محمود خان فرزند محمد حسین خان عندلیب و نوادهً فتحعلی خان ملک الشعراء صباست. وی اصلش از کاشان است ولی پدرانش در زمان زندیان از آذربایجان به عراق انتقال یافته اند.   مــحـــمــود خـــان بسال 1228 ه. ق. در تهران به جهان آمد. علوم زمان خود را نزد عم دانشمند خویش محمد قاسم خان فروغ آموخت. وی در اواخر سلطنت محمد شاه قاجار، قصیده ای در مدح حاجی میرزا آقاسی ساخته نزد او معرفی شد و به پیشکاری الله قلی خان ایلخانی، حاکم بروجرد و لرستان که دختر زاده فتحعلی شاه و پسر زن حاجی میرزا آقاسی بود، منصوب گردید.


الله قلی خان مردی مغرور، تند خو و بدکار بود، ولی دستی بخشنده داشت و در بروجرد اسب و اسلحه می خرید و سران الوار را به خود دلگرم می ساخت و به احکام مرکز چندان اعتنایی نمی کرد. محمود خان در این ماموریت با او نساخت و مردم را از پرداخت مالیات منع کرد و توسط میرزا محمد تقی سپهر که با وی قرابت سببی داشت، گزارشهایی راست یا دروغ به صدراعظم داد و مدعی شد که وی داعیه پادشاهی در سر دارد. شاهزاده عزت النسا خانم، مادر ایلخانی، به پسر نوشت که در کار خود هشیار باشد. ایلخانی در صدد آزار محمود خان برآمد و او نیمشب از بروجرد گریخت و پس از مدتی تحصن در قم خود را به تهران رسانید. 

دیری نگذشت که محمد شاه درگذشت و عده ای به مخالفت حاجی میرزا آقاسی برخاستند و محمودخان چندی از کار برکنار ماند.

در سلطنت ناصرالدین شاه، محمودخان دوبار به دربار راه یافت و لقب ملک الشعرایی را که پدر و جدش نیز داشتند، گرفت و مورد توجه و احترام پادشاه جوان ایران و میرزا آقا خان نوری، صدراعظم، وزرا و شاهزادگان گردید. او در این مرحله از عمر فراغتی یافت و به مطالعه پرداخت و در نقاشی و پیکر تراشی و منبت کاری و تحریر انواع خط تمرین و ممارست کرد و در همه این رشته های هنری پیش رفت. تابلوهای او هم اکنون با زیر نویس " بنده آستان محمود " در موزه سلطنتی کاخ گلستان موجود است.

محمود خان به سال 1311 ه. ق.( دو سال پیش از کشته شدن ناصرالدین شاه ) در تهران درگذشت.

دیوانش، که در سال 1339 شمسی در تهران چاپ و به ضمیمه سال بیست و سوم مجله ارمغان منتشر شده و ناشر آن را " دیوان کامل و جامع " شاعر می داند، حاوی 58 قصیده و قطعه و چند شعر پراکنده و ناتمام و 14 بند مرثیه به سبک 12 بند محتشم کاشانی؛ و کلاً در حدود 2600 بیت است که گویا شاعر خود در پایان عمر آنها را برگزیده است و این مقدار شعر اندک که از او باقی مانده همه روان و دلپذیر است.  



تاريخ : ۱۳٩۱/٢/٢٢ | ۳:٠٢ ‎ب.ظ | نویسنده : عبدالرضاآریاپور | نظرات ()
  • وبلاگ شخصی | بن تن