-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بازتاب خرد و خردمندی در شاهنامه فردوسی: محمدزاده، سید کریم- دکتر محمود طاووسی-دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بازتاب رئالیسم در داستانهای نویسندگان پیشرو ایران: تقوی، علی- دکتر احمد خاتمی- دانشگاه شهید بهشتی- 1382- ارشد

بازتاب رنگ در دیوان حافظ: جعفری ، سید محمد- دکتر رادفر- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

بازتاب زندگانی مسعود سعد سلمان در آینه شعرش: امینی، سیاوش- دکتر تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1374- ارشد

بازتاب سیمای جامعه در حدیقه الحقیقه سنایی غزنوی: طایفی، شیرزاد- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

بازتاب شاعرانه روایت های مذهبی و تاریخی و اشاره های اساطیری در قصیده های سنایی: روزبهانی، سعید- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1377- ارشد

بازتاب شخصیت زن در مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی: عرب ساغری،‌ طیبه- دکتر امیر بانو کریمی-دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بازتاب فرهنگ و گفتار مردم(فولکلور) در آثار داستانی صادق هدایت: پرهیزچوان، مقصود- دکتر دکتر منوچهر اکبری- دانشگاه تهران- 1382- ارشد

بازتاب مسائل اجتماعی در دیوان جمال الدین عبدالرزاق اصفهانی و دیوان کمال الدین اصفهانی: احمدی، آزیتا- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بازتاب مسائل اجتماعی- سیاسی در دیوان؟: شکرچیان، ماهرخ- دکتر مدبری- دانشگاه کرمان- 1378- ارشد

بازتاب مسائل اجتماعی و فرهنگ عامیانه در دیوان صائب: عسکری، حکیم- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بازتاب مسائل تعلیم و تربیت در شاهنامه فردوسی: قصاب زاده گنلری، اطهره- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

بازتاب مسائل دینی و مذهبی در دیوان ملک الشعرا بهار: پوررجبی زرندی، ناصر- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بازتاب مسائل سیاسی- اجتماعی یک صد سال اخیر ایران در دیوان شعرای کلاسیک این دوره: رضایی، علی عباس- دکتر مصطفوی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بازتاب معارف اسلامی در دیوان محسن تاثیر تبریزی: نوری، اصغر- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1376- ارشد

بازتاب مقالات شمس تبریزی در مثنوی:پامنازی، مهناز- دکتر محمد سجادی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بازتاب نامهای جغرافیایی در شعر فارسی(از آغاز تا پایان قرن هشتم هجری): هاشمی، مرتضی- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1376- دکتری

بازتاب نفی و اقسام آن در مثنوی: سرمدی، امیر- دکتر هما حجتی- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

بازنویسی گرشاسب نامه اسدی طوسی و شرح ابیات مشکل آن: فیروزی، ژیلا-دکتر انوری- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

باستان گرایی در شعر معاصر(نیما/شاملو/اخوان/فروغ/سهراب/شفیعی کدکنی):عمادی، طلعت-دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1378- ارشد

بافت و گرایش های مذهبی شیعی درمتون ادبی و تاریخی فارسی در ایران از آغاز تا پایان عصر قاجاریه: حسنعلی پور، حسن- دکتر ثامنی- دانشگاه چمران اهواز- 1380- ارشد

بام و شام در نظم فارسی از آغاز تا قرن هفتم: حبیبی پوری، رضا- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1378- ارشد

باورشناسی عارفانه در دیوان حافظ: رضی، احمد- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

باورها در دیوان صائب: قاسمی،‌ اکبر- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1379- ارشد

باورها و آرمانهای فکری حکیم نظامی گنجوی: اخروی، مهدی- دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

باورها و اعتقادات، آداب و رسوم و امثال و حکم در خمسه نظامی: اطیابی، نرگس- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

باورهای شاهنامه ای در استان کهکیلویه و بویراحمد: علیزاده، سهراب- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

باورهای طبی در دیوان خاقانی: عمران پور شهرضا، محمدرضا- دکتر ماهیار- دانشگاه تربیت معلم- 1371- ارشد

باورهای عامیانه در دیوان خاقانی: عبدی، مهدی- دکتر طالبیان- دانشگاه کرمان- 1382- ارشد

باورهای عامیانه در مثنوی معنوی: صادقی، حمیدرضا- دکتر مصطفوی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

باورهای عامیانه در هفت پیکر و خسرو و شیرین نظامی: شرافتی، اسماعیل- دکتر نیکوبخت- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

باورهای مردمی در دیوان صائب: فرضی، عدالت- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1379- ارشد

باورهای همانند ایران پیش از اسلام و اسلامی بر اساس شاهنامه فردوسی و برخی از منابع و مآخذ دیگر: فرصتی جویباری، رضا- دکتر ترابی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

بحث انتقادی جناس و بررسی انواع آن در دیوان شمس: نظرپور، صادق- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بحث انتقادی جناس و بررسی انواع آن در دیوان قطران تبریزی: یوسفی، احمد- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بحث تاریخی و ادبی درباره آثار موجود زرتشت بهرام و شرح احوال وی: صفا، فض الله- دکتر صفا ذبیح الله- دانشگاه تهران- 1338- دکتری

بحث در آثار منثور دوره ساسانی از لحاظ سبک و نوادر لغات و قواید مهم دستور: متینی، جلال- بدیع الزمان فروزانفر- دانشگاه تهران- ؟- دکتری

بحث در اشعار و افکار پروین اعتصامی: سلیمانی تپه سری، ابوالحسن- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1374- ارشد

بحث در اندیشه های باطنی حکیم نزاری و مقایسه آن با افکار ناصرخسرو قبادیانی با تکیه بر دیوان آن دو: نجاری، ابراهیم- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1374- ارشد

بحث درباره آثار رشیدالدین و طواط: تویسرکانی، قاسم- بدیع الزمان  فروزانفر- دانشگاه تهران- 1335- دکتری

بحث درباره قابوسنامه: بدوی، امین عبدالمجید- دکتر محمد معین- دانشگاه تهران- 1956- دکتری

بحث و بررسی در واژگان مضمون ساز شعر سعدی: پورفرج زاده محک، دوجا- دکتر ابراهیم قیصری-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

بحث و تحقیق در آثار شیخ الاسلام عبدالله انصاری: علی محمد، مژده- دکتر حکمت- دانشگاه تهران- 1333- دکتری

بحثی در تطور بلاغت عربی تا قرن هشتم با ترجمه: آفتابی، عبدالرضا- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1373- ارشد

بحثی در شرح احوال وروزگار و اشعار ابن یمین فریومدی: میرحسینی، ابراهیم- دکتر ماهیار-  دانشگاه تربیت معلم- 1378- ارشد

بحثی در مقایسه نظرگاههای عرفانی حافظ و ابن فارض: زهره وند، سعید- دکتربیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1374- ارشد

بحثی درباره تطور کلمه بدیع همراه با صنایع بدیعی مقدمه مرزبان نامه: راشینی، صفورا- دکتر محمد علوی مقدم-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

بحثی درباره تطور واژه(بدیع) مذیل به ترجمه(البدیع) عبدالله بن معتز: آشوری، غلامرضا- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

بحثی درباره شعر عنصری(نکات بلاغی- لغوی): رحمانی، محمد- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

بدایع شعری و صور خیال در شعر حکیم همدانی: حاجی مزدارانی، مرتضی- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1381- دکتری

بدیع در دیوان فروغی بسطامی: احمدی، فاطمه- دکتر  سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بدیع در شعر حافظ: حسن زاده دکتر نیری، محمدحسن- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1369- ارشد

بدیع و بیان در اشعار نو اخوان ثالث: باقی، مریم- دکتر علی محمد موذنی- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

براعت استهلال در داستان های کوتاه معاصر: متدین، رقیه- دکتر عطرفی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

برجسته سازی در قصاید خاقانی: فرجی، فرج الله- دکتر علی عشقی سردهی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

بردگی در ادب فارسی: جعفری، انسیه- دکتر افراسیابی-دانشگاه آزاد فسا- 1376-ارشد

بررسی  نیرنگ و خدعه در شاهنامه فردوسی: صحرایی، قاسم- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1376- ارشد

بررسی (اشخاص) در مثنوی: شوهانی، علی رضا-دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1379- ارشد

بررسی ابعاد و گستره تاثیر گفتگوهای قرآنی در ادبیات عرفانی منظوم با تاکید بر مثنوی: گرجی، مصطفی- دکتر دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- ارشد

بررسی آثار جلال آل احمد و صادق چوبک: چنگیزی، علیرضا- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

بررسی آثار داستانی هوشنگ مرادی کرمانی: توکلی، زهرا- دکتردزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی آثار و احوال بزرگان تصوف در کشف اسرار میبدی: سعادت شجاع، مراد علی- دکتر عمرانپور- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی آثار و احوال مجدالدین بغدادی: ارجمندی، فاطمه- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی آثار و افکار عین القضات همدانی: موسوی، مصطفی- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

بررسی آثار و اندیشه های شهریار: سلمانی، غلامرضا- دکتر مهدی رحیمی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1376- ارشد

بررسی اجتماعی، اخلاقی، فلسفی و تاریخی داستانهای اسکندرنامه نظامی: فلاح، اعظم- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1380- ارشد

بررسی اجمالی شعر و ادب اندلس و شرح حال مختصری از احوال و آثار مشهورترین نویسندگان و شاعران این سرزمین: سیاحی، صادق- دکتر امیرمحمود انوار- دانشگاه تهران- 1368- ارشد

بررسی احوال و آثار ادبی استاد جلال الدین همایی: هاشمی، میترا- دکتر اسحاق طغیانی- دانشگاه اصفهان- 1381- ارشد

بررسی احوال و آثار چهار شاعر پارسی گوی کرد: صادقی، منصور- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

بررسی احوال و آثار سید اشرف الدین حسینی: حسینی بجد، فاطمه- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

بررسی احوال و آثار عمان سامانی: شوشتری زاده، نسترن- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی احوال و آثار فارسی میرغلامعلی آزاد بلگدامی(1116-1200 ه. ق): عباس، حسن- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1373- دکتری

بررسی احوال و نقد آثار اوحدی مراغه‌ای: رحیمی صادق، سعیده- دکتر مدبری- دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی اخلاقیات و اندرزنامه های باستان در ادب ایران تا پایان قرن هفتم: آهنگری، فرشته- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بررسی ادب عرفانی ایران در دوره بازگشت ادبی تا مشروطیت: محمدی، محتشم- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1378- دکتری

بررسی ادبیات داستانی در عصر قاجار با تاکید بر قصه های عامیانه: دشتی، محمد- دکتر دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1376- ارشد

بررسی آراء و اندیشه های کلامی شیخ محمود شبستری: فلاح نژاد، تقی- دکتر محسن جهانگیری- دانشگاه تربیت مدرس- 1373- ارشد

بررسی ارزشها و ضد ارزشها در آثار منظوم سعدی: علیزاده بیرجندی، محمدحسین- دکتر   محمد بهنام فر- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

بررسی اساطیر ایرانی در دیوان ناصر خسرو: فخرایی، غلامرضا- دکتر سیداحمد کازرونی، آزاد  بوشهر،  1377- ارشد

بررسی اسطوره در شعر فارسی معاصر: نقوی، نقیب-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1370- ارشد

بررسی اشعار تغزلی هفت شاعر معاصر(فروغ فرخزاد، فریدون توللی، هوشنگ ابتهاج، محمدحسین شهریار، مهدی حمیدی، رهی معیری، نصرالله مردانی): ابوالحسنی، علی- دکتر سعید بزرگ بیگدلی- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی اشعار شاهنامه فردوسی در آثار منثور تا قرن هفتم: کلانتری، سید حسن- دکتر ماهیار- دانشگاه تربیت معلم- 1380- ارشد

بررسی اشیا و مکانهای حماسی در شاهنامه: محمدی، یوسف- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

بررسی اصطلاحات عرفانی در غزلیات سعدی و حافظ: کیخای فرزانه، احمدرضا- دکتر عابدی-  دانشگاه تربیت معلم- 1375- ارشد

بررسی اصطلاحات عرفانی(انسان کامل) عزیزالدین نسفی با توجه به مثنوی معنوی مولوی: هاشمی، سیمین- دکتر عبدالرضا سیف- دانشگاه تهران- 1382- ارشد

بررسی اصطلاحات عرفانی، مسائل تاریخی و اجتماعی و آداب و رسوم: رحیم خوئی، نوروزعلی- دکتر   معصومه معدن کن- دانشگاه تبریز- 1376- ارشد

بررسی اصطلاحات فقهی، اصولی، کلامی، فلسفی و منطقی کشف المحجوب هجویری: اسداللهی، خدابخش- خلیل حدیدی- دانشگاه تبریز- 1378- ارشد

بررسی اصطلاحات موسیقی در دیوان خواجوی کرمانی: جوزی، مصطفی- دکتر ماهیار-  دانشگاه تربیت معلم- 1378،ارشد

بررسی اصطلاحات موسیقی در غزلیات امیرخسرو دهلوی: نوربخش کرمله، مهرناز-دکتر انوری- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی اصطلاحات و مفاهیم اخلاقی و ارزشهای انسانی در کلیات سعدی: امیربیگی، انیس- دکتر اصغر دادبه- دانشگاه کرمان- 1378- ارشد

بررسی اصول ساختمانی لغات مرکب در زبان فارسی و سوابق آن در زبانهای باستانی ایران: رضایی، جمال- محمد مقدم- دانشگاه تهران- 1333- دکتری

بررسی اعتقادات عامه در خمسه نظامی:پورقاسمی، سیروس- دکتر میرهاشمی- دانشگاه تربیت معلم- 1381- ارشد

بررسی اعلام جغرافیایی در دیوان‌های عنصری، فرخی و منوچهری: حیدری آبادی پور، مهناز- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بررسی اعلام دیوان حافظ: واشقانی، ابراهیم- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1377- ارشد

بررسی الگوهای دینی در شخصیت پردازی در شعر زنان معاصر با تکیه بر 5 شاعر: عبدالهی، زهرا- دکتر سنگری- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

بررسی انتقادات اجتماعی و سیاسی در قصاید سنایی: محمدزاده، مریم- دکتر جلیل اکرمی- دانشگاه تبریز- 1382- ارشد

بررسی انتقادی شعر امروز جنوب: رئیسی، عبدالله، دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ارشد

بررسی انتقادی گزیده‌های نظم دانشگاه پیام نور: طغیانی، محمدرضا- دکتر مشیدی- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی انتقادی نمایشنامه نویسی در ایران: صباغی، علی- دکتر غلامحسین شریفی- دانشگاه اصفهان- 1379- ارشد

بررسی انتقادی و مقایسه لیلی و مجنون نظامی و مجنون و لیلی امیر خسرو: فولادی، غلامرضا- دکتر  سیروس شمیسا- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی اندیشه در شعر پنج شاعر بزرگ شعر نو: صفایی، محمد- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

بررسی اندیشه های اجتماعی چهار شاعر معاصر(نیما، اخوان، شاملو، سپهری): اشرف حسینی، علی- دکتر محمد مهدی پور- دانشگاه تبریز- 1381- ارشد

بررسی انسان از دیدگاه علامه اقبال لاهوری: محبتی، مهدی- دکترمحمد جاوید صباغیان- دانشگاه فردوسی مشهد- 1370- ارشد

بررسی انطباق مرائی سروش اصفهانی و یغمای جندقی با مقاتل: کاوه نصرآبادی، محمد هادی- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

بررسی انواع استعاره در جلد پنجم شاهنامه: عباسی عقدا، محمود- دکتر اسحاق طغیانی- دانشگاه اصفهان- 1380- ارشد

بررسی انواع استعاره در دیوان صائب تبریزی: صدیقی پاشاکی، فاطمه- دکتر  سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1375- ارشد

بررسی انواع تشبیه و استعاره در غزلیات حافظ: موسی پور، یاسر- دکتر حبیب الله طالبی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بررسی اهمیت و کارکرد(مثال) به عنوان بخشی بنیادین در خرد ساختار فرهنگهای عمومی یک زبانه: جعفری، زهرا- دکتر علی اشرف صادقی- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

بررسی آوایی، دستوری و واژگانی گویش سیستان: عمرانی، غلامرضا- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

بررسی اوزان شعری بعد از اوزان نیمایی: بی بی نقیب، مریم- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه فردوسی مشهد- 1381- ارشد

بررسی اوصاف طبیعت در شاهنامه فردوسی: دینداری، ابراهیم- دکتر دکترصرفی- دانشگاه کرمان- 1380- ارشد

بررسی اوضاع و احوال امین بلیانی عارف نامدار قرن هشتم هجری: مرادی کازرونی، مهدی- دکتر کرمی- دانشگاه شیراز- 1378- ارشد

بررسی آیین ایزدیان بر مبنای آثار مکتوب سنتهای شفاهی: مارونی، عبدالقادر- دکتر آموزگار- دانشگاه تهران- 1373- دکتری

بررسی بازیچه‌ها و بازیچه‌های ایرانی در دیوان خاقانی: درینی، اسماعیل- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی باورهای عامیانه در آثار عطار نیشابوری: معصومی، طیبه- دکتر مستعلی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بررسی برخی از جنبه های بلاغی و ادبی سوره فرقان ضمن مقایسه بخشهای تفاسیر تبیان و مجمع البیان: شریفی ازغندی، سمانه- دکتر محمد رادمنش- دانشگاه تهران- 1377- ارشد

بررسی برخی ویژگیهای دستوری در گویش ابیانه: امینی ابیانه، فرح- دکتر  سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1373- ارشد

بررسی بعد ادبی حضرت امام خمینی(ره) و تاثیر افکار معظم له در ادبیات فارسی: اسدی، محمدرضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تبریز- 1370- ارشد

بررسی بلاغی تشبیه و تحقیق دستوری ساختار اسامی و صفات مرکب در دیوان منوچهری دامغانی: شلویری، ابراهیم- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1369- ارشد

بررسی بوف کور از دیدگاه علم معانی: امکانی، محمد- دکتر مستعلی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی پارادوکس در بخشی از غرلیات بیدل و پیشینه آن در کتب بلاغی و کاربرد آن در شعر فارسی: برجساز، غفار- دکتر ماهیار-  دانشگاه تربیت معلم- 1376- ارشد

بررسی تاثیر سبک هندی بر شعر امیری فیروز کوهی، هادی رنجی، خلیل سامانی و رهی معیری: کاردگر، یحیی- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1376- ارشد

بررسی تاثیر سعدی در شبه قاره بر اساس تالیفات و تصنیفات پیرامون احوال و آثار شیخ در حوزه یاد شده: ثاقب، محمداقبال- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

بررسی تاثیرات سوانح العشاق برنامه های عین القضات و اشعار فخرالدین عراقی: کمال موسوی، اکرم- دکتر مریم ابوالقاسمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

بررسی تاریخ اساطیری پیشدادیان(با توجه به اوستا و پاره ای از متون پهلوی، شاهنامه و دیگر متون فارسی و عربی): ولی پور هفشجانی، شهناز- دکتر  سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

بررسی تحلیل نمادها درکلیات شمس بر اساس 500 غزل اول دیوان : جعفری، فرشته- دکتر مشیدی- دانشگاه اراک- 1381- ارشد

بررسی تحلیلی ابعاد وجودی انسان در ادبیات عرفانی: کوپا، فاطمه- دکترمحسن جهانگیری- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- دکتری

بررسی تحلیلی جانوران در ادب فارسی: عبدالهی، منیژه- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1378- دکتری

بررسی تحول زبان تصوف در تفسیرهای عرفانی تا قرن پنجم: مشرف الملک، مریم- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- دکتری

بررسی تحول مضامین در داستانهای کوتاه(از پیروزی انقلاب اسلامی تا پایان دفاع مقدس): سلیمانی خواه، لیلا- دکتر دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی تشبیه در دیوان ناصر خسرو: شیخی نژاد، مهدی- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1381- ارشد

بررسی تشبیه و استعاره در خطبه های نهج البلاغه: حق جو، سیاوش- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بررسی تشبیه و انواع آن در قصاید خاقانی: جعفری، سیداکبر- دکتر ماهیار-  دانشگاه تربیت معلم- 1376- ارشد

بررسی تطبیق ی فضایل و رذایل در گلستان و اخلاق ناصری: جمالی، سید منصور- دکتر یحیی طالبیان-دانشگاه آزاد جیرفت- 1377- ارشد

بررسی تطبیقی آئین ها و اساطیر ایرانی: طحان، احمد- دکتر رستگار- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

بررسی تطبیقی اصطلاحات عرفانی در آثار مصباح- الهدایه، مرصادالعباد، شرح گلشن راز و کیمیای سعادت: شاه محمدی، محمدکاظم- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1378- ارشد

بررسی تطبیقی اصطلاحات عرفانی و صوفیانه در رساله قشریه، شرح تعرف و کشف المحجوب: وفایی سورکی، علیرضا- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1377- ارشد

بررسی تطبیقی ترجمه قرآن مجید از آیه الله مکارم دانشگاه شیرازی با ترجمه استاد فولادوند: زارع خضری، محمدحسن- دکتر شاهرخ محمدبیگی- دانشگاه شیراز- 1376- ارشد

بررسی تطبیقی چهل سال غزل معاصر ایران(دهه سی تا هفتاد): معتمد، رضا- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1376- ارشد

بررسی تطبیقی حکمت در آثار سپهری و جبران خلیل جبران: سعیدی، عبدالرضا- دکتر میرقادری- دانشگاه شیراز- 1380- ارشد

بررسی تطبیقی داستان فرود در شاهنامه فردوسی: مروری مقدم شهری، حسین- دکتر محمدرضا راشدمحصل- دانشگاه آزاد بیرجند- 1377- ارشد

بررسی تطبیقی داستان یوسف و زلیخا (در تورات، قرآن و):سید صادقی، محمود-دکتر افراسیابی-دانشگاه آزاد فسا- 1374-ارشد

بررسی تطبیقی شخصیت های اساطیری و حماسی با شخصیت های حماسی آنها در شاهنامه: ستاری، رضا- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- دکتری

بررسی تطبیقی ضرب المثلهای فارسی و عربی(بر اساس امثال و حکم دهخدا از حرف الف تا پایان حرف ث: فضلی، راضیه- دکتر ریاحی- دانشگاه شیراز- 1382- ارشد

بررسی تطبیقی کلیله و دمنه با ترجمه داستان‌های بید پای: قهوه‌چی، علی- دکتر ماهیار- دانشگاه تربیت معلم- 1382- ارشد

بررسی تطبیقی کلیله و دمنه و مرزبان نامه: رضایی، محمود- دکتر کرمی- دانشگاه شیراز- 1380- ارشد

بررسی تطبیقی کهن الگوها در شاهنامه فردوسی: قاسمی، علیرضا- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1380- ارشد

بررسی تطبیقی گویشهای ایرانی: صبا، حسنعلی- دکتر محمد مقدم- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

بررسی تطبیقی مضامین شعری حافظ و ابن فارض: پرند، مریم-دکتر میرقادری-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

بررسی تطبیقی مضامین مشترک شعری فروغ فرخزاد و نازک الملائکه: قدم یاری، محمد-دکتر میرقادری-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

بررسی تعالیم اخلاقی و عرفانی در مثنوی مولانا: گل افشانی، رشید- دکتر محمد علوی مقدم-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

بررسی تفسیر متداول ترین آیات قرآنی در امهات کتب عرفان فارسی: سلطانی، منظر- دکتر قاسم انصاری- دانشگاه تربیت مدرس- 1370- ارشد

بررسی تفکر شیعه در شعر دوره صفویه: طغیانی اسفرجانی، اسحق- دکتر حسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تربیت مدرس- 1365- ارشد

بررسی تلمیح در شعر 5 شاعر معاصر(توللی، مشیری، ابتهاج، خوئی، آتشی): محمودی، علیرضا- دکتر دکتر محمدحسین محمدی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1378- ارشد

بررسی تمثیل حیوانات در ادبیات کودکان داستانی ایران درعرصه گذشته و حاضر: قربانی، حسن- دکتر ابوالقاسم محمودی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

بررسی تمثیل در خطبه ها و نامه های نهج البلاغه(با نگرشی به ترجمه های پارسی آن): دهنبی، حمید- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

بررسی تمثیلات نثر چهارم مثنوی معنوی: صلاحی، رجبعلی- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی جامعه شناسی آثار داستان جلال آل احمد: ابراهیم زاده، نستری- دکترابوالقاسم رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بررسی جایگاه دکتر شفیعی کدکنی به عنوان محقق در ادبیات فارسی: روایانی، وحید-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

بررسی جریان تصوف در دوران صفوی: مهدوی سعیدی،‌ محمدرضا- دکتر داریوش صبور-دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بررسی جریانهای حاشیه‌ای شعر معاصر: طاووسی آرانی، طیبه- دکتر فتوحی- دانشگاه تربیت معلم- 1380- ارشد

بررسی جلوه های بدیع و بلاغت در نفثه المصدور: بهنام، رسول- دکتر دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1374- ارشد

بررسی جلوه های علم بیان در شعر نیما یوشیج: تبریزی، رحیم- دکتر دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1376- ارشد

بررسی جلوه های فرهنگ عامیانه در شعر نظامی: الهامی، فاطمه- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1376- ارشد

بررسی جلوه های موسیقی شعر در غزلیات شمس: شکوری هشتجین، فریبا- دکتر تقی پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی جنبه های اجتماعی اشعار حافظ: حاتمی، خلیل- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1374- ارشد

بررسی جنبه های ادبی(لفظی و معنوی) احجار کریمه در ادب فارسی: کوشان، ایوب- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1376- ارشد

بررسی جنبه های بلاغی و آگهی های تبلیغاتی: نجمی، مریم- دکتر دکتر حسن زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بررسی جنبه های رئالیستی شخصیت و آثار صادق هدایت: جلوداریان، امید- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

بررسی جنبه های روایی و داستانی در تاریخ بیهقی: خلخالی، نادر- دکتر سلمی- دانشگاه چمران اهواز- 1378- ارشد

بررسی جهان بینی و اندیشه‌های عرفانی عین القضاه همدانی: یوسفی، علی – دکتر علی رضا مظفری- دانشگاه ارومیه-1382

بررسی چند اسطوره ایرانی و بازتاب آن در متون اسلامی: شهرستانی، سوده- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

بررسی چهره زن در آثار سیمین دانشور و جلال آل احمد: فهندژسعدی، لاله- دکتر آتش سودا-دانشگاه آزاد فسا- 1382-ارشد

بررسی حسامیزی در دیوان صائب: بیروانوند، سعید- دکتر عباسی- دانشگاه تربیت معلم- 1382- ارشد

بررسی حسن تعلیل در شعر فارسی: جعفری، فاطمه- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی حقیقت محمدیه در مثنوی مولوی و قصیده تائیه ابن فارض: فهیمی کرک تپه، سولماز- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1380- ارشد

بررسی حکایات در کشف المحجوب: شاه حسینی، عبدالمجید-دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

بررسی حکایات گلستان با الهام از اصول داستان نویسی نوین: جبری، سوسن- دکتر محمدی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1379- ارشد

بررسی حکایات گلستان با الهام از اصول داستان نویسی: جبری، سوسن- دکتر محمدی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1379- ارشد

بررسی حکایتهای فارسی از زبان حیوانات(فابلهای فارسی) تا قرن دهم: تقوی، محمد- دکتر تقی پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1374- دکتری

بررسی خصوصیات سبکی آثار غنایی نظامی: نقدی یوسف آبادی، اسماعیل- حسین خطیبی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی خوارق عادات و کرامات عارفانه در کلیات سعدی: جعفری، محمدرضا- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1361- ارشد

بررسی داستان بیژن و منیژه از دیدگاه هنر داستان پردازی و اسطوره شناسی: بیات بابلقانی، حسین- دکتر حائری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

بررسی داستان پیامبران در دیوان شاه نعمت الله ولی: محمد قتاتغشانی، آمنه- دکتر یحیی طالبیان- دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی داستان های شاهنامه فردوسی از نگاه ادبیات نمایشی: رضوی، نورالله- دکتر خلیل الله یزدانی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

بررسی داستانهای شاهنامه فردوسی از نگاه ادبیات نمایشی: رضوی، نورالله- دکتر خلیل الله یزدانی-دانشگاه آزاد سبزوار- ؟- ارشد

بررسی در اصطلاحات عرفانی و قلندری غزلیات شناسی: وابوجویباری، علی-دکتر انوری- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی درونمایه های شعری چهار شاعر معاصر(ملک الشعرای بهار، نیما یوشیج، اخوان ثالث، امیری فیروزکوهی): زرقانی، مهدی- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بررسی دستوری حروف در گلستان سعدی: مشاوری، زهره- جمشید مظاهری- دانشگاه اصفهان- 1382- ارشد

بررسی دلتنگی در آثار شش شاعر زن معاصر(سیمین بهبهانی، فاطمه راکعی، طاهره صفارزاده، فروغ فرخزاد، سپیده کاشانی و صدیقه وسمقی): خدادادی مهاباد، معصومه- سعید بزرگ بیگدلی- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی ده قصیده از دیوان خاقانی شاعر صبح: پیامنی، بهناز- دکتر امیربانو کریمی- دانشگاه تهران- 1377- ارشد

بررسی دیباچه و مقدمه متون نثر قرن چهارم تا دهم: کر، احمد-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1379- ارشد

بررسی دیباچه‌های منثور از قرون اولیه تا قرن هشتم: اویسی، معصومه- دکتر عبدالله طلوعی آذر- دانشگاه ارومیه-1383-ارشد

بررسی دیدگاههای ادبی: بهرام پورعمرانی، احمدرضا—دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- دکتری

بررسی دیدگاههای مولانا در مثنوی: محمدیان، حسن- دکتر احمد تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بررسی دیوان حاج ملاهادی سبزواری(اسرار): عطایی رویانی، حسن- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1375- ارشد

 بررسی دیوان حاج ملاهادی سبزواری: عطایی رویانی، حسن- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1375- ارشد

بررسی دیوان حکیم قاآنی دانشگاه شیرازی: نوشادی فر، مراد- دکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

بررسی رابطه وزن با محتوا در اشعار خاقانی، نظامی، انوری: ناصرزاده، افسانه- دکتر وحیدیان کامیار - دانشگاه آزاد بیرجند- 1379- ارشد

بررسی رسائل و مکاتیب در ادب فارسی: جواهری، فاطمه- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

بررسی رساله الطیور تا قرن نهم هجری و مقایسه آنها با منطق الطیر عطار: لاغرفیروزجایی، علی- دکتر بیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی رمان سرگذشت حاجی بابای اصفهانی: رضایی، غلامرضا- دکتر محمدحسین محمدی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1379- ارشد

بررسی رمان کلیدر: دکتر امامی، صابر- دکتر انوری- دانشگاه تربیت معلم- 1370- ارشد

بررسی رمان نوجوان در ایران: دکترصرفی، حسین- دکتر احمد  تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

بررسی روشنفکری دینی در تذکره الاولیای عطار: تاج نیا، کیمیا- دکتر رادفر- دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

بررسی ریشه شناسانه و معانی واژه‌های مرکب در شاهنامه: راشدی، یاسین- دکتر طاووسی-دانشگاه آزاد فسا- 1375-ارشد

بررسی زبان شعر از دیدگاه نحو و واژگان: علی پور، مصطفی- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه فردوسی مشهد- 1374- ارشد

بررسی زبان شناختی گویش زرند: بابک،علی- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1374- ارشد

بررسی زبان کردی، مقایسه و ارتباط آن با زبان فارسی: رخزاری، علی- دکترسلمی- دانشگاه چمران اهواز- 1371- ارشد

بررسی زبان و سبک سعدی در غزلیات: خدیش، پگاه- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

بررسی زمینه های بیانی در شعر نیما: انصاری، مصطفی- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1376- ارشد

بررسی زمینه های فکری در صور خیال اشعار(شاملو، مهدی اخوان ثالث): نیرومند بیهقی، مرجان- علی عشقی سردهی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی زمینه‌های اجتماعی طنز در آثار طنزسرایان قرن هشتم و نهم: نیکوکار، محمدتقی-دکتر سیدمحمد حسینی شبانان-دانشگاه یزد-1383-ارشد

بررسی زندگانی وا حوال و اشعار عماد خراسانی: رضوان، فرشاد- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بررسی زندگی و آثار بزرگان و مشایخ بلیان: حسن زاده، سیما-دکتر سید احمد حسینی کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1382- ارشد

بررسی زندگی و آثار میرزا حبیب اصفهانی: موحدی، محمدباقر- مظفر بختیار- دانشگاه تهران- 1382- ارشد

بررسی زندگی و احوال و آثار قشیری: اکبری، مرضیه- دکتر کهن- دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

بررسی زهد در ادبیات عرفانی فارسی تا قرن هشتم هجری: نژادچری، محمدعلی- دکتر خالقی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

بررسی زیبا شناسی اشعار بهار: فرامرزی کفاش، ریحانه- دکتر عباس محمدیان-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

بررسی زیبایی های بدیعی وبیانی در دیوان عراقی: شهرکی، فاطمه- دکتر دکتر حبیب جدیدالاسلامی- دانشگاه آزاد بیرجند-  1380- ارشد

بررسی ساختار جمله در آثار صادق هدایت: میرپوریان، معصومه- دکتر مجتبی منشی زاده- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی ساختار داستانهای حیوانات در ادبیات کودکان در گروه سنی ب و ج: رضایی، نرگس- دکترغلامحسسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- ارشد

بررسی ساختار زبان شعری مهدی اخوان ثالث: قلمی فرد، یعقوب- دکتر وحیدیان کامیار - دانشگاه چمران اهواز- 1371- ارشد

بررسی ساختار فعلهای واژگانی در تاریخ بیهقی: امینی، رضا- دکتر وفایی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی ساختار گرایی در ادبیات داستانی معاصر ایران: راعی، لیلا- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

بررسی ساختار و دورن مایه کتابهای درسی ادبیات دوره دبیرستان 79-80: صفری فروشانی، حکمت الله- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1381- ارشد

بررسی ساختاری حکایتهای غیر تاریخی جوامع الحکایات: واعظ زاده، فائزه- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1380- ارشد

بررسی ساختاری و محتوایی شعر سپید در دهه شصت و هفتاد: بخشوده، حبیب الله- دکتر امامی، تشکری- دانشگاه چمران اهواز- 1383- ارشد

بررسی ساختاری و محتوی شعر جنگ(جنگ ایران و عراق): کافی کنگ، غلامرضا- دکتر حسنلی- دانشگاه شیراز- 1380- ارشد

بررسی ساختمان فعل و جمله در بوستان سعدی: عبدالهی، محبوبه- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1367- ارشد

بررسی سبک آثار بابا افضل کرمانی: علیپور، صدیقه- دکتر مدبری- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

بررسی سبک آثار داستانی جلال آل احمد: قیصری، حشمت- دکترابوالقاسم رادفر- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

بررسی سبک اخوان بر محور موسیقی شعر: بیجا، حسین- دکتر مریم مشرف- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی سبک شعر فروغ فرخزاد و  سهراب سپهری: ریحانی، محمد- دکترقیصر امین پور- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بررسی سبک شناختی شعر جمال الدین محمدبن عبدالرزاق اصفهانی و تأثیر پذیری ازسعدی: کوهستانی، احمد – دکتر مدرس زاده-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی سبک شناختی غزلیات حافظ: شریفیان، محمدعلی- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

بررسی سبک شناسانه اقتفاهای حافظ و سعدی: رهایی، جعفر- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1376- ارشد

بررسی سبک شناسانه اقتفاهای صائب از حافظ: صیادراجبی، سالومه- دکتر حسن زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی سبک شناسانه شعر دکتر مهدی حمیدی دانشگاه شیرازی: دشتی، محمد هادی- دکتر مدرس زاده-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بررسی سبک شناسی شعر حافظ: ابراهیمی، مختار- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1375- ارشد

بررسی سبک هندی در اشعار کلیم کاشانی: فلکی، عطاءالله- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1378- ارشد

بررسی سبک و زبان و نکات بلاغی مرزبان نامه: اربابی، مهناز- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1374- ارشد

بررسی سبکی سی قصیده از سلمان ساوجی: شعبانلو، علیرضا- دکتر وفایی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- ارشد

بررسی سنجش خسرو و شیرین نظامی با خسرو و شیرین در شاهنامه فردوسی: احسانی، امان‌ الله- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

بررسی سیر افکار و عقاید صادق هدایت با تکیه بر آثار وی: کشوری، شاهرخ- دکتر سید احمد حسینی کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1382- ارشد

بررسی سیر تحول نثر شاعرانه متصوفه تا قرن هفتم: حسینی، محسن- دکتر  پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- دکتری

بررسی سیر نقد داستان در ایران از سال 57 تا 67: طهرانی ثابت، ناهید- دکتر ابوالقاسم رادفر- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- ارشد

بررسی شاهنامه بنداری در مقابله با شاهنامه فردوسی: شیوا، علی- دکتر حسن زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382 ارشد

بررسی شخصیتهای داستانی آثار جلال آل احمد: یکه باش، سوسن- دکتر رستگارفسایی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

بررسی شخصیتهای داستانی آثار عطار نیشابوری: کرکچیان، اکرم-  دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1373- ارشد

بررسی شخصیتهای داستانی خسرو و شیرین نظامی در شعر معاصر فارسی(از مشروطه تاا مروز): صیاد راجبی، سمیرا- دکتر منوچهر اکبری- دانشگاه تهران- 1380- ارشد

بررسی شخصیتهای عرفانی در مثنوی: مشهور، پروین دخت- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1374- ارشد

بررسی شراب و باده در آثار منظوم سعدی و حافظ: حیاتی، کریم- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1378- ارشد

بررسی شعر انقلاب در دهه 60: کاکائی عبدالجبار- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی شعر بانو، شعر ادبیات معاصر با تکیه بر آثار پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد، سیمین بهبهانی سپیده کاشانی و طاهره صفارزاده: حسین زاده بولاقی، شهربانو- دکتر حبیب جدیدالاسلامی- دانشگاه آزاد بیرجند-  1382- ارشد

بررسی شعر برخی از سنتی سرایان معاصر: قانون، پیام- دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

بررسی شعر سپهری از نظر زبانشناسی و زیبایی شناسی: صالحی نیا، مریم- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه فردوسی مشهد- 1380- ارشد

بررسی شعر شاعران بی دیوان از دیدگاه زیبایی شناسی و انواع ادبی: دلبری، مرتضی- دکترقوام- دانشگاه فردوسی مشهد- 1381- ارشد

بررسی شعر شیعه تا قرن 10 در فارسی و عربی: شیخ مونسی، حوریه- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

بررسی شعر مقاومت افغانستان: زرکوب، فضل الله- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1371- ارشد

بررسی شعر مهاجرت افغانستان(در ایران): کریمی، کبری-دکتر دکتر سلطان حمید سلطان- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1380- ارشد

بررسی شکل حکایت در منظومه‌های عرفانی (حدیقه سنایی، مصیبت نامه، مثنوی مولوی): نخبه زارع، معصومه- دکتر فتوحی- دانشگاه تربیت معلم-  1382- ارشد

بررسی صفت در فارسی از دیدگاه صرف(تجزیه) و نحو(کاربرد) و تطبیق آن با صفت عربی: صدرالحفاظی، مهدی- دکتراحمدی گیوی- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بررسی صنایع بدیعی(لفظی و معنوی) در بوستان سعدی: داوران، ناصر- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1379- ارشد

بررسی صنایع لفظی مرزبان نامه: ملکی، عادل- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1378- ارشد

بررسی صور خیال (بیان) در دیوان کمال الدین اسماعیل: خسروی حزیری، رضا-دکتر جوکار-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

بررسی صور خیال 3 شاعر معاصر(نیما، سهراب و اخوان): ولی مقدم، فرزین- دکتر محمدحسین محمدی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1380- ارشد

بررسی صور خیال در اشعار فروغ فرخزاد: عاملی رضایی، مریم- دکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1377- ارشد

بررسی صور خیال در اشعارادیب الممالک فرهانی:صالحی نظام آبادی،قاسم-دکترمحمد حسن حسن زاده-دانشگاه آزاد اراک-1375-ارشد

بررسی صور خیال در خسرو و شیرین نظامی: ملکی، عسگر- دکتر برات زنجانی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی صور خیال در دیوان بیدل دهلوی: مهربان، جواد- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

بررسی صور خیال در دیوان سلمان ساوجی: شریفی، عبدالرضا- دکتر طالبیان-  دانشگاه کرمان- 1382- ارشد

بررسی صور خیال در شعر شاعران پارسی گوی تا قرن 6 هجری: حدادنیا، راضیه- دکتر محمد علوی مقدم-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی صور خیال در شعر معاصر از لحاظ تشبیه استعاره: افضلی، رضا- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1371- ارشد

بررسی صور خیال در شعر معاصر کودکان و نوجوانان: ارمغان، علی- دکتر حسنلی- دانشگاه شیراز- 1381- ارشد

بررسی صور خیال در منظومه خسرو شیرین نظامی: نصرتی، منوچهر- دکتر احمد  تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1375- ارشد

بررسی صور خیال شعر مسعود سعد سلمان: یزدانی، حسین- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1373- ارشد

بررسی صور و خیال و سبک اشعار عمعق بخاری همراه با فرهنگنامه: آهنگری، فرشته- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

بررسی صورت و محتوای داستانهای حدیقه سنایی: شعبانی، محمد- دکتر ثامنی- دانشگاه چمران اهواز- 1371- ارشد

بررسی طبقات اجتماعی و فرهنگی از نگاه حافظ: شهبازی، ایرج- دکتر سلطان حمید سلطان- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

بررسی ظرفیت های ادب غنایی در بازآفرینی سینمایی(با تاکید بر منظومه های عاشقانه): حیاتی، زهرا- دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

بررسی عشق از دیدگاه مولوی، سعدی، حافظ: زحمتکش، احمد- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

بررسی عشق در آثار سعدی: قلی زاده، شعبان محمد- دکتر وفایی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- ارشد

بررسی عشق در سبک خراسانی و عراقی: علوی، بشیر- دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1378- ارشد

بررسی عشق و عرفان در شعر شهریار: علیاری، ‌شمسی- دکتر سید احمد حسینی کازرونی- دانشگاه آزاد بوشهر- 1381- ارشد

بررسی عقاید کلامی در آثار ناصرخسرو: کوپا، فاطمه- دکتر محسن جهانگیری- دانشگاه تربیت مدرس- 1373- ارشد

بررسی عقل و عشق در مثنوی معنوی: کاظمی، داریوش- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1370- ارشد

بررسی علم بیان در بوستان سعدی: دانشگاه شیرازی، فریدون- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1380- ارشد

بررسی علم بیان در غزلیات سعدی: شیخی، یحیی- دکتر ترابی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1374- ارشد

بررسی علمی دستور زبان فارسی درکتابهای آموزشی دوره متوسطه: پرهیزگار، حسین- دکتر محمد علوی مقدم-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی عناصر تصویرساز در غزلیات خواجو: نجاتی، محسن- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1379- ارشد

بررسی عناصر داستان د ررمان های احمد محمود: عابدی، حمزه- دکتر عطرفی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بررسی عناصر داستان در شاهنامه فردوسی: ابدالی، محمد حسین-  دکتر مشیدی،‌ ذوالفقاری- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی عناصر صورخیال در خسرو و شیرین نظامی: پورایرج، محمدرضا-دکترمحمد غلامرضایی-دانشگاه  یزد- 1376- ارشد

بررسی عناصر فرهنگ عامه در قصاید خاقانی: بهنام فر، محمد- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1372- ارشد

بررسی عنصر خیال در غزلیات سعدی: چاوشی، حسین- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تربیت مدرس- 1369- ارشد

بررسی عنصر رنگ در شعر معاصر و فروغ فرخزاد: مهرآبادی، زهرا- بشیری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی عنصر رنگ و جلوه های آن در شاهنامه فردوسی: احمدیان، لیلا- دکتر حسنلی- دانشگاه شیراز- 1381- ارشد

بررسی عوامل و انگیزه های جنگ در شاهنامه فروسی: جعفری، حسین- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1374- ارشد

بررسی غزلهای سیمین بهبهانی: حیدری، لیلا- دکتر عمرانپور- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی فرهنگ عامه در کتاب داستانهای کودکان و نوجوانان: بیدی، رویا- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1380- ارشد

بررسی فن شرح حال نویسی در ایران از گذشته تا حال: بهروش، پرهین- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1364- ارشد

بررسی قالبهای شعر فارسی از آغاز تا اول قرن ششم: مسرت، مهین- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1375- ارشد

بررسی قصه حضرت سلیمان(ع) در شعر شاعران برجسته ادب فارسی(تا قرن هشتم): رضی، احمد- محمود عابدی- دانشگاه تربیت مدرس- 1370- ارشد

بررسی قصه های و تمثیل ها و مضامین مشترک حدیقه الحقیقه و مثنوی معنوی: شاهمردانی، کرم- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1373- ارشد

بررسی کاربرد دو عنصر گل و رنگ در ادبیات منظوم قرون 4 و 5: اسکوئی، نرگس- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1377- ارشد

بررسی کاربرد رنگ ها در ادب فارسی: کریمی، پرستو- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- دکتری

 بررسی کتب اخلاقی تا قرن نهم: حدیدی، خلیل- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1375- دکتری

بررسی کلیله و دمنه از رهگذر تمثیل: جعفری، ابراهیم- دکتر حبیب الله طالبی-دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بررسی کنایات در شاهنامه فردوسی: برومند، پرواندخت-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

بررسی گلستان سعدی از دیدگاه علم معانی: صالحی اورنچلویی، فاطمه- دکتر مریم مشرف- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی گلها، گیاهان و درختان در دیوان شاعران قرن چهارم و پنجم: دکتر محمدفاضلی، سکینه- دکتر عابدی- دانشگاه تربیت معلم- 1374،ارشد

بررسی گویش سبزوار،گاخ وباشتین بروغن: بروغنی، ابوالفضل- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

بررسی گویش شهری بختیاری: داودی پور، غلامرضا-دکترعلی محمد حق شناس- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی گویش مردم سیستان: بهاری، محمدرضا- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد بیرجند- 1374- ارشد

بررسی گویش مردم گناباد: پهلوان، علی محمد- دکتر ترابی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1373- ارشد

بررسی گویش نهبندان(منطقه خوان شرف): سالاری، مهدی- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1378- ارشد

بررسی گویش نیشابوری(توصیف زبان شناختی): مقیمان، سهیلا- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

بررسی گویش و فرهنگ عامه روستاهای تات اسفراین: رمضانیان، علیرضا- دکتر  نادر جهانگیری-دانشگاه آزاد سبزوار- 1378- ارشد

بررسی لغات و اصطلاحات کرمانی در کلیات ادیب قاسمی کرمانی: الهی چترودی، شایسته- دکتر مدبری-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی لغات و ترکیبات و اصطلاحات دیوان فرخی سیستانی و مسائل: شیخانی، عبدالله- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1375- ارشد

بررسی مبانی زهد و عرفان در شعر سنایی: مصلی نژاد، معصومه- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1380- ارشد

بررسی متون نمایشی از دیدگاه ادبی و حوزه های زبانی از دوره مشروطه به بعد: کهنسال، مریم- دکتر احمد  تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1376- ارشد

بررسی مجالس المومنین قاضی نورالله شوشتری: عادلی، اشرف- احمد احمدی- دانشگاه تربیت مدرس- 1365- ارشد

بررسی محتوایی آثار و احوال فریدون مشیری: ابراهیم آبادی، علیرضا- دکتر مهدی رحیمی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

بررسی محتوی در اشعار یغمایی: معصومی، عبدالاعلی- متینی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1364- ارشد

بررسی مذاهب و فرقه های متصوفه در کشف المحجوب هجویری: عزیززاده، ابوالفضل- خلیل حدیدی- دانشگاه تبریز- 1377- ارشد

بررسی مراتب زبانی در آثار سید محمدعلی جمال زاده: جوانبخت اول، جعفر- دکتر انوری-  دانشگاه تربیت معلم- 1376- ارشد

بررسی مراتب(گونه ها) زبان در آثار جلال آل احمد: حاذقیان، خلیل- حسن انوری-دانشگاه آزاد سبزوار- 1379- ارشد

بررسی مراحل عرفان در کشف المحجوب هجویری و مقایسه آن بارساله قشیریه:وفایی جوکار،محمدعلی-دکترمشیدی-دانشگاخ اراک-1380-ارشد

بررسی مسائل اجتماعی در آثار برجسته منثور قرنهای 5 و 6: اسماعیلی، فاطمه-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

بررسی مسائل اجتماعی در کلیات عبید ذاکانی: مهرابیان، ولی اله-دکتراحمد رنجبرحسینی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

 بررسی مسائل اجتماعی و تاریخی در نصیحه الملوک و کیمیای سعادت و: رسمی، عاتکه- دکتر معصومه معدن کن- دانشگاه تبریز- 1378- ارشد

بررسی مسائل اجتماعی و خانقاهی در صفوه الصفا: رضایی اهوانوئی، طیبه- دکتر معصومه معدن کن- دانشگاه تبریز- 1381- ارشد

بررسی مسائل مربوط به علم بیان و بدیع در آثار بازمانده از دوره طاهریان و صفاریان و: اصغری، احمد-  دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1374- ارشد

بررسی مضامین اخلاقی با نگاه به تمثیلات در یکصد غزل صائب تبریزی: رودسرابی، زهرا- علی عشقی سردهی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

بررسی مضامین اخلاقی در منظومه های عطار: عصمتی، عباس- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

بررسی مضامین شعر کودک در دهه 60:رئیسی، فریبا- دکتر موسوی-دانشگاه آزاد فسا- 1382-ارشد

بررسی مضامین شعری ملک الشعرای بهار: نورانی، رباب- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی مضامین مشترک شعری مهدی اخوان ثالث وایلیاابو ماضی: حبیبی، اصغر- دکتر میرقادری-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

بررسی مضامین مشترک عرفانی در دیوان خواجه حافظ و امام خمینی(ره): فرشبافیان، احمد- محمد مهدی پور- دانشگاه تبریز- 1374- ارشد

بررسی معانی در بوستان سعدی: مرادی، ایوب- ایران زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی مفاخرات شاعران برجسته کهن فارسی: کشاورز، خلیل الله-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1380- ارشد

بررسی مفاخره در شعر خاقانی: غلامحسین پور کازرونیان، صدیقه- دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

بررسی مفاهیم تربیتی در قطعات انوری، سعدی، ابن یمین و پروین اعتصامی: جباری، شاهین- نیکوبخت- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

بررسی مفاهیم دینی در ادبیات کودکان و نوجوانان: حسینایی، محمد- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

بررسی مفهوم آزادی در اشعار قیصر امین پور، علی موسوی گرمارودی، فاطمه راکعی: ممیشویچ، معمر- منوچهر اکبری- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- ارشد

بررسی مفهومی ادب شیعه: باباصفری، علی اصغر- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1371- ارشد

بررسی مقاله های دکترعبدالحسین  دکتر زرین کوب درباره شعر و شاعران: افشاری، نرجس- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- ارشد

بررسی مقامات حمیدی و مقامات بدیع الزمان همدانی: حاج رضا بیگی، طاهره- دکتر ممتحن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

بررسی مقایسه ای شخصیت های درباری در دو کتاب تاریخ بیهقی و گلستان سعدی: طبسی، ربابه- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1378- ارشد

بررسی مقایسه ای عناصر مدنی در شعر رودکی، انوری و خاقانی: محبی، لیلا- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- ارشد

بررسی مقایسه ساخت جملات و فرآیند افعالی در 25 غزل هم وزن و هم قافیه از سعدی و حافظ بر اساس نظریه هلیدی: اکبرزاده، محمدعلی- ایران زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی مقایسه‌ای ضرب المثل‌های انگلیسی و فارسی: محبی،  محمدرضا-دکتر محبی- دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

بررسی منشات قائم مقام و شرح لغات و ترکیبات و نمونه ای از صور خیال: شهسواری، علی- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

بررسی موضوعی شعر دوره مشروطه: حسن پور، اکبر- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1374- ارشد

بررسی موضوعی کلیات شمس: فریدونی فروزنده، فرشته- حسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تهران- 1367- ارشد

بررسی موضوعی و صور خیال و تحقیق در آثار و احوال فرخی یزدی: فرامرزی کفاش، حسین- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی نامه های شاهنامه(فردوسی): تدین راد، علیرضا- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

بررسی نثر دوران قاجار: حاج آقابابایی، محمدرضا- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1376- ارشد

بررسی نثر فارسی در عهد صفویه: آذرمینا، محمدتقی- یدالله شکری- دانشگاه تربیت مدرس- 1365- ارشد

بررسی نحوه شخصیت پردازی در آثار احمد محمود: رضایی، خدیجه- محمدعلی غلامی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

بررسی نظام خانواده در شاهنامه: مردانه زاده، فاطمه- سمیع زاده- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

بررسی نقایص لغوی در فرهنگ معین: دهقان، هاشم- دکتر امین پاشااجلالی- دانشگاه تبریز- 1359- ارشد

بررسی نقد ادبی در ایران(دوران جدید از آغاز حکومت قاجار تا شهریور ماه 1320): دهقانی، محمد-  دکتر زرین کوب- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

بررسی نکات بلاغی در کلیله و دمنه: فلاح، رضا- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1372- ارشد

بررسی نکات بلاغی در مرزبان نامه(بیان و بدیع): احسانی، نازنین- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

بررسی نکات بلاغی و بدیعی در تاریخ جهانگشای جوینی: رسولی، عین الله- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1371- ارشد

بررسی نماد و انواع آن در شعر نیما، اخوان، فروغ فرخ زاد و شاملو: علی نژاد، مریم- دکتر فتوحی- دانشگاه تربیت معلم-1381- ارشد

بررسی نماد و نمادگرایی در ادبیات داستانی معاصر ایران: ترابی کرک تپه، زینب- تاج بخش- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- ارشد

بررسی نمودهای سنت در شعر نو اخوان ثالث: ولی نیا، بهارک- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی نمونه‌هایی از نگرش شاعران معاصر به زن: حسینی بغدادآبادی، حمیده السادات- دکتر سیدمحمود الهام بخش-دانشگاه یزد-1383-ارشد

بررسی نوع ادبی((داستان)) در ادب کهن پارسی(منظومه های عاشقانه): کرم رضایی، پریسا- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

بررسی هفت وادی در مثنوی مولوی: بیرانوندی، محمد- دکتر بیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی هویت زن ایرانی بر اساس داستانهای هزار و یک شب: فروزان، زهرا- دکتر غلامرضا افراسیابی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

بررسی و القا در خسرو و شیرین: نیک زاده، محمدرضا- دکترسجادی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

بررسی و پژوهش در دیوان محمود خان ملک الشعرا: ابراهیمی، علی اکبر-  دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

بررسی و پژوهش دیوان حکیم لامعی گرگانی: هوشیار، صفورا-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1372- ارشد

بررسی و تحقیق بیان حماسی در آثار عرفانی: محقق نیشابوری، جواد- دکترمحمد جعفر یاحقی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1375- ارشد

بررسی و تحقیق در داستانهای مرزبان نامه: ابراهیم نژاد دلداری، طاهره- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

بررسی و تحقیق در قصه های هزارو یک شب: فتحعلیان، فاطمه- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

بررسی و تحقیق عرفانی و بلاغی در شعر کمال خجندی: رحیم زاده، شادی- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1380- ارشد

بررسی و تحلیل اتتوکات مضمونی در دیوان حافظ و تحقیق در سرچشمه های آن در آثار سنایی، عطار و خاقانی: بخار نوبری، عفت- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1374- ارشد

بررسی و تحلیل امثال و حکم رایج در نیشابور و مقایسه آن با امثال و حکم فارسی: صادقی، محمد- نقیب نقوی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

بررسی و تحلیل انجمنهای ادبی ایران از مشروطیت تا انقلاب اسلامی: حسینی موخر، محسن- دکتر ابوالقاسم رادفر- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی و تحلیل تصویر طبیعت در اشعار حافظ: فدوی، طیبه- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1376- ارشد

بررسی و تحلیل دیوان استاد شهریار: قابچلو، حسین- دکتر کامل احمدنژاد- دانشگاه شهید بهشتی- 1375- ارشد

بررسی و تحلیل روضه الانوار: شهرآئینی، محسن- رضا نزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

بررسی و تحلیل سبک شخصی مولانا در غزلیات شمس: حسین پورچافی،  علی- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی و تحلیل سبک شناسانه غزل امروز: سیفی، فاطمه- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1378- ارشد

بررسی و تحلیل سبکی در زبان نثر در مشروطه: وهابی، محمود- رادفر- دانشگاه کرمان- 1382- ارشد

بررسی و تحلیل سیمای معشوق در شعر رودکی، فرخی، انوری و عطار: شکری، یدالله- سعید بزرگ بیگدلی- دانشگاه تربیت مدرس- 1376- ارشد

بررسی و تحلیل شعر استان مازندران بعد از انقلاب اسلامی: وسکری، حسن- دکتر کاظم دزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1380- ارشد

بررسی و تحلیل شعر عرفی دانشگاه شیرازی: حکم آبادی، رسول- علی عشقی سردهی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

بررسی و تحلیل شعر فریدون توللی: کوهی منوجان، طاهره- دکتر احمد خاتمی- دانشگاه شهید بهشتی- 1382- ارشد

بررسی و تحلیل شعر م. سرشک(محمدرضا شفیعی کدکنی): امیری نسب، کبری- دکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1379- ارشد

بررسی و تحلیل شهر آشوبهای سیدای نسفی: حسینقلی پور، جواد- محمدرضا شفیعی- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

بررسی و تحلیل عناصر بدیعی در شعر اخوان و شاملو: قاسم زاده، مهدی- دکتر حیدری-دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی و تحلیل عناصر زیبایی در شعر اخوان و فروغ فرخ زاد: اکبرزاده، حسن- دکتر ذوالفقاری- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

بررسی و تحلیل عنصر رنگ در شعر معاصر: قاسم زاده، علی- ناصر نیکوبخت- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- ارشد

بررسی و تحلیل مشکلات جام جم اوحدی و بیان تاثیر آن از حدیقه سنایی غزنوی: نیک روز، یوسف- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی و تحلیل مضامین اساطیری- نمادین در دفتر اول و دوم مثنوی: احمدی، منصور- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی و تحلیل مضامین و تصاویر مرگ در شعر مولوی، خیام، سهراب سپهری و فریدون توللی: نوروزی داوودخانی، نورالله- دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- ارشد

بررسی و تحلیل مقایسه ای تغزل در شعر نو و کلاسیک با تاکید بر اشعار سپهری، اخوان، شاملو، انوری، سعدی و حافظ: جمشیدیان، همایون- ؟- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- دکتری

بررسی و تحلیل مکایات و تمثیلات، الهی نامه و اسرارنامه: حسن پور، معصومه- باقر صدری نیا- دانشگاه تبریز- 1382- ارشد

بررسی و تحلیل نقد آثار ؟: ذاکری، عباس- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی و تحلیل و نقد تشبیه در آثار 5 شاعر نو پرداز(نیما، شاملو، اخوان، سپهری، شفیعی): جمکرانی، احمدرضا- دکتر  پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- دکتری

بررسی و تحلیل واقعگرایی و نمادگرایی درادبیات منظوم دفاع مقدس: جمشیدیان، همایون- دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1378- ارشد

بررسی و تصحیح انتقادی تحفه الملوک: شادمنامن، محمدرضا- درخشان- دانشگاه تهران- 1368- ارشد

بررسی و تطبیق داستانهای قرآنی مثنوی در دفترهای اول و دوم و سوم با توجه به چهار تفسیر: سعادتی اردکانی، یعقوب- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1378- ارشد

بررسی و توصیف زبان هورامی(اورامی): سلیمی، منصور- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه فردوسی مشهد- 1376- ارشد

بررسی و توصیف گویش سده بیرجند: افضل نژاد، محمد- زمردیان- دانشگاه فردوسی مشهد- ؟- ارشد

بررسی و توصیف گویش مردم سرایان: مصطفی پور، محمد- رضا دکتر زمردیان- دانشگاه آزاد بیرجند- 1379- ارشد

بررسی و شرح تاریخ الوزراء و تحلیل آیین وزارت: رجایی بهبهانی، حمدالله- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

بررسی و شرح داستان بیژن و منیژه (حکیم فردوسی): پدیدار، خداکرم- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ا رشد

بررسی و شرح عتبه الکتبه: ریاحی زمین، زهرا- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1371- ارشد

بررسی و شرح غزلیات بیدل دهلوی(50 غزل دوم): حمیدی بلدان، محمود- محمدتقی آذرمینا- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1380- ارشد

بررسی و شرح غزلیات بیدل دهلوی(50 غزل سوم): یوسفوند، علی- محمدشفیع صفاری- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1379- ارشد

بررسی و شرح مشکلات حدیقه سنایی: طغیانی اسفرجانی، اسحاق- ضیاءالدین سجادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1374- دکتری

بررسی و شرح منشآت خاقانی (از ابتدای صفحه 164 تا پایان): وحیدنیا، رویا-دکتر کرمی-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

بررسی و شرح نامه های عین القضاه همدانی((جلد اول)): کلاهدوزان، اکبر- محمدباقر کتابی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی و شرح نامه های عین القضاه همدانی((جلد دوم)): اجیه، تقی- محمدباقرکتابی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بررسی و طبقه بندی اصول عرفانی در کشف المحجوب هجویری: روحانی فرد، معصومه- دکتر امیر بانو کریمی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

بررسی و گردآوری تمثیلات جلد دوم غزلیات صائب تبریزی: فرشید، اشرف- محمد مهدی پور- دانشگاه تبریز- 1376- ارشد

بررسی و معرفی زندگانی و آثار و افکار و تصحیح دیوان عزلتی خلخالی(بهارستان): قدیری دمدل، عبدالله- دکتر برات زنجانی- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

بررسی و مقایسه اندیشه های ابو حامد غزالی و جلال الدین محمد بلخی: سلیمانی، محمد- دکتر مهدوی- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

بررسی و مقایسه تمثیلات مشترک در ادب منظوم عرفانی: یعقوبی جنبه سرایی، قسمت- دکتر سیروس شمیسا- دانشگاه تربیت مدرس- 1377- ارشد

بررسی و مقایسه خسرو و شیرین با ویس و رامین: دامچی، حبیب الله- دکتر کاظم دزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1376- ارشد

بررسی و مقایسه داستانها و شیوه داستان پردازی هفت پیکر نظامی با هشت بهشت امیر خسرو دهلوی: جلاله وندآلکامی، مجید- دکتر کامل احمدنژاد- دانشگاه شهید بهشتی- 1376- ارشد

بررسی و مقایسه داستانهای کلیله و دمنه با مرزبان نامه: محمدیان ایوری، صدیقه- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

بررسی و مقایسه ساخت داستان اسکندر در شاه                                                نامه فردوسی و اسکندرنامه نظامی: غلامعلی زاده، قدسیه- مریم خلیلی جهان تیغ- دانشگاه آزاد بیرجند- 1379- ارشد

بررسی و مقایسه عشق در آثار صادق هدایت بزرگ علوی، صادق چوبک و : کریمی، کیومرث- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

بررسی و مقایسه ویژگیهای زنان شاهنامه و زنان منظومه های نظامی: حسینی طباطبایی، راضیه-  دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1373- ارشد

بررسی و نقد آداب و رسوم صوفیه در کتابهای عرفانی نثر فارسی تا قرن هفتم: شریعتی، مریم- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

بررسی و نقد چند اثر از جمال زاده و تحلیل افکار او: ذوالفقاری، محسن- عبدالوهاب نورانی وصال- دانشگاه تربیت مدرس- 1370- ارشد

بررسی و نقد داستانهای منتشر شده در دو نشریه(ادبیات داستانی)، (دنیای سخن) از آغاز انتشار تا سال 1380: زارع ندیکی، یعقوب- دکتر ابوالقاسم رادفر- دانشگاه تربیت مدرس- 1381-ارشد

بررسی و نقد شعر سیاسی- انتقادی از آغاز تا دوره قاجاریه: بشیری، محمود- ضیاءالدین سجادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- دکتری

بررسی و نقد شیوه شرح نویسی در شرحهای چاپی دیوان حافظ(از آغاز تا سال 1357): باقری، بهادر- اصغر دادبه- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- دکتری

بررسی و نقد قالب مثنوی بعد از ایرج میرزا: نصرتی، احمد- بشیری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1378- ارشد

بررسی و نقد مجنون و لیلی نویدی دانشگاه شیرازی با منظومه های مشابه آن: هاشمی، هدایت الله- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- ؟- ارشد

بررسی و نقد مضامین اخلاقی و اجتماعی در اشعار جامی: قناعتیان جبذری، وحید- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- ارشد

بررسی و نقد نقش قافیه و ردیف در شعر فارسی: جوکار، منوچهر- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1375- ارشد

بررسی واژگان و اعلام ترکی از قرن 7 تا صفویه: محتشمی، مجتبی- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

بررسی واژه‌ها و ترکیبات نادر و بیتهای دشوار در بوستان سعدی: گیلانی، مولود- دکتر سید محمود نشاط- دانشگاه آزاد رودهن- 1381-ارشد

بررسی واقعیگرایی در آثار داستانی جلال آل احمد و غلامحسین ساعدی: خدامی افشاری، رشید- دکتر حسینعلی قبادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- ارشد

بررسی وزن شعر در سبک خراسانی: حق شناس، محمدکاظم- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1377- ارشد

بررسی ویژگیهای حماسی حمله حیدری در ساخت معنا: ایرانمنش، مهین- دکتر طالبیان- دانشگاه کرمان- 1380- ارشد

بررسی ویژگیهای داستانی در آثار دولت آبادی: گل حسینی، فاطمه- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

بررسی ویژگیهای دیو در منظومه های حماسی قرن چهارم و پنجم: آقابابایی، زهرا- معین- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

بررسی ویژگی‌های سبکی در شعر سید علی موسوی گرمارودی: میر معینی،‌ سید سعید- دکتر مشیدی- دانشگاه اراک- 1381- ارشد

بررسی ویژگیهای سبکی دیوان کلیم کاشانی: کمانی فرد، سعیده- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

بررسی ویژگیهای سبکی دیوان مسعود سعد سلمان: جهاندارلاشکی، سعید- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1380- ارشد

بررسی، نقد و پژوهش در آثار پارسی شاعران کرد عراق: شیخ احمدی، اسعد- محمد مجدی- دانشگاه تربیت مدرس- 1373- ارشد

بررسی، نقد و شرح دیوان ادیب پیشاوری: میرباقری فرد، علی اصغر- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تربیت مدرس- 1370- ارشد

بررسی صور خیال در شعر ناصرخسرو: ذبیحی، رحمان- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

بررسی تطبیقی و طنیات ملک الشعرای بهار و احمد شوقی: فرهادی، نوازالله- میرقادری- دانشگاه شیراز- 1379- ارشد

بزرگان ارسنجان: اسکندری،‌ نسرین- دکتر طاووسی-دانشگاه آزاد فسا- 1375-ارشد

بزرگان شعر و ادب شهرضا: حیدرپور، مسیح اله- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

: دری، زهرا- دکتر امیربانو کریمی- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

بزم سازی بزرگمهر در متون نثر فارسی در منظومه های داستانی تا پایان قرن ششم: اخیانی، جمیله- مهیار نوابی-  دانشگاه تهران- 1378- دکتری

بسامد واژگان کلیدی در دیوان حافظ و شرح و تحلیل آنها: اسماعیل پناهی، عبدالحمید- دانشگاه چمران اهواز- 1377- ارشد

بلاغت در شعر حافظ از نظر دستوری: قرقی، زهرا- دکتر خسرو فرشیدورد- دانشگاه تهران- 1376- ارشد

بلاغت از دیدگاه روان شناسی: چاوشی، حسین- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1375- دکتری

بلاغت در آثار سعدی: نوروزی، اسدالله- دکتر زنجانی- دانشگاه تهران- 1380- دکتری

بلاغت در بوستان: لطفی نیا، هادی- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1374- ارشد

بلاغت در شاهنامه فردوسی: کاهی، رمضان- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

بلاغت در مرزبان نامه: محمودی، حسن- دکتر حسین آقاحسینی- دانشگاه اصفهان- 1382- ارشد

البلاغه الواضحه، ترجمه، نقد و تحلیل و تطبیق با امثله فارسی: اقبالی، ابراهیم- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

بن مایه های ادبی و بررسی آن در غزل خاقانی: رازقی، ثریا- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1372- ارشد

بن مایه های شعر فارسی معاصر موتیفس در آثار ده تن از شاعران معاصر: زارعی، علی- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1371- ارشد

بن مایه های عرفان و تفاوتها و تشابهات به کارگیری آن در مثنویهای سنایی، عطار و مولوی: امین، احمد- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1377- دکتری

بهار از منظر شاعران پارسی گوی (قرن چهارم و پنجم): محمدی، کبری- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1381- ارشد

بهار در شعر عارفان: حدیدالاسلامی قلعه نو، حبیب- دکترحسین سادات ناصری- دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

بهشت و دوزخ در مثنوی معنوی: محمدی فرد، زهره- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1381- ارشد

بوستان آرمان شهری سعدی: پردلی، بیژن- محمود- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

بوطیقای قصه در مثنوی مولانا: حین زاده توکلی، حمیدرضا- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

بیان در بوستان و گلستان: امیرتیموری، جهانگیر- دکتر طالبیان- دانشگاه کرمان- 1376- ارشد

بیان در خسرو و شیرین نظامی: علیزاده اصل، محمدباقر- دکتر کرمی- دانشگاه شیراز- 1378- ارشد

بیان در شعر سنایی: نظری، جلیل- دکتر اسکندری- دانشگاه شیراز- 1369- ارشد

بیان در غزلیات سعدی: تواضعی، رسول- دکتر افراسیابی- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

بیان در کلیدر محمود دولت آبادی: قهوه‌چی، رضا-دکتر افراسیابی-دانشگاه آزاد فسا- 1382-ارشد

بیان در لیلی و مجنون نظامی: نوروزی، حسن- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1377- ارشد

بیان در منظومه هفت پیکر نظامی: آشوری، هنگامه-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1372- ارشد

بیان در هفت پیکر نظامی: الهیاری، غفار- دکتر کاظم دزفولیان- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

بیان رمزی در غزلیات  شمس(پیوند معنایی میان محسوس و معقول در غزلهای مولانا): مشتاق مهر، رحمان- دکتر تقی پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- دکتری

بیان و بدیع در دیوان غزلیات عراقی: حاج علی نعمت، غلامعلی- تاج بخش- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

بیان و بدیع در دیوان ناصر خسرو: صدفی زاده، علی- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

بیدارگر خفتگان(بررسی ویژگیهای اشعار نیما یوشیج): بهلولی، محمد- کامل احمد نژاد- دانشگاه شهید بهشتی- 1374- ارشد

بیدارگری در اشعار فارسی اقبال لاهوری: ادیبی، صالح- احمد احمدی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

بیدل و بهارستان شعر او، نقد و نظری بر شعر و اندیشه و زندگانی میرزا عبدالقادر بیدل: پژمان، محمدعارف- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

بیدل، مشهور گمنام(معنی و شرح 50 غزل از بیدل دهلوی): کلانتری خلیل آباد، مسعود-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

بیگانه ستیزی در شاهنامه: سرافرازی، هادی- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

بیهقی در تاریخ بیهقی: نجفی، اشرف- دکتر غلامرضا افراسیابی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

پاداش و پادافره در ایران باستان: کرمی نژاد، اکبر- دکترطاووسی-دانشگاه آزاد فسا-1373-ارشد

پارسی در تازی: صداقت کیش، محمدتقی- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1377- ارشد

پارسی گویان ایرانی در شبه قاره(1135 ه. ق/ 1722 م تا 1344 ه. ق/ 1925 م): ندیم، اعجاز احمد- آموزگار- دانشگاه تهران- 1376- دکتری

پارسی گویان عربی سرا از آغاز تا عبدالرحمن جامی معرفی و شرح و بررسی اشعار عربی آنان: موسی، احمد- انوار، امیرمحمود- دانشگاه تهران- 1381- دکتری

پانزده قصیده از سنایی: شرح و تحلیل و توضیح نکات ادبی، بلاغی و معنوی: آله آبادی، علیرضا- سیدرضا نزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1382- ارشد

پایگاه عشق و معرفت شناسی در حدیقه سنایی: عباسی ثانی، معصومه- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- ؟- ارشد

پایگاه علم و معرفت از دیدگاه عرفا: آبدانان مهدی زاده، ابراهیم- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1370- ارشد

پدیدار شناسی ترانه از لحاظ فرم و پیوند آن با ادبیات از عارف قزوینی تا کنون: طغرالجردی، محمدرضا-تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

پدیده مرگ در آثار منظوم سه حکیم(فردوسی، سنایی، نظامی): نوابی، مهراب- خلیل حدیدی- دانشگاه تبریز- 1380- ارشد

پرتو اندیشه و کلام فردوسی در حافظ: نوروزی صحنه، زهره- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

پرتو قرآن و حدیث در حدیقه سنایی: عابدیان، علیرضا- دکترمحمد جاوید صباغیان- دانشگاه فردوسی مشهد- 1374- ارشد

پرتوی از قصص قرآن در آثار سعدی: یاسایی، محمدحسین- صورتگر- دانشگاه تهران- 1340- دکتری

پرندگان در مثنوی معنوی: براری جیرندهی، عباس-جواد سلماسی زاده- دانشگاه آزاد تهران- 1374- ارشد

پرندگان و توصیف آنها در منطق الطیر عطار: کمانی، محمد- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

پرندگان و صور خیال در دیوان منوچهری دامغانی: پورملکشاه، احمد- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

پرورش و آموزش در شاهنامه فردوسی: شیروانی مقدم، نصرت اله-دکتر احمد رنجبر حسینی- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

پروین اعتصامی و بررسی اشعار او: مهدوی سعیدآبادی، شهربانو- بشیری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

پروین ستاره تهذیب و تربیت در آسمان ادب ایران: تقی زاده، ژیلا-دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1378- ارشد

پژوهش در آثار و افکار رهی معیری: نقش، مهرنوش- دکترسجادی- دانشگاه آزاد تهران- 1372- ارشد

پژوهش در افکار و اشعار فارسی شهریار: خدابنده لو، باقر- دکتر محمدحسین محمدی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1378- ارشد

پژوهش در اندیشه دادخواهی فردوسی: ابراهیم زاده،‌ مهناز- دکتر جواد برومند- دانشگاه آزاد جیرفت- 1377- ارشد

پژوهش در باب ادبیات کودکان و نوجوانان: بهمن آبادی، یداله-ناصرالدین شاه حسینی- دانشگاه آزاد تهران- 1370- ارشد

پژوهش در بن مایه های اساطیری شاهنامه فردوسی: واحد دوست، مهوش- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

پژوهش در لطیفه تلمیح در دیوان ناصر خسرو: رحمانی، اکرم-دکترمهدی محقق- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

پژوهش هایی در تصوف نخستین(در خاور نزدیک و میانه، ترجمه و تحلیل): پیرانی، منصوره- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- دکتری

پژوهشی تطبیقی در مکتب رمانتیسم(رمانتیسم اروپایی و جلوه های آن در ادبیات جدید فارسی): جعفری جزه، مسعود- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

پژوهشی در ادبیات دریا و اصطلاحات دریایی بندر بوشهر: شاهولی، حمید- دکتر سید احمد حسینی کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1382- ارشد

پژوهشی در اهل حق و ارتباط آن با عرفان اسلامی(شیشه بنان حقیقت): رضایی، لطف الله- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1372- ارشد

پژوهشی در آیین مهری و تاثیر آن بر سبک خراسانی: وجاهت، مژده- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

پژوهشی در دستور زبان فارسی: نخ کش، سکینه-دکتر محمد علی صادقیان- یزد-1377-ارشد

پژوهشی در زندگی و آثار شاعران بزرگ بعد از انقلاب در نیشابور: معدنی، علی- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

پژوهشی در ساختار داستان های منثور تا پایان قرن 6: تسلیمی، امیرحسین- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- دکتری

پژوهشی در سبک آذربایجانی: نیک منش، مهدی- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1381- ارشد

پژوهشی در شاهنامه فردوسی از دیدگاه تاریخ اجتماعی و جامعه شناسی تاریخی: مالمیر، تیمور- جوینی- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

پژوهشی در شعر جنگ و بررسی موضوعات آن:لبافچی،محمد- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

پژوهشی در صور خیال و تعبیر متناقض نما در دیوان کبیر شمس، مثنوی معنوی و دیوان عطار: دیانتی فیض آبادی، محمد- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

پژوهشی در فرهنگ و ادب مردم ایرانشهر: نرماشیری، اسماعیل- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1376- ارشد

پژوهشی در فرهنگ و دائره المعارف بخش گله‌دار از شهرستان مهر: زارعی، رضا- دکتر سید احمد کازرونی ، آزاد بوشهر 1383- ارشد

پژوهشی در مخزن الاسرار: سید دارابی، منیر- دکترسجادی- دانشگاه آزاد تهران- 1372- ارشد

پژوهشی در نقد ادبی همراه با ترجمه النقد از کتاب النقد الادبی اصوله و مناهجه، تالیف سید قطب: نیکوفر، رضا- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

پژوهشی در هنجار ستیزی اجتماعی عرفا از آغاز تا پایان سده هشتم: ساجدی، علی- دکتر بیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

پژوهشی درباره الهام در شاهنامه فردوسی و ایلیاد و …: حیدری، ابراهیم- دکتر ترابی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- ارشد

پژوهشی درباره بزرگان تصوف ایران بزرگان تصوف اسفراین: شجاعی، عباس- دکترحسینعلی یوسفی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

پژوهشی درباره تفسیر عرفانی نجم الدین رازی: موحدی، محمدرضا- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- دکتری

پژوهشی درباره منتخبی از آموزه‌های سعدی در بوستان (اجتماعی/اخلاقی/دینی/روانی): سهولی، حسن-دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1377- ارشد

پژوهشی درکاربرد تعبیرات مردمی در شعر سبک هندی: سنائی، فریده- دکتر احمد  تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1375- ارشد

پلنگینه پوش شاهکار شوتا روستا ولی: دلشاد، فرشید- دکتر واعظ- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1377- ارشد

پندنامه ملوک و بررسی داستان‌ها و حکایات سیاستنامه «سیر الملوک»:پور قیومی، بشیر-دکتر سید احمد حسینی کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1382- ارشد

پیامبران بنی اسرائیل در مثنوی: زرندی،رضوان- دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

پیامدهای همسر گزینی در شاهنامه فردوسی: جاگیرو، غلامحسین- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

پیچیدگی های لفظی و معنوی شعر ناصرخسرو: نادری رجه، مجید- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1379- ارشد

پیدایش شیوه جریان سیال ذهن و تاثیرات آن در ادبیات داستانی ایران: بیات، حسین- دکتر  پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1381- دکتری

پیدایش و تحول رباعی و نقش آن در فرهنگ ایرانی تا پایان سده دهم: شعبانی، محمدرضا- دکتر حبیب الله عباسی- دانشگاه دانشگاه آزاد رودهن- 1381-ارشد

پیدایش و ساخت نخستین داستانهای کوتاه جمالزاده: کویی پرس، میشل- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1362- دکتری

پیر و مرشد در مثنوی: نعمتی اصل، حسن- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1379- ارشد

پیرامون جمله نهم کتاب کشف الاسرار: اسدیان، محمد- فروازانفر- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

پیرامون سبک عراقی در شعر فارسی: فضیلت، محمود- دکتر حسین بحرالعلومی- دانشگاه تربیت مدرس- 1365- ارشد

پیران ویسه و تنگناها: آزادی مهر، محمود- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

پیش درآمدی بر داستان کوتاه در آثار داستان نویسی پیشگام ایران: شیری، قهرمان- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

پیشگامان نثر فارسی معاصر: غمگسار، محمدرضا- دکتر وطن دوست-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

پیشگویی در شاهنامه فردوسی: میرزانیکنام، حسین- دکترصرفی- دانشگاه کرمان- 1380- ارشد

پیشه ها و مشاغل در متون نثر فارسی تا قرن ششم: لطیفی توپطانلو، حمید- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

پیشینه تاریخی کعبه و بازتاب انعکاس آن در نظم فارسی از نشات اسلام تا پایان قرن ششم: منصوری، عبدالستار- دکتر ثامنی- دانشگاه چمران اهواز- 1383- ارشد

پیشینه داستان خسرو و شیرین و مقایسه آن با ویس و رامین: اولیاء، محمدرضا- دکتر جهانبخش نوروزی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1380- ارشد

پیوند چشم و چهره در شعر فارسی (توضیحاتی درباره کاربرد چشم و نگاه و مشتقات آن در شعر فارسی): جلیل نژاد، زیبا- دکتر سید احمد حسینی کازرونی-آزاد بوشهر- 1381- ارشد

پیوند عرفان و زندگی از دیدگاه سعدی: دکتر نیری، لیلا- دکتر جلیل نظری-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1381- ارشد

پیوند غنا و حماسه در شاهنامه: صائب، مریم- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1381-دکتری

تابو در متون حماسی مهم ایران (شاهنامه، گرشاسب نامه): آزادی نوبندگانی- دکتر موسوی-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

تاتی گویشی در خراسان: صفرزاده، حبیب- دکتر  نادر جهانگیری-دانشگاه آزاد سبزوار- 1378- ارشد

تاثر خاقانی از قرآن مجید: نخعی، عبدالرضا- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1373- ارشد

تاثر دیوان حافظ از آیات و احادیث برحسب شروح معتبر فارسی: حسینی یکتا، رضا- خلیل حدیدی- دانشگاه تبریز- 1379- ارشد

تاثر صائب از حافظ: پورچشمه وزان، محمدمهدی- اکبر بهروز- دانشگاه تربیت مدرس- 1364- ارشد

تاثیر ادبیات فارسی در قرن سیزدهم هجری: مجیدی آهی، هما- صورتگر- دانشگاه تهران- 1339- دکتری

تاثیر اسماعیلیه در ادبیات فارسی: تبرا، حبیب- مدرس رضوی- دانشگاه تهران- 1345- دکتری

تأثیر اعمال عبادی در دیوان خواجوی کرمانی: ریاحی، فاطمه- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

تاثیر امام محمد غزالی بر ادب فارسی: انبیایی، حسین- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

تاثیر اندیشه های بزرگان ادب فارسی و اقبال لاهوری(سنایی، مولوی و حافظ): ناصح، علیرضا- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1382- ارشد

تاثیر انقلاب اسلامی در تبیین نقش زن در داستان نویسی بانوان و مقایسه آن با دوران پیش از انقلاب: موسوی سراجاری، زهرا- دکتر ابوالقاسم رادفر- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- دکتری

تأثیر انقلاب اسلامی در شعر معاصر: علی توکلی، ارسطو- دکتر مدرس زاده-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

تأثیر اوضاع اجتماعی بر شعر حافظ: موسوی، سید رضا- دکترسید جعفر حمیدی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ا رشد

تاثیر آیات قرآنی در خمسه نظامی: هنرمند، نوشین- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- ؟- ارشد

تأثیر آیات قرآنی در قصاید خاقانی: طیبی، سید حسین-  دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1379- ارشد

تاثیر پذیری مولوی از معارف بهاء ولد در مثنوی: معینی، فرامرز- دکتر محمد بهنام فر- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

تاثیر تسلط ترکان در زبان فارسی تا قرن 7: آقاسی، هوشنگ- دادبه- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1370- ارشد

تاثیر جادو و جادوگری در ادب فارسی: دماوندی، مجتبی- دکتر کزازی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1380- دکتری

تاثیر جریانهای سیاسی و اجتماعی بر شعر دوره مشروطه: رحیمی، غلامرضا- دکتر ظفری- دانشگاه چمران اهواز- 1383- ارشد

تاثیر جغرافیا و تاریخ بر گستره سبک عراقی در دو قرن 6 و 7: ملاکی، زهره- دکتر برات زنجانی- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

تاثیر حافظ بر چند شاعر کرد: عبدالهی، حکیم- علی محمد موذنی- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

تاثیر حکمت عملی علوی بر مثنوی مولوی بر اساس رساله غررالحکم: حبیب زاده، معصومه- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1381- ارشد

تأثیر حماسه فردوسی بر شاعران دیگر: بهمنی، حسن- دکتر حبیب تبرا-دانشگاه آزاد بوشهر- 1377- ارشد

تاثیر دقایق و لطایف بلاغی قرآن کریم در ادب فارسی(آثار حکیم سنایی، حافظ، سعدی): اکرمی، میرجلیل- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- دکتری

تأثیر ربع و اطلال و دمن شاعران عرب در شعر منوچهری، لامعی، گرگانی، امیر معزی: بدویی، افسانه- دکتر ممتحن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

تاثیر زبان و ادب فارسی در ترکمنی: رحیمی داشلی یرون، یعقوب- دکتر برات زنجانی- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

تاثیر سفر نامه های دوره قاجاریه بر نثر فارسی: شاهرخی، فرانگیس- دکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

تاثیر سنایی بر مولوی: الله قلی، نیره- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

تاثیر شاعران نامی بر اشعار عبدالرحمان جامی: رحمانی، یارجان- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1376- ارشد

تاثیر شاهنامه بر راحه الصدور و ارزشی راحه الصدور در تصحیح شاهنامه: بهمن مطلق، یدالله- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

تاثیر شاهنامه در ادبیات فارسی(آثار منظوم تا آغاز دوره مغول): مبارک، وحید- اسلامی ندوشن- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

تأ‌ثیر شاهنامه فردوسی بر دیوان اشعار خاقانی: دهقان، افسانه-دکتر رادفر-دانشگاه آزاد جیرفت- 1381- ارشد

تاثیر شعر حافظ بر اشعار شعرای قزاقی: قمبربکاوا، عالیه- دکتر ستوده- دانشگاه تهران-  1382- دکتری

تاثیر شهریار از حافظ: رفیعی جیردهی، علی- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تاثیر عرفان اسلامی و آثار تا گور: مشهور، پروین دخت- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1379- دکتری

تاثیر فرهنگ ایران باستان در اسکندرنامه نظامی: فامیلیان سورک، حسین- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تاثیر فرهنگ ایران باستان در گرشاسب نامه اسدی طوسی: خواجه علی بغداد آباد، عبدالمجید- عزیزالله جوینی- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

تأثیر فرهنگ و آداب اسلامی در دیوان خاقانی شروانی: خواجه اسدی، یاسمین- دکتر مدرس زاده-دانشگاه آزاد جیرفت- 1380- ارشد

تاثیر فصول الحکم ابن عربی بر آثار فخرالدین عراقی: نوری خوشرودآبادی، محمدعلی- دکتر بیات- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- ؟- ارشد

تاثیر قرآن برخمسه نظامی: نظری، امیر- آذرمینا- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1382- ارشد

تاثیر قرآن در ادبیات فارسی(مشتمل بر مواردی که خواجه حافظ در دیوان خود و حکیم سنایی در حدیقه از آیات زمانی استفاده کرده اند): شهابی قریب، مصطفی- مدرس رضوی- دانشگاه تهران- 1336- دکتری

تاثیر قرآن در بوستان: خادمان، سعید- دکتر محمدفاضلی- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

تاثیر قرآن در خمسه نظامی: مقدس، روح الله- دکتر شیخ الاسلامی- دانشگاه تهران- 1379- دکتری

تاثیر قرآن در دیوان خواجوی کرمانی: غفاری، ایران-  دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1373- ارشد

تاثیر قرآن در دیوان سنایی غزنوی: حسینی شبانان، محمد- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1371- ارشد

تاثیر قرآن در دیوان سنایی غزنوی: روحی، کاظم- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

تاثیر قرآن در شعر دوره بازگشت ادبی: خراسانی، هرمز- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تربیت مدرس- 1379- ارشد

تاثیر قرآن کریم بر الهی نامه و مصیبت نامه عطار نیشابوری: سیدی، اسدالله- محمدحسین سعادتفر- دانشگاه آزاد بیرجند- 1375- ارشد

تأثیر قرآن کریم بر دیوان ناصر خسرو: ابراهیمیان، محسن- دکتر محمد غلامرضایی-دانشگاه یزد- 1375-ارشد

تاثیر قرآن و احادیث در دیوان سنایی غزنوی: مقدسی، محمد- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

تاثیر قرآن و حدیث بر تحفه العراقین خاقانی: ذاکری، بهزاد- دکتر محمدرضا برزگر خالقی- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1377- ارشد

تاثیر قرآن و حدیث در دیوان اقبال لاهوری: تیموری، هاشم- غلامرضا ستوده- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

تاثیر قرآن و حدیث در دیوان غزلیات حکیم نزاری: رضوی، حسن- دکتر مهدی رحیمی- دانشگاه آزاد بیرجند- 1380- ارشد

تاثیر قرآن و حدیث در دیوان نظیری نیشابوری: داوودی، سادات بگم- دکترعلی احمدپور- دانشگاه آزاد بیرجند- 1382- ارشد

تأثیر قرآن و حدیث در قصاید عطار: فیض آبادی،  رضا- دکتر احمد حسنی رنجبر-دانشگاه دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

تاثیر قرآن و حدیث در مثنویهای سنایی غزنوی:لگزیان، کمال- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

تأثیر کشف المحجوب بر تذکره الاولیا : آهنین جگر، جمشید- دکتر کهن-دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

تاثیر کلمات حضرت علی(ع) در آثار سعدی: مهیمنی، علی اکبر- دکترعلی احمدپور- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

تاثیر کودتای 28 مرداد 1332 بر شعر یک دهه پس از آن: برادران هاشمی، مرتضی- قوام- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

تأثیر کودتای 28 مرداد بر ادبیات داستانی ایران: براتی، علیرضا- دکتر عبداللهیان- دانشگاه اراک- 1382- ارشد

تاثیر گذاری شاهنامه فردوسی بر اخوان ثالث: تیموری، یوسف- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1378- ارشد

تاثیر متقابل ادبیات و اوضاع اجتماعی و سیاسی از آغاز مشروطه تا انقلاب اسلامی: عطایی، جعفر- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1375- ارشد

تاثیر متقابل دیوان شمس و مثنوی مولوی: چگینی، جعفر- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

تأثیر محیط در شعر گلچین گیلانی و سهراب سپهری: رحمانی، فاطمه- دکتر ممتحن- دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

تاثیر محیط طبیعی و فرهنگی شمال ایران بر شاعران گیلان: صفری نژادبی نظر، نگین- دکتر حسنلی- دانشگاه شیراز- 1381- ارشد

تاثیر محیط فرهنگی و طبیعی بر شعر معاصر فارسی با تاکید بر نیما یوشیج، منوچهر آتشی، سهراب سپهری: اسکو، جواد- دکتر غلامحسین غلامحسین زاده- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- ارشد

تاثیر معارف اسلامی در دیوان اوحدی مراغی(قرآن و حدیث) همراه با شرح لغات و اصطلاحات و ترکیبات: رفیعی، مراد- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1373- ارشد

تاثیر معارف بهاولدبر مثنوی: نوربخش، نیما- حسینی- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تاثیر نهج البلاغه بر مثنوی مولوی: سرداغی، حسین- علی دکتر شیخ الاسلامی- دانشگاه تهران- 1380- دکتری

تاثیر نهج البلاغه و کلام امام امیرالمومنین علی(ع) در شعر فارسی(شاهنامه- سنایی-  ناصرخسرو- سعدی- حافظ و غیره): رائی، محسن- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1375- دکتری

تاثیرات صائب از حافظ و اقتباسات از جهت مضمون لفظ، وزن ومعنا در 500 غزل: یعقوبی قزوینی، فاطمه- دکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

تاثیرپذیری شاعران پارسی گو(محمد شیرین مغربی، شاه نعمت الله ولی، عبدالرحمن جا می)ازعرفان محی الدین ابن عربی): دیانتی فیض آبادی، محمد- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- دکتری

تاریخ ادبیات اسلامی بخش فارسی: شریفی، غلامحسین-  دکتر محمود شکیب- دانشگاه تهران- 1372- ارشد

تاریخ ادبیات ایران(از آغاز تا پایان قرن ششم): هاشمی، مرتضی-  دکتر محمود شکیب- دانشگاه تهران- 1371- ارشد

تاریخ ادبیات ایران(از قرن هفتم هجری تا قرن حاضر): نوذری، محمود- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1370- ارشد

تاریخ بلعمی و دستور: حسینی، زهرا- دکتر صلفی-دانشگاه آزاد جیرفت- 1382- ارشد

تاریخ بیهقی و دستور: شفیعی، رضا- دکتر وحیدیان کامیار- دانشگاه فردوسی مشهد- 1373- ارشد

تاریخ تحقیقات ادبی در ایران از ورود چاپ تا فوت مرحوم محمد قزوینی(با تکیه بر تصحیح متون و تاریخ ادبیات): آزادیان، شهرام- مهدی محقق- دانشگاه تهران- 1380- دکتری

تاریخ تطور علوم بلاغی: شعبانی، اکبر- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1378- دکتری

تاریخ تطور منشات و مکاتیب فارسی و مختصات آن از آغاز تا قرن هشتم: احمدی گرجی، حسینعلی- حسین خطیبی- دانشگاه تربیت مدرس- 1375- ارشد

تاریخ جهانگشای جوینی در آینه جامع التواریخ رشیدی و بررسی زبان و بیان دو کتاب: ضیایی، مهدی-  دکتر رضا انزابی نژاد- دانشگاه فردوسی مشهد- 1380- ارشد

تاریخ و فرهنگ بوانات: خواجه اختران، منصوره-دکتر وطن دوست-دانشگاه آزاد فسا- 1378- ارشد

تاریخ و مشاهیر لارستان: زمانی، علیرضا- دکتر رستگار-دانشگاه آزاد فسا- 1375- ارشد

تاملات سیاسی، اجتماعی صوفیه از آغاز تا پایان قرن هشتم: شریفیان، مهدی- دکتر حائری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- دکتری

تاملات و تفکرات فردوسی در شاهنامه: محمدی، هاشم- دکتر رستگار- دانشگاه شیراز- 1375- ارشد

تاملی بر فن مناظره و سیر آن در گستره ادبیات فارسی: سروری سلطانی، علی- دکترحسینعلی یوسفی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

تاویل احکام شرع در متون عرفانی: فراست، منصوره- دکتر اسپرهم- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

تاویل آیات قرآن در مرصادالعباد و مقایسه آن با آیات قرآنی کشف الاسرار: زرگرزاده، اکرم- دکتر حائری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

تاویل آیات و احادیث در متون فارسی تا قرن هفتم: محمدی، محمدعلی- دکتر تقی پورنامداریان- دانشگاه تربیت مدرس- 1374- دکتری

تاویل آیات و احادیث و قصص در غزلیات شمس: مدنی، امیرحسین- دکتر اسپرهم- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

تاویل داستان پیامبران در منظومه های عطار: ترکمانی، وجیهه- دکتر طالبیان- دانشگاه کرمان- 1377- ارشد

تاویل قرآن در مثنوی(مبانی، موارد، مآخذ): روحانی، رضا- دکتر شفیعی کدکنی- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

تأویل و تفسیر آیات قرآن در کلیات سعدی: کلاری، سیما- دکتر افراسیابی-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

تاویل و تفسیر قرآن در مثنوی معنوی مولوی(دفتر اول): تولمی، کیوان- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1375- ارشد

تأویلات عرفانی آیات و احادیث در مثنوی مولانا: آموزگار، شهلا-دکتر محمدغلامرضایی-یزد 1375-ارشد

تاویلات عرفانی در آثار عین القضات همدانی: پارساپور، زهرا- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- ؟- ارشد

تبدیل حوامی در مثنوی مولانا: حسن زاده توکلی، حمیدرضا- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

تبیین جنبه های گوناگون(اصوات) در مثنوی معنوی مولانا: قلی پور، محمدرضا- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

تجدد امثال(حرکت و آفرینش دائم جهان) در مثنوی مولانا: نعمتی هوشیار، شهریار- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

تجدد و سنت در شعر معاصر خراسان: مجیدی، فاطمه- نقوی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

تجدید حیات سبک هندی در شعر معاصر: موفق، محمد- دکترحسینعلی یوسفی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1380- ارشد

تجزیه و تحلیل گشتاسب نامه دقیقی طوسی: رضوانی، علی- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1381- ارشد

تجزیه و تحلیل لذات و آلام در مثنوی شریف ج1و2: ولی زاده، سهیلا- دکتر جعفری-دانشگاه آزاد فسا- 1376- ارشد

تجزیه و تحلیل مفاهیم عشق در غزلیات سعدی و حافظ به انضمام باب سوم بوستان: حکم آبادی، محمود-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

تجلی حق در غزلیات شمس تبریزی: دن، عبدالله- اکبر نحوی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1381- ارشد

تجلی آئین و رسوم در دوره اساطیری و حماسی شاهنامه فردوسی: امینی، محمد- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1374- ارشد

تجلی اساطیر در شعر سنایی: بهدانی، ابوالقاسم- دکتر محمدرضا راشدمحصل- دانشگاه آزاد بیرجند- 1373- ارشد

تجلی اساطیر و روایات تاریخی و مذهبی در دیوان سنایی: استوار، موسی- دکتر ظفری- دانشگاه چمران اهواز- 1379- ارشد

تجلی انواع جناس در دیوان خاقانی و نقد ادبی آن: جعفری، احمدعلی- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1368- ارشد

تجلی آیات و اشارات قرآنی در دیوان خاقانی: اشرفی، حسن- دکتر ثامنی- دانشگاه چمران اهواز- 1373- ارشد

تجلی ایران مدائن و شعر فارسی و تازی به همراه تحلیل تطبیقی این اشعار: محمدی، احمد- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1381- ارشد

تجلی باورهای کهن مردمی و بازیها و سرگرمیها و هنجارهای آداب و رسوم اجتماعی در دیوان خاقانی: قیاسوند، بهزاد- دکتر احمد  تمیم داری- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1375- ارشد

تجلی داستان حضرت موسی(ع) و خضر(ع) پیامبر در مثنویهای سنایی و عطار: براتی، محمدرضا- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1376- ارشد

تجلی در عرفان اسلامی و تاثیر آن در ادب فارسی: دهقانی فیروزآبادی، محمدحسین- دکتر شیخ الاسلامی- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

تجلی دل در ادبیات عرفانی فارسی: رنجبر، محمود- دکترمحمد مهدی ناصح- دانشگاه فردوسی مشهد- 1377- ارشد

تجلی رنگ در شعر خاقانی: سازگار، مریم- دکتر رضا اشرف زاده- دانشگاه آزاد مشهد- 1378- ارشد

تجلی شاعرانه اساطیر در شعر ابن حسام: پناهنده، صدیقه- دکترعلی احمدپور- دانشگاه آزاد بیرجند- 1381- ارشد

تجلی شاعرانه اساطیر و روایات تاریخی در کلیات سعدی: کاظمی، کاظم- دکتر محمد علی صادقیان -دانشگاه  یزد- 1377-ارشد

تجلی شاعرانه اساطیر و روایات در اشعار عطار نیشابوری: دکتر رضا اشرف زاده، رضا- یوسفی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1364- ارشد

تجلی شاعرانه اسطوره و اشارات داستانی در مثنوی مولوی: پورخالقی چترودی، مهدخت- یوسفی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1364- ارشد

تجلی شخصیت حضرت ابراهیم (ع) در ادبیات فارسی تا قرن هشتم: علیزاده بلدان، علی-  دکتر عابدی-  دانشگاه تربیت معلم- 1374- ارشد

تجلی شخصیت حضرت یوسف (ع) در شعر عرفانی (سنایی-جامی): عزیز زاده، معصومه- دکتر سید جعفر حمیدی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1380- ارشد

تجلی شریعت و شیوه های بیان آن در مثنوی معنوی(سه دفتر اول): نوری خاتون بانی، علی- دکتر محسن جهانگیری- دانشگاه تربیت مدرس- 1378- ارشد

تجلی عاشورا در شعر معاصر پس از انقلاب: ترکمانیان، حسین- پورخالقی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1383- ارشد

تجلی عرفان در شعر صائب تبریزی: مهربانی، محسن- دکتر خسروان- دانشگاه آزاد مشهد- 1380- ارشد

تجلی عشق(سیمای معشوق)در آثار سعدی:مرادعلیزاده،مطهره- دکتر امیری- دانشگاه کرمان- 1378- ارشد

تجلی قرآن در مثنوی مولوی: شریفی دلویی، ملیحه- دکتر علوی مقدم- دانشگاه آزاد مشهد- 1374- ارشد

تجلی قرآن در نهج البلاغه: مقدس، روح الله- دکتر جعفری- دانشگاه شیراز- 1371- ارشد

تجلی مسیح در شعر فارسی (از رودکی تا عصرحاضر): احمدی، عبدالناصر- دکتر سید احمد کازرونی-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ا رشد

تجلی مهدی موعود در ادب منظوم فارسی تا پایان قرن نهم هجری: عابدی، علی- اسحاق طغیانی- دانشگاه اصفهان- 1382- ارشد

تجلی نور در مثنوی مولانا (دفتر اول و دوم): شهلائی، محمود رضا- دکتر جوکار-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

تجلی و مراتب آن از دیدگاه مولوی در مثنوی: عباسی، نصرت- دکتر مسگرنژاد- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1381- ارشد

تجلی ولایت در مثنوی شریف: محمدی، محمدعلی- حسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تهران- ؟- ارشد

تجلیل تمثیل در شاهنامه: دانشجو، حمیدرضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1378- دکتری

تجلیل مبانی اندیشه‌ طریقت چشتیه در آینه شعر امیر خسرو دهلوی: دلاوری، عبدالرضا- دکتر محمد ابراهیم مالمیر-دانشگاه آزاد بوشهر- 1379- ا رشد

بحثی درباره استعاره و بررسی استعاره های دیوان حافظ: رضوی درخش، زهرا- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1371- ارشد

تحریری دیگر از ترجمه تاریخ یمینی: نبی ئیان، فرزاد- دکتر جعفر حمیدی- دانشگاه شهید بهشتی- 1379- ارشد

تحریری نو از(نفثه المصدور) تالیف شهاب الدین محمد خرنه زی زیدری نسوی: افضلی، بهرام- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1378- ارشد

تحشیه و تحقیق و توضیح کتاب اغراض السیاسه فی اعراض الریاسه: دکتر امامی نائینی، احمد- صادقیان- دانشگاه شیراز- 1371- ارشد

تحفه الخاقانیه تالیف سلطان الواعظین ابوالفتح حسن حسینی: مهدی، محمد- ابوالقاسمی- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

تحقیق  در نثر نویسندگان دانشگاهی معاصر: طاهری، حمید- دکترمحمدمهدی رکنی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1373- ارشد

تحقیق پیرامون اخلاقیت و مذهبیات ناصرخسرو: رضائیان، رضا- دکتر ابوالقاسم محمودی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

تحقیق پیرامون دیوان مسعود سعد سلمان: کرابی، احمد-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

تحقیق در ابدع البدایع از مولفات الحاج میرزا محمد حسین شمس العلما گرکانی: پاشاپور، محمدرضا- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1372- ارشد

تحقیق در آثار خواجوی کرمانی: زندی، زهرا- نفیسی- دانشگاه تهران- 1342- دکتری

تحقیق در احوال و آثار سراج الدین ارموی: علیزاده، احمد- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1379- ارشد

تحقیق در احوال و آثار علمی و ادبی و شخصیت شاعری استاد جلال الدین همایی: مددی، حسن- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1378- دکتری

تحقیق در احوال و آثار و تصحیح دیوان میر محمد علی رایج سیالکوتی: سرفرازظفر، محمد- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1372- دکتری

تحقیق در احوال و دیوان فارسی فضولی: مشرف الملک، مریم- دکترسجادی- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تحقیق در احوال، آثار و افکار علامه جلال الدین دوانی: دانشور، عبدالمحمد- دکتر نیری- دانشگاه شیراز- 1372- ارشد

تحقیق در ادب فارسی از آذربیگدلی تا فتحعلیخان صبا: مست علی، غلامرضا- حسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تربیت مدرس- 1368- ارشد

تحقیق در اسامی(اشخاص) شاهنامه: مجدم، محمدحسین- دکترسلمی- دانشگاه چمران اهواز- 1370- ارشد

تحقیق در اصل و منشا و آراء کلامی و مذهبی صائبین: عبدالموله، عبدالحسین- دکتر تدین- دانشگاه چمران اهواز- 1374- ارشد

تحقیق در اعلام اصطلاحات عرفانی و استخراج نوادر و لغات و ترکیبات و استخراج اصطلاحات عرفانی و اعلام در کشف الاسرار(نوبت اول و سوم): شفیعی لطف آبادی، شبنم- سیددکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1377- ارشد

تحقیق در امثال و حکم فارسی: هاشمی زاده، صفیه بیگم- دکتر محمدمهدی ناصح- دانشگاه آزاد بیرجند- 1377- ارشد

تحقیق در تفسیر شیعی تا شریف لاهیجی با ملاحظه نکات عرفانی آن: اعتصام، محمدرضا- سلماسی زاده- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تحقیق در جلد سوم جهانگشای جوینی(لغات، ترکیبات، آیات و احادیث، اشعار و امثله عربی، ملل و نحل، ایلات و قبایل و طوایف، کتابها): امیری  خراسانی، احمد- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1368- ارشد

تحقیق در چگونگی معاش شاعران پارسی گوی و تاثیر آن در شیوه سخن آفرینی ایشان با توجه به وضع اجتماعی و اقتصادی و طبقات جامعه تا حمله مغول: فرزام پور، علی اکبر- ناتل خانلری- دانشگاه تهران- 1345- دکتری

تحقیق در دیوان سیف فرغانی: مهرنگ، حسین- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1371- ارشد

تحقیق در دیوان ناصرخسرو و سبک و شرح اصطلاحات علمی و فلسفی و ابیات مشکل و لغات: محقق، مهدی- محمد معین- دانشگاه تهران- 1338- دکتری

تحقیق در راحه الصدور و آیه السرور: پوراصغری، محسن- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1369- ارشد

تحقیق در زبان و فرهنگ منطقه آبدانان: طهماسبی، فرهاد- دکتر میرجلا الدین دکتر کزازی- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تحقیق در زمینه صنایع بدیعی کشف المحجوب: بساق زاده، محمدرضا- بحرالعلومی- دانشگاه آزاد تهران- 1368- ارشد

تحقیق در زندگی آثار و افکار اجتماعی- سیاسی میرزاده عشقی: کدخدای طراحی، مهدی- دکتر موید- دانشگاه شیراز- 1376- ارشد

تحقیق در سبک و ترجمه و قصاید و اشعار و لغات کتاب عقد العلی للموقف الاعلی و شرح حال مولف آن: درخشان، مهدی- خان قریب- دانشگاه تهران- 1334- دکتری

تحقیق در شرح حال و آثار عمادالدین علی فقیه کرمانی: ناظرزاده کرمانی، احمد- بدیع الزمان فروزانفر- دانشگاه تهران- 1333- دکتری

تحقیق در شرح حال و آثار عین القضاه عبدالله بن محمد بن علی بن الحسن بن المیانجی الهمدانی: فرمنش، رحیم- بدیع الزمان فروزانفر- دانشگاه تهران- 1335- دکتری

تحقیق در عرایس شعر عرب بر اساس عرایس الشعراء سلیمه مکرزل: نجاریان، محمدرضا—دکتر رمضان بهداد-دانشگاه  یزد- 1378-ارشد

تحقیق در ماخذ و منابع حکایات کشف الاسرار(النوبه الثالثه): داوودی مقدم، فریده- رادمنش- دانشگاه تهران- 1382- دکتری

تحقیق در مبانی علم بدیع و تطبیق صنایع دیوان منوچهری با آن: مهرنوش، ذکریا- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1373- ارشد

تحقیق در مختصات سبکی و دستوری کتاب تاریخ سیستان: قاسمی، احمدمحمد- تقی آذرمینا- دانشگاه امام خمینی قزوین- 1378- ارشد

تحقیق در منابع تاریخ ادبیات ایران: افراسیابی، غلامرضا- دکتر ذبیح الله صفا- دانشگاه تهران- 1348- ارشد

تحقیق در مورد پیشینه شطرنج در شعر فارسی همراه با فرهنگ اصطلاحات شطرنج تا پایان قرن هشتم: مرادی، ابوالفضل-  دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه آزاد تهران- 1375- ارشد

تحقیق در نمادهای مشترک حماسی و عرفانی در ادبیات فارسی با تاکید بر شاهنامه و آثار مولوی: قبادی، حسینعلی- شیخ الاسلامی، - دانشگاه تربیت مدرس- 1375- دکتری

تحقیق در واژگان قرآنی کشف الاسرار میبدی: الهام بخش، محمود- دکتر عزیزالله جوینی- دانشگاه تهران- 1376- دکتری

تحقیق در واژه های موسیقایی غزلیات خواجو: دادجوی توکلی، ذره-دکتر انوری- دانشگاه آزاد تهران- 1373- ارشد

تحقیق در وزن شعر فارسی از آغاز تا قرن ششم: طلوعی آذر، عبدالله- دکتر نورالدین مقصودی- دانشگاه تبریز- 1367- ارشد

تحقیق درباره اثرات دروس تدریس انتزاعی و تدریس در متن بر میزان یادگیری برخی از دانش آموزان دبیرستانهای دانشگاه شیراز در درس دستور زبان: پارسا، احمد- طاووسی- دانشگاه شیراز- 1374- ارشد

تحقیق درباره کتاب کشف الاسرار معنوی در شرح ابیات مثنوی نوشته عبدالحمید الردانی تبریزی(قرن یازدهم هجری): قبادی، حسینعلی- دکتر محسن جهانگیری- دانشگاه تربیت مدرس- 1368- ارشد

تحقیق درباره ویژگیهای جام جام اوحدی: شعاعی مافی، میرحسین- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1370- ارشد

تحقیق نسخه المتین و التقبیح: ابوخلف، عارف- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1378- دکتری

تحقیق و بررسی اشعار ملمع در ادب فارسی: طلوعی آذر، عبدالله- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1374- دکتری

تحقیق و بررسی پیرامون نسخه خطی تذکره میکده: مهتدیانی، کاظم- حسن دکتر سادات ناصری- دانشگاه تربیت مدرس- 1368- ارشد

تحقیق و بررسی تحلیلی غزلیات سعدی: بیژنی، مهین- ابراهیم قیصری-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1383- ارشد

تحقیق و بررسی جنبه های ادبی و عرفانی در دیوان امیرخسرو دهلوی: رئیسی بهان، مصطفی- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1378- ارشد

تحقیق و بررسی مثنویهای امیرخسرو دهلوی(مطلع الانوار، شیرین و خسرو، مجنون ولیلی): صالحی فیروز، زهرا- ضیاءالدین سجادی- دانشگاه تربیت مدرس- 1374- ارشد

تحقیق و ترجمه معجم الفرق الاسلامیه: موحدی، محمدرضا- حسینی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1372- ارشد

تحقیق و تصحیح روضه های 4 و 5 و 7 ریاض الجنه: اکرمی، جلیل- انزابی نژاد- دانشگاه تبریز- 1367- ارشد

تحقیق و تصحیح نسخه خطی کتاب توضیح الاخلاق ابن خاتون عاملی: رضاپور، محمدرضا- دکتر محمد علوی مقدم- دانشگاه فردوسی مشهد- 1379- ارشد

تحقیقی در سبک دوره بازگشت ادبی(عاشق، آذر بیگدلی، طبیب اصفهانی، نشاط، سروش، وصال دانشگاه شیرازی، فروغی و قاآنی): ابراهیمی، مختار- دکتر امامی- دانشگاه چمران اهواز- 1383- ارشد

تحقیقی درباره عرفای شهرستان شاهرود: رستمیان، عظیم- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

تحلیل 4 تن از انبیاء بنی اسرائیل در ادبیات فارسی(داود- ایوب- یونس- یحیی): دهنوی، فاطمه- دکتر احمد کرابی-دانشگاه آزاد سبزوار- ؟- ارشد

تحلیل آثار صدق چوبک: زندیه، مهدیه- دکتر حسن زاده- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

تحلیل استعاره کنایی و اسناد مجازی در بوستان سعدی: ترابی زیارتگاهی، مجید- مستعلی- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1383- ارشد

تحلیل اسکندرنامه نظامی(شرف نامه): الداغی، آنیتا- دکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1382- ارشد

تحلیل اسکندرنامه نظامی(شرف نامه): الداغی، آنیتا- دکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1382- ارشد

تحلیل اشعار رهی معیری و مقایسه آن با سروده‌های پژمان بختیاری: یوسفی، عبدالمحمد-دکتر محمد علی صادقیان-دانشگاه یزد-1379-ارشد

تحلیل اشعار ملک الشعرای بهار: آقا حسینی دهاقانی، حسین- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1369- ارشد

تحلیل اشعار نصرت رحمانی: علیپوری، حجت الله- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1382- ارشد

تحلیل افکار و آرا نظامی در خسرو وشیرین: دکتر محمدفاضلی، مریم- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1369- ارشد

تحلیل افکار و اشعار سیف فرنمانی قرن هفتم و اوایل هشتم: رضوانیان، قدسیه- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1374- ارشد

تحلیل آماری تشبیه در غزلیات سعدی و تصرف در تشبیه: رجایی، محمودرضا- دکتر ماهیار- دانشگاه تربیت معلم- 1381- ارشد

تحلیل آماری تشبیه در غزلیات سعدی: آرمان، علیرضا- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1382- ارشد

تحلیل اندیشه‌های اجتماعی در شعر پروین و بهار: طیبی، محسن- دکتر طالبی- دانشگاه آزاد رودهن- 1382-ارشد

تحلیل انواع تشبیه و استعاره در هفت پیکر نظامی: خامه چی، فریده – دکتر نوروزی-دانشگاه آزاد فسا- 1380-ارشد

تحلیل اوضاع ادبی ایران و مصر در قرن نوزدهم میلادی: علیمرادی، مریم- دکتر شاکر-دانشگاه آزاد فسا- 1381-ارشد

تحلیل آیات و احادیث در غزلیات شمس در لغت نامه دهخدا: رحیمیان، محمد ابراهیم- دکتر نیری-دانشگاه آزاد فسا-1374-ارشد

تحلیل بر غم و شادی در دیوان حافظ و مقایسه آن با غزل در دیوان شمس: صغیر، اعظم- منیژه عبدالهی-دانشگاه آزاد فیروزآباد- 1382- ارشد

تحلیل براعت استهلال و بررسی آن در شاهنامه فردوسی: سبزی، حمید- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

تحلیل بنیادی غزل معاصر از مشروطه تا حال: دلبری، حسن- دکتر سید حسین فاطمی- دانشگاه فردوسی مشهد- 1378- ارشد

تحلیل تحفه العرافین(شرح اعلام، اشارات مختلف آیات، احادیث و امثال): فکری بنهنگی، مجید- دکتر رضا انزابی نژاد-دانشگاه آزاد سبزوار- 1381- ارشد

تحلیل تطبیقی خسرو و شیرین نظامی گنجوی و گل و  نوروز خواجوی کرمانی: میرزایی، جعفر- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1377- ارشد 

تحلیل تطبیقی داستانهای شاهنامه: فریدونی فروزنده، فرشته- دکتر مظاهر مصفا- دانشگاه تهران- 1377- دکتری

تحلیل تطبیقی روضه الخلد مجد خوافی با گلستان سعدی: کبودانی نصرآباد، محمدسعید- دکتر محمدرضا راشد محصل-دانشگاه آزاد سبزوار- 1383- ارشد

تحلیل تطبیقی مخزن الاسرار حکیم نظامی و تحفه الاحرار عبدالرحمن جامی: ترکمندی، امید- دکتر علی محمد سجادی- دانشگاه شهید بهشتی- 1380- ارشد

تحلیل تلمیحات اساطیری و حماسی در اشعار عصر مشروطیت: سلیمانی تپه سری، امیرحسین- دکتر عباسی- دانشگاه تربیت معلم-1382- ارشد

تحلیل تلمیحات دردیوان قاآنی دانشگاه شیرازی: پروری،‌ ایوب- دکتر دبیران- دانشگاه تربیت معلم- 1379- ارشد

تحلیل جامعه شناختی از دیوان ناصر خسرو: پژوهنده، لیلا- علی رواقی- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

تحلیل جامعه شناختی رمان فارسی(1332-1299): خجسته، فرامرز- دکتر محمد غلامرضایی- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

تحلیل جامعه شناختی شعر انتقادی و قلمرو مقدسات از آغاز قرن هفتم تا پایان قرن هشتم: توانایی، احمد- دکتر میرهاشمی- دانشگاه تربیت معلم- 1382- ارشد

تحلیل جلوه های طبیعت در مثنویهای عرفانی سنایی، عطار و مولوی: رحیمی، غلامرضا- علی شیخ الاسلامی- دانشگاه تربیت مدرس- 1374- ارشد

تحلیل داستان‌ فرود همراه با شرح واژگان و ترکیبات ابیات، اعلام و آرایه‌های ادبی از شاهنامه فردوسی: عباسی،‌ احمد- دکتر محمودی مدبری- دانشگاه آزاد جیرفت- 1378- ارشد

تحلیل داستان موسی(ع) در امهات کتب نظم از آغاز تا پایان قرن 6: رضایی، الهه- علی اصغر میرباقری فرد- دانشگاه اصفهان- 1380- ارشد

تحلیل داستانکها در ادبیات معاصر: کاسی، فاطمه- دکتر بصیری- دانشگاه کرمان- 1381- ارشد

تحلیل داستانی حماسه رستم و اسفندیار: غلامی، شکیب- دکتر سعید حمیدیان- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1379- ارشد

تحلیل در فرهنگ عامه و آداب و رسوم و ضرب المثلهای ویس ورامین فخرالدین اسعد گرگانی: جباری نی تپه، علی اصغر- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه آزاد تهران- 1371- ارشد

تحلیل دستوری- بلاغی گلستان و بوستان سعدی: اسدی، طیبه- دکتر محسن ابوالقاسمی- دانشگاه تربیت مدرس- 1382- ارشد

تحلیل دستوری کلیله و دمنه(نحو): اصغری، مژگان- مجتبی منشی زاده- دانشگاه شهید بهشتی- 1383- ارشد

تحلیل دستوری و معنایی و زبانشناختی نامهای ایرانیان: زیرک، ساره- دکترفرشیدورد- دانشگاه تهران- 1381- دکتری

تحلیل دیدگاه مولوی نسبت به صورت و معنی در همه آثار او: کریم زاده، علی- دکتر اسپرهم- دانشگاه علامه طباطبایی تهران- 1382- ارشد

تحلیل دیدگاهها و نقد تحقیقات در حوزه شاهنامه شناسی از سال 1300 تا 1370 ه. ش: طاهری، محمد- حسین خطیبی- دانشگاه تربیت مدرس- 1380- دکتری

تحلیل دیدگاههای عاشقانه در غزلیات سعدی: رشیدی، خسرو- دکتر کرمی- دانشگاه شیراز- 1379- ارشد

تحلیل دیوان فیاض لاهیجی از دیدگاه آیات و روایات: احمدی، احمد- دکتر جلیل تجلیل- دانشگاه تهران- 1375- ارشد

تحلیل دیوان قطران تبریزی: جعفری جزه، مسعود- دکتر اسماعیل حاکمی- دانشگاه تهران- 1369- ارشد

تحلیل روضه الانوار و مقایسه آن با مخزن الاسرار: مصدقی، احمدرضا- دک